ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Ήταν μόνο επιδειξιμανής…

Τίμοθυ Γκάρτον Ας: «Κάθε δικτατορία βρίσκει τους πράκτορες, τους βασανιστές και τους χαφιέδες της»

Τουλάχιστον, εκείνη δεν τον πρόδωσε ­ αντίθετα με τη Μικαέλα και τον
μυστηριώδη κ. Σμιθ…

ΟΤΑΝ η Φράου Σουλτς παρέδωσε στον Τίμοθυ Γκάρτον Ας τον φάκελό του κι εκείνος
άρχισε να τον ξεφυλλίζει, του πέρασε ξαφνικά από το μυαλό μια περίεργη σκηνή
που είχε ζήσει πριν από 15 χρόνια σ’ ένα σκοτεινό διαμέρισμα του Ανατολικού
Βερολίνου. Η κοπέλα που τον κάλεσε εκεί βγάζει όλα της τα ρούχα και
κατευθύνεται προς το παράθυρο. Αντί όμως να κλείσει τις κουρτίνες, όπως
πιστεύει ο Τίμοθυ που την περιμένει στο κρεβάτι, τις ανοίγει εντελώς, ανάβει
το φως και μόνο τότε στρέφεται προς το μέρος του και πέφτει στην αγκαλιά του.
Περίεργη συμπεριφορά, σκέφτηκε. Ίσως έτσι να της αρέσει, ίσως να είναι επιδειξιμανής.

Με τη σκηνή αυτή αρχίζει το βιβλίο του Βρετανού δημοσιογράφου «Ο Φάκελος» (The
File), που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις HarperCollins. Η ίδια σκηνή
επανελήφθη πολλές φορές στην ιστορία της Λαοκρατικής Δημοκρατίας της
Γερμανίας, αφού αποτελούσε έναν από τους τρόπους που χρησιμοποιούσαν οι
πληροφοριοδότες για να στείλουν ένα μήνυμα στη Στάζι.

Και πληροφοριοδότες υπήρχαν πολλοί: κάπου 110.000 τακτικοί και άλλοι 60.000
«ερασιτέχνες». Ψάχνοντας το προσωπικό του αρχείο, με ανακούφιση διαπίστωσε ο
Τίμοθυ Γκάρτον Ας ότι η σκηνή με το παράθυρο ήταν σύμπτωση, η κοπέλα δεν ανήκε
στην τάξη των χαφιέδων. Άλλοι ήταν αυτοί που τον παρακολουθούσαν και κάρφωναν
τις κινήσεις του, όταν έκανε τη διατριβή του στο Ανατολικό Βερολίνο ή
επισκεπτόταν την Πολωνία και την Τσεχοσλοβακία. Ζήτησε να τους συναντήσει για
να του εξηγήσουν. Ο ένας έβαλε τα κλάματα, ο άλλος άρχισε να δικαιολογείται.
Τον κ. Σμιθ δεν τον βρήκε. Και η Μικαέλα, πρώην διευθύντρια μιας γκαλερί
τέχνης, του επιτέθηκε. Διόλου περίεργο: η γυναίκα αυτή είχε καταδώσει ακόμη
και την προγονή της.

Ο συγγραφέας θέλησε να προμηθευτεί τον φάκελό του για να ικανοποιήσει την
περιέργειά του. Χιλιάδες Γερμανοί πολίτες, όμως, που επωφελήθηκαν σχετικού
νόμου της ενωμένης Γερμανίας για να αποκτήσουν πρόσβαση στους δικούς τους
φακέλους, είδαν έναν ολόκληρο κόσμο να διαλύεται.

Ανακάλυψαν ότι κλείστηκαν στη φυλακή επειδή τους είχαν καταδώσει στενοί τους
φίλοι, οι σύντροφοί τους, οι εραστές ή οι ερωμένες τους. Οι καταδότες, από την
πλευρά τους, έχασαν τη δουλειά τους, λοιδορήθηκαν από τα μέσα ενημέρωσης ­ όχι
πάντα δίκαια ­ πολλές φορές κατέφυγαν ακόμη και στην αυτοκτονία.

Ο Γκάρτον Ας συμφωνεί με αυτή την κάθαρση. Οι Γερμανοί, γράφει, δικαιούνται να
μάθουν πώς στο δεύτερο μισό του 20ού αιώνα στήθηκε για άλλη μια φορά στο
γερμανικό έδαφος ένα ολοκληρωτικό αστυνομικό κράτος. Πώς το κράτος αυτό
εκμεταλλεύθηκε τα ίδια πολιτισμικά γνωρίσματα, τις ίδιες συνήθειες, τις ίδιες
αξίες ­ καθήκον, νομιμοφροσύνη, ακρίβεια, σκληρή δουλειά ­ στις οποίες είχε
στηριχθεί και ο ναζισμός. Πώς η γερμανική γλώσσα, ένα ένδοξο και πανίσχυρο
ταυτόχρονα εργαλείο, κατάφερε να μεταμφιέσει για άλλη μια φορά το κακό σε καλό…