Χάθηκε πάνω από μια «αγορά του αιώνα»

Την απάντηση στο ερώτημα που πλανάται το τελευταίο διάστημα στην κοινή γνώμη
για τα συνεχή ατυχήματα στις Ένοπλες Δυνάμεις βρήκε την ευκαιρία να δώσει χθες
ο κ. Α. Τσοχατζόπουλος, όταν ο ρεπουμπλικανός βουλευτής κ. Ράντι Κιούνινγκαμ,
με την άνεση του βετεράνου πιλότου του Βιετνάμ, του έθεσε το θέμα των
παραβιάσεων στο Αιγαίο.

Ο ΥΠΟΥΡΓΟΣ Άμυνας με αποκαλυπτικά στοιχεία παρουσίασε στους Αμερικανούς
βουλευτές το μέγεθος των προκλήσεων και τους φανερούς αποβατικούς στόχους των
Τούρκων. «Οι συνεχείς και έντονες αυτές απειλές χρειάζονται αντιμετώπιση,
προετοιμασία σκληρή. Να, χθες το βράδυ είχαμε ένα ατύχημα από αυτά που
οφείλονται στους σκληρούς όρους κάτω από τους οποίους εκπαιδεύονται οι πιλότοι
μας: νυχτερινή πτήση και εκπαίδευση με πραγματικά πυρά…».

Πάνω από μία «αγορά του αιώνα», 54 στρατιωτικά αεροσκάφη για την ακρίβεια,
έχει χάσει η Ελλάδα στην τελευταία δεκαετία, στο βωμό της ρεαλιστικής
εκπαίδευσης. Και δεν είναι μόνο αυτό. Στο δόγμα του ρεαλισμού υπάκουε και η
άσκηση, στο πλαίσιο της οποίας βρήκαν το θάνατο, εξαιτίας ανθρώπινων
σφαλμάτων, τέσσερις υπαξιωματικοί της πυραυλακάτου «Κωστάκος». Ή ο θάνατος του
δοκίμου πέρυσι στη Σάμο, όταν τα αέρια του πυροβόλου τον διαμέλισαν… Ή, για
να γίνουν τα παραδείγματα πιο συγκεκριμένα, όταν κατά την κρίση των Ιμίων
έπεσε ένα ελικόπτερο παρασύροντας στο βυθό τρεις άνδρες και λίγο νωρίτερα ένας
πιλότος χανόταν στο Αιγαίο «πιεζόμενος» σε αερομαχία.

Με τη λογική αυτή ίσως περίμενε κανείς ότι μετά τα Ίμια οι στατιστικές θα
έδιναν εντυπωσιακές αυξήσεις στους δείκτες των ατυχημάτων. Για την Πολεμική
Αεροπορία, που σηκώνει το βάρος των προκλήσεων στο Αιγαίο, οι αριθμοί λένε το
αντίθετο. Το 1996 και το 1997 ο μέσος όρος των πτώσεων αεροσκαφών είναι μόλις
3, όταν ο αντίστοιχος δείκτης της δεκαετίας είναι σχεδόν 5.

Βέβαια, σε σχέση με αεροπορίες που έχουν «ήπιο» έργο, τα πράγματα δεν είναι
ικανοποιητικά για την Ελληνική Αεροπορία, παρ’ όλο που κινείται κάτω από το
ψυχολογικό όριο των 5 μονάδων. Για παράδειγμα, η USAF έχει δείκτη ατυχημάτων
2,25 ­ όπως και ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες χωρίς συνοριακά προβλήματα ­ ενώ η
Τουρκία, σύμφωνα με στρατιωτικές πηγές, έχει μέσο δείκτη μεταξύ 6 και 7.

Αντίθετα από την Αεροπορία, οι περιπτώσεις τού «Κωστάκος» και του ελικοπτέρου
στα Ίμια δείχνουν ότι η ένταση των τελευταίων 20 μηνών στις ελληνοτουρκικές
σχέσεις έχει επιδράσει στον τομέα των ατυχημάτων, ανεξάρτητα αν τα πορίσματα
αποδίδουν τα ατυχήματα σε ανθρώπινα λάθη ή, έστω, τυχαία περιστατικά. «Όλα
είναι μια αλυσίδα», σχολίαζε έμπειρος στρατιωτικός που θεωρεί, ωστόσο, ότι το
κόστος της ρεαλιστικής εκπαίδευσης «δεν πάει χαμένο».

Βέβαια, όταν μιλάμε για ανθρώπινες ζωές τα πράγματα αλλάζουν. Μπορεί για να
αντικατασταθούν τα 2 Α-7 που έπεσαν προχθές να απαιτούνται περίπου 12 δισ.
δραχμές ­ όσα το κόστος δύο «ισοδύναμων», σήμερα, F-16 ­ η ανθρώπινη ζωή όμως
δεν αποτιμάται.

Όσοι έχουν πάει στο στρατό έχουν ακούσει πολλές φορές για τα περίφημα
«περιθώρια απωλειών». Είναι μύθος; Υπάρχουν; Στη νοοτροπία πολλών αξιωματικών
σίγουρα υπήρχαν και υπάρχουν ­ η ευθυνοφοβία δεν λείπει από κανέναν
επαγγελματικό κλάδο. Καμία όμως διαταγή δεν το προβλέπει και όσο περνάει ο
καιρός η νοοτροπία αλλάζει.

Δεν πάνε πολλοί μήνες που ένας αντιστράτηγος, σε στάση προσοχής, ανέφερε στον
αρχηγό ΓΕΣ τις συνθήκες ενός ατυχήματος που μόλις είχε συμβεί στον τομέα
ευθύνης του. Ολοκληρώνοντας, έκανε ένα σχόλιο στη λογική με την οποία πολλές
γενιές αξιωματικών γαλουχήθηκαν.

­ Να σημειώσω, κύριε αρχηγέ, ότι είμαστε εντός των στατιστικών!

Ο κ. Μανούσος Παραγιουδάκης εξαγριώθηκε και, όπως έλεγε, χωρίς να αναφέρει
ονόματα και μονάδα, ένας παριστάμενος, «τα πήρε στο κρανίο».

­ Δηλαδή κύριε σωματάρχα, επειδή είμαστε «εντός» να περιμένω και άλλα ατυχήματα;

Οι σκληρές συνθήκες εκπαίδευσης και η ένταση που προκαλούν οι πολλές μορφές
απειλών που αντιμετωπίζουν οι στρατιώτες (φύλαξη συνόρων, λαθρομετανάστες
κ.λπ.) αλλά και η προσαρμογή στα νέα όπλα, έχουν την επίδρασή τους στα ατυχήματα.

Σύμφωνα με στατιστικά στοιχεία του ΓΕΣ μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του ’90 ο
δείκτης των θανατηφόρων ατυχημάτων ήταν υψηλός. Ελήφθησαν μέτρα και το ’93-’94
υπήρξε πτώση. Η πολλαπλότητα των αποστολών και η πιο σκληρή εκπαίδευση έχουν
επιφέρει πάλι μια μικρή αύξηση αλλά, όπως επισημαίνουν στρατιωτικές πηγές, δεν
φθάνουν τα παλιά δεδομένα. «Υπάρχει πίεση για μηδενισμό των ατυχημάτων»,
τονίζει αρμόδια πηγή και αναφέρει ως καταλυτική, προς αυτή την κατεύθυνση, τη
διαταγή που εξέδωσε ο αρχηγός ΓΕΣ τον Ιούλιο. Σύμφωνα με αυτήν, τόσο ο
διοικητής όσο και το επιτελικό τιμ μιας μονάδας, θα χρεώνονται στο φάκελό τους
οποιοδήποτε ατύχημα συμβεί στο σχηματισμό που ανήκουν.

Το επιχείρημα του κ. Τσοχατζόπουλου για τις ρεαλιστικές ασκήσεις και το κόστος
που η Ελλάδα πληρώνει για την ισχυρή αποτρεπτική δύναμη που διατηρεί, δεν
έπεισε τον παλιό πιλότο των αμερικανικών F-5. Ο νεαρός, ελληνικής καταγωγής,
Αμερικανός βουλευτής Μάικ Πάπας, θα είναι πιο σίγουρος για τη γιαγιά του που
ζει στο Αιγαίο. Τη σκέφτηκε ο ίδιος και το είπε χθες ενώπιον όλων, όταν είδε
ανάγλυφα τα απειλητικά σχέδια των Τούρκων να «αγκαλιάζουν» τη Λήμνο, τη Ρόδο,
τη Χίο, τη Σάμο…