ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Καράβι χωρίς πηδάλιο

Μπορεί στο Άμστερνταμ να υποχώρησε. Αλλά στη σύντομη θητεία του μέχρι σήμερα,
ο Λιονέλ Ζοσπέν κατάφερε να επαναφέρει στο προσκήνιο μια «απαγορευμένη συζήτηση».

ΤΟ ΣΧΟΛΙΟ των «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς» ήταν φαρμακερό: «Ένα μικρό πράγμα σαν τις
γαλλικές εκλογές δεν θα μπορούσε να εκτροχιάσει το τραίνο της Ευρώπης». Ο
κυνισμός της εφημερίδας του Σίτυ δεν μπορεί να κρύψει την ψυχολογική επίπτωση
που έχει στην Ευρώπη η νέα έμφαση που δίνουν οι γάλλοι σοσιαλιστές στο θέμα
της απασχόλησης. Το ευρω-τραίνο ούτε μπορεί ούτε πρέπει να εκτροχιαστεί. Όταν
όμως μια σιδηροδρομική γραμμή βρίσκει μπροστά της τοίχο ή γκρεμό, αλλάζει
πορεία. Αν παραστεί ανάγκη, προστίθεται και μια διακλάδωση.

Δύο χρόνια πριν από τον Ζοσπέν, είχε ταράξει τα νερά ένας άλλος Γάλλος ­
οικονομολόγος αυτός. Ήταν μια δύσκολη εποχή. Η Δεξιά και η Αριστερά
εναλλάσσονταν στην εξουσία, αλλά το μήνυμά τους ήταν το ίδιο: λιτότητα,
λιτότητα, λιτότητα. Η Τράπεζα της Γαλλίας ανταγωνιζόταν την Μπούντεσμπανκ για
το ποιος θα καταπολεμήσει αποφασιστικότερα τον πληθωρισμό. Πολιτικοί και
οικονομολόγοι όλων των πλευρών έλεγαν τα ίδια πράγματα ­ σύντομα η συναίνεση
αυτή θα ονομαζόταν «ενιαία» ή «μονόδρομη σκέψη». Και ξαφνικά, τον Μάιο του
1995, εμφανίστηκε ο οικονομολόγος Ζαν-Πωλ Φιτουσσί που με άρθρα του στη «Μοντ»
και, κυρίως, με το βιβλίο του «Η απαγορευμένη συζήτηση», αμφισβήτησε με
μαχητικότητα την ορθοδοξία του Μάαστριχτ.

Το βιβλίο κυκλοφόρησε αυτές τις μέρες και στα ελληνικά, σε μια καλαίσθητη ­
όπως πάντα ­ έκδοση του οίκου «Πόλις» (μετάφραση Μάγδας Κλαυδιανού).
Πεπεισμένος κεϋνσιανός, ο συγγραφέας δεν διαπιστώνει απλώς την αποτυχία της
οικονομικής πολιτικής που ακολούθησε η Ευρώπη τα τελευταία χρόνια. Γυρίζει
μερικά χρόνια πίσω αναζητώντας τη ρίζα του κακού και την εντοπίζει στη Σύνοδο
των Πέντε, τον Ιούλιο του 1979, στο Τόκυο. Οι βιομηχανικές χώρες αποφάσισαν
τότε να δολοφονήσουν τον Κέυνς, ανακηρύσσοντας υπ’ αριθμόν ένα εχθρό τους τον
πληθωρισμό. Από τη στιγμή εκείνη ο κόσμος πέρασε από τη λογική της ανάπτυξης
σ’ εκείνη του ανταγωνισμού για το ποια χώρα θα αρπάξει το μεγαλύτερο κομμάτι
της αγοράς, παγώνοντας την εσωτερική της ζήτηση.

Οι Αμερικανοί φάνηκαν περισσότερο πραγματιστές: ο Φιτουσσί θυμάται πως το 1989
ο τότε πρόεδρος Τζωρτζ Μπους είχε επισημάνει στον διοικητή της Κεντρικής
Τράπεζας Άλλαν Γκρήνσπαν ότι η εμμονή στην πάταξη του πληθωρισμού είναι
επικίνδυνη. Οι Γάλλοι, αντίθετα, με εξαίρεση τη σοσιαλιστική παρένθεση του
1981-82, έπαιξαν τον καλό μαθητή. Και όταν το 1990 η Βόννη αύξησε τα επιτόκιά
της για να χρηματοδοτήσει τη γερμανική ενοποίηση, το Παρίσι έσπευσε να
ακολουθήσει. Το αποτέλεσμα; Μόνο στη Γαλλία έχασαν τη δουλειά τους 800.000 άνθρωποι.

Καιρός να διορθωθεί αυτό το λάθος, τονίζει ο συγγραφέας. Η Ευρώπη πρέπει να
επιστρέψει στην κεϋνσιανή πολιτική με στόχο την τόνωση της απασχόλησης. Σε
αντίθετη περίπτωση, θα μετατραπεί πολύ γρήγορα σ’ ένα καράβι χωρίς πηδάλιο.