ΑΥΤΟΙ

… πάντοτε άδικο να σηκώνεις τα όπλα, να σκοτώνεις, να ερημώνεις; Ή μήπως,
πέρα απ’ το δικαίωμα στην ειρήνη, υπάρχει και «δικαίωμα πολέμου»; Από τους
κυριότερους εκφραστές αυτής της άποψης είναι σήμερα ο Αμερικανός φιλόσοφος
Μάικλ Ουώλτσερ. Ο πόλεμος, λέει, δεν είναι σώνει και καλά άδικο πράγμα. «Αυτά
συζητούνταν πολύ επί Βιετνάμ, αν και πρέπει να διευκρινίσω ότι εγώ σ’ εκείνον
τον πόλεμο, φυσικά, ήμουν κατά». Ο Ου. διακρίνει μάλιστα «δικαίωμα του
πολεμάν» (jus ad bellum) και «δικαίωμα εν πολέμω» (jus in bello). Το πρώτο
αφορά τη νομιμοποίηση της απόφασης για πόλεμο, το δεύτερο τα όρια της
πολεμικής δράσης. Ο πόλεμος λοιπόν είναι νοητός, αποδεκτός, και επιδέχεται θεσμοθέτηση.

… μεγάλωσε στα χρόνια του Β’ Παγκοσμίου. «Όποιος έζησε εκείνα τα γεγονότα ­
λέει στην “Ουνιτά” ο σημερινός καθηγητής του Πρίνστον ­ γνωρίζει πολύ καλά ότι
έχει νόημα, και πολύ μάλιστα, να είσαι πάντοτε έτοιμος. Στην Ιστορία, υπάρχουν
μορφές επίθεσης ή τυραννίας που μόνο με τη βία μπορούν να αποκρουσθούν». Και η
αντι-βία; Η παθητική αντίσταση; Το «αγαπάτε αλλήλους»; Οι ειρηνιστές; Λάθος
όλα αυτά; «Στις θεωρίες των ειρηνιστών, αυτό που εγώ βλέπω είναι η άρνηση να
στρατευθούν και ν’ αγωνιστούν ενεργά κατά της καταπίεσης και της αδικίας». Δεν
παραγνωρίζει ο Ου. τα «αγαθά, συνήθως, κίνητρα» των απανταχού Άβελ. Αλλά αν οι
πλειοψηφίες έπαιρναν τοις μετρητοίς τα κηρύγματά τους, λέει, η ανθρωπότητα θα
περιερχόταν στο έλεος των (ακόμη και μειοψηφούντων) Κάιν.

… του «Dissent» (Διαφωνία), ενός από τα πιο αιρετικά περιοδικά της Αμερικής,
ο Ου. διαφωνεί και με τους κρυφούς ή φανερούς νοσταλγούς των χρόνων του Ψυχρού
Πολέμου: με όλους αυτούς που υποστηρίζουν ότι μπορεί τότε να υπήρχε παγκόσμια
πόλωση, μπορεί να υπήρχε πυρηνικός τρόμος, αλλά τουλάχιστον δεν γίνονταν
σφαγές όπως τώρα. Δεν υπήρχαν Σομαλίες, Βοσνίες, Τσετσενίες…. «Σοβαρά; ­
λέει ­ Έχετε ξεχάσει μήπως την Κορέα, το Βιετνάμ, το Αφγανιστάν, τη Μέση
Ανατολή, τη Λατινική Αμερική, την Ινδία, το Πακιστάν;» Η περίφημη ισορροπία
του τρόμου δεν αφορούσε παρά μόνο την Ευρώπη. Οι άλλες τέσσερις ήπειροι ήταν
σε συνεχή αναστάτωση. Αλλά η μνήμη μας είναι κοντή.

… παραμένει φυσικά το μεγάλο αίτημα, ακόμη και για τον «αιμοσταγή» Αμερικανό
καθηγητή. Αλλά πρέπει να είναι μια δίκαιη ειρήνη, λέει, όχι ειρήνη δικτατόρων,
ειρήνη των λάγκερ. «Στις μέρες μας, τη δίκαιη ειρήνη τη φαντάζομαι με τους
όρους περίπου του 17ου αιώνα, όταν η Ευρώπη αναδυόταν από μακρά περίοδο
θρησκευτικών πολέμων. Υπάρχουν κάποιες ομοιότητες ανάμεσα στην εποχή εκείνη
και στο σήμερα. Η ειρήνη, τότε, απλώθηκε μόνο όταν έγινε ευρύτερα αποδεκτό ένα
“δόγμα ανοχής”, βάσει του οποίου η μια εθνική ή θρησκευτική ομάδα όφειλε να
αποδεχτεί την άλλη». Βασικός όρος όμως, ύστερα και από τις τραγικές εμπειρίες
δύο αιώνων, κρίθηκε ότι ήταν η ύπαρξη «ορίων». Καθένας έπρεπε να έχει τον χώρο
του. «Σήμερα, αυτό το λέμε αυτοδιάθεση, και μ’ αυτήν και μόνο μπορεί πλέον να
συμπίπτει η έννοια της ειρήνης». Η πρακτική λύση λοιπόν για τις σύγχρονες
εκείνες κοινωνίες όπου ο πολιτισμικός πλουραλισμός είναι ευκταίος (ή
αναπόφευκτος) θα ήταν η καθιέρωση περιοχών αυξημένης αυτονομίας για τις
μειονοτικές ομάδες, «χωρίς όμως να θίγεται η εθνική κυριαρχία».