ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Το θέατρο στη φυλακή

Στη φυλακή. «Αν κάποιος μείνει έγκλειστος επτά χρόνια, το σίγουρο είναι ότι θα επιστρέψει». (Το σκίτσο από τη «Φιγκαρό»)

Η Βολτέρα είναι μια πόλη της Τοσκάνης. Το «Φρούριο» είναι ένας θεατρικός
θίασος με 30 μέλη. Η «Φυλακή» είναι ένα από τα πιο ενδιαφέροντα πειράματα που
έχουν γίνει ποτέ.

ΜΕΛΑΧΡΙΝΟΙ, μυώδεις, γεμάτοι τατουάζ, 15 άνδρες ανεβοκατεβαίνουν λαχανιασμένοι
μια κεκλιμένη ξύλινη πλατφόρμα που έχει τοποθετηθεί ανάμεσα στις προσόψεις
ανώνυμων σπιτιών. Φορούν παντελόνια χρώματος κυπαρισσί, μαύρα αθλητικά
παπούτσια κι έχουν δεμένες τις μπλούζες τους στη μέση. Διευθυντής της
ορχήστρας είναι ένας μαυροφορεμένος κύριος με αλογοουρά. Οι περαστικοί,
ανάμεσά τους και πολλοί τουρίστες, τους κοιτούν με έκπληξη. Ξαφνικά, ένας από
τους ηθοποιούς αποκόπτεται από την ομάδα και πλησιάζει έναν περαστικό. Ιδρώτας
κυλάει από το πρόσωπό του. Κρατάει τα μάτια του στραμμένα προς το έδαφος,
μιλάει χαμηλόφωνα. «Είμαι εδώ και τέσσερα χρόνια στη φυλακή. Τέσσερα χρόνια
υποφέρω, τόσο που μερικές φορές θέλω να δώσω τέλος στη ζωή μου». Έπειτα
ξανασμίγει με τους άλλους. Η άσκηση συνεχίζεται μέχρι το διάλειμμα. Τότε οι
άνδρες σκουπίζουν τον ιδρώτα τους, φοράνε τις μπλούζες τους, πίνουν κάτι για
να δροσιστούν. Λίγες ώρες αργότερα τους βλέπεις στους δρόμους της πόλης.
Ελεύθερους, ανάμεσα στους ελεύθερους.

Οι τρόφιμοι των φυλακών της Βολτέρα είναι ελεύθεροι για τις πρόβες του
θεατρικού έργου «Η Φυλακή», που σκηνοθετεί ο Αρμάντο Πούντσο με δημοτική
επιχορήγηση. Με βάση την ιταλική νομοθεσία, μπορούν ­ υπό ορισμένες συνθήκες ­
να περνούν 45 μέρες τον χρόνο έξω από τη φυλακή. Ο Πούντσο αξιοποιεί αυτή τη
διάταξη με τον πιο εποικοδομητικό τρόπο. «Αν κάποιος μείνει έγκλειστος για
επτά χρόνια, το σίγουρο είναι ότι θα επιστρέψει στη φυλακή δύο χρόνια μετά την
απελευθέρωσή του», λέει στη «Μοντ» ο 39χρονος σκηνοθέτης που από το 1989
δουλεύει με βαρυποινίτες. «Ανήκω σε μια γενιά στην οποία δεν έπαψαν να λένε
ότι όλα έχουν ήδη γίνει. Ότι η ουτοπία έχει τελειώσει». Κόντεψε να το πιστέψει
και ο ίδιος ­ μέχρι τη μέρα που διάβασε το βιβλίο «Για ένα φτωχό θέατρο», του
Γέρζι Γκροτόφσκι. Εγκαταλείπει τότε τη Νάπολι για τη Βολτέρα. Και μετά τη
διάλυση του θιάσου του Γκροτόφσκι αποφασίζει να δουλέψει στις φυλακές. «Όχι
για να σώσω τους κρατούμενους. Για να κάνω θέατρο».

Τα προβλήματα δεν λείπουν. Το 1995, δύο από τους κρατούμενους που έπαιζαν στο
«Μαρά-Σαντ» του Πέτερ Βάις αποπειράθηκαν να ληστέψουν μια τράπεζα. Οι
εφημερίδες έσπευσαν να εκμεταλλευθούν το γεγονός ­ «το θέατρο της
δραπέτευσης», έγραψαν. Τα περασμένα Χριστούγεννα, δύο κρατούμενοι διέφυγαν
αφού έπαιξαν στους «Νέγρους» του Ζαν Ζενέ. Συνελήφθησαν δεκαπέντε μέρες
αργότερα και καταδικάστηκαν σε πρόσθετη φυλάκιση οκτώ ετών. Οι δραστηριότητες
του θεάτρου σταμάτησαν για τέσσερις μήνες. Μα είναι γελοίο, λέει ο Πούντσο,
«στην Ιταλία μόνο το 1% των κρατουμένων που παίρνουν άδεια δεν επιστρέφουν στη φυλακή».

Το τέλος της παράστασης συνοδεύεται από ένα παρατεταμένο χειροκρότημα προς
τους ηθοποιούς του «Φρουρίου». Μερικοί βάζουν τα κλάματα.