Η εξωτερική πολιτική της Ένωσης κάνει… απουσίες

Το «σύνδρομο της Γιουγκοσλαβίας» κατατρύχει τους Ευρωπαίους εταίρους.

ΟΥΔΕΙΣ έχει ξεχάσει την απουσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης από την κρίση της
Γιουγκοσλαβίας, την προώθηση εθνικής πολιτικής εις βάρος της κοινοτικής από
ορισμένες χώρες (π.χ. Γερμανία) και την ταπεινωτική για όλους ανάπτυξη της
αμερικανικής πρωτοβουλίας στην ίδια τους την αυλή.

Και, βέβαια, η Γιουγκοσλαβία υπήρξε απλώς το κορυφαίο παράδειγμα ­ σε μια
σειρά θεμάτων εξωτερικής πολιτικής (ανάμεσά τους και η κρίση των Ιμίων) η
Ένωση εμφανίστηκε τραγικά απούσα. Ως εκ τούτου, δυνάμωσαν οι φωνές εκείνων που
ζητούσαν η νέα Συνθήκη να προβλέπει την άσκηση μιας αποτελεσματικής Κοινής
Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Άμυνας (ΚΕΠΠΑ).

Μονάχα που, ως συνήθως, η απόσταση από τη θεωρία στην πράξη αποδείχθηκε
μεγάλη. Περίπου ενάμισης χρόνος εργασιών της Διακυβερνητικής Διάσκεψης
απέδειξε περίτρανα πως οι «15» δεν έχουν καμία διάθεση να προχωρήσουν
ουσιαστικά σε μια κοινή εξωτερική πολιτική. Δεν είναι, άλλωστε, τυχαίο ότι
ακόμη και στο Κυπριακό οι Βρυξέλλες δεν ανέλαβαν καμιά πρωτοβουλία, αφήνοντας
το πεδίο ελεύθερο στον Αμερικανό Ρίτσαρντ Χόλμπρουκ.

Τίποτε δεν υπογραμμίζει περισσότερο την ευρωπαϊκή απροθυμία από τις εξελίξεις
στο θέμα της Δυτικοευρωπαϊκής Ένωσης.

Δεδομένου ότι καμιά κοινή εξωτερική πολιτική δεν μπορεί να υλοποιηθεί χωρίς
κοινή άμυνα, ορισμένες χώρες ­ μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα ­ πρότειναν την
ενσωμάτωση της ΔΕΕ στην Ε.Ε., έτσι ώστε να μετατραπεί σε κοινοτικό «αμυντικό
βραχίονα». Η πρόταση αυτή, όμως, προσέκρουσε στην κατηγορηματική αντίθεση
κάποιων χωρών, πρωτοστατούσης της Βρετανίας.

Έτσι, όπως όλα δείχνουν, η νέα Συνθήκη θα περιορίζεται σε μια ευχετικού τύπου
αναφορά στη σταδιακή ενσωμάτωση της ΔΕΕ, χωρίς καν ένα χρονοδιάγραμμα.

Η πρόταση για μια πιο «ευέλικτη» λειτουργία, διά του περιορισμού τού
δικαιώματος του βέτο, αποδείχθηκε επίσης ουτοπική. Με τα έως τώρα δεδομένα,
κάθε χώρα μπορεί να ματαιώσει τη λήψη απόφασης, επικαλούμενη «ζωτικό συμφέρον»
της.

Αυτό αποτελούσε, άλλωστε, και ελληνική επιδίωξη. Οι αποφάσεις για «κοινές
στρατηγικές» φαίνεται επίσης ότι θα λαμβάνονται με ομοφωνία ­ μολονότι
αδιευκρίνιστες παραμένουν οι έννοιες τόσο των «κοινών στρατηγικών» όσο και των
«κοινών δράσεων» που θα αποφασίζονται με πλειοψηφία.

Η περίφημη «ευελιξία» ­ ή «πολλές ταχύτητες» ­ στο κεφάλαιο της ΚΕΠΠΑ πήρε μια
ιδιότυπη μορφή. Έτσι, ορισμένες χώρες θα μπορούν να προχωρούν σε μια κοινή
ενέργεια χωρίς τη συμμετοχή των υπολοίπων, χάρη στην «εποικοδομητική αποχή»
τους. Για παράδειγμα, κάποιες χώρες-μέλη μπορούν να αποφασίσουν την αποστολή
στρατιωτικών τους δυνάμεων σε κάποιο σημείο του πλανήτη, χωρίς τη συμμετοχή
των υπολοίπων εταίρων. Στο σημείο αυτό, τόσο η Ελλάδα όσο και άλλες χώρες
επιδιώκουν το σύστημα να είναι «ανοιχτό» ­ δηλαδή να μπορεί να μετάσχει μια
χώρα σε μετέπειτα φάση.

Και, φυσικά, ακόμη κι αυτή η «ενισχυμένη συνεργασία» επιδιώκεται να
αποφασίζεται με ομοφωνία.

Στο πλαίσιο της ΚΕΠΠΑ, η Αθήνα επιμένει να υπάρχει αναφορά στο απαραβίαστο των
εξωτερικών συνόρων και στην αρχή της πολιτικής αλληλεγγύης μεταξύ των χωρών-μελών.

Ουσιαστικά, η ΚΕΠΠΑ οδεύει σε μια… αυτοκατάργησή της περιοριζόμενη, καθώς
φαίνεται, σε κάποιες αποστολές ανθρωπιστικού χαρακτήρα. Αιτία είναι φυσικά η
προσήλωση των χωρών, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, στις εθνικές τους
εξωτερικές πολιτικές. Άλλωστε, κλασικό παράδειγμα αποτελεί η ίδια η χώρα μας.
Από τις πλέον ένθερμες της ΚΕΠΠΑ, δεν συναίνεσε, ωστόσο, ούτε στον περιορισμό
του βέτο ούτε αντιμετώπισε «θερμά» την ενισχυμένη συνεργασία.