Η ακροδεξιά αφυπνίζεται

Ούγγροι ακροδεξιοί. Στη Βουδαπέστη οι οπαδοί του ΜΙΕΡ διαδηλώνουν αμφισβητώντας τα μεταπολεμικά σύνορα της χώρας

Ακροδεξιές ιδέες αρχίζουν να βρίσκουν σημαντική απήχηση σε αρκετές από τις
πρώην κομμουνιστικές χώρες της Κεντρικής Ευρώπης, γράφει στο τελευταίο του
τεύχος το γαλλικό περιοδικό «Λε Πουέν». Υπερεθνικιστικά και σωβινιστικά
κόμματα αλιεύουν ψηφοφόρους μεταξύ των εργατών, των ανέργων και των χωρικών,
των θυμάτων δηλαδή των οικονομικών μεταρρυθμίσεων.

Ο ΖΑΝ-ΜΑΡΙ Λεπέν τρίβει τα χέρια του. Στην Μπρατισλάβα, το Βουκουρέστι ή τη
Βουδαπέστη η ακροδεξιά αφυπνίζεται. Το 1989, στην αναταραχή που προκάλεσε η
πτώση του τείχους του Βερολίνου, δεκάδες νεοναζιστικά κινήματα σκίνχεντς είχαν
κάνει ολόκληρη την Κεντρική Ευρώπη να μιλάει γι’ αυτά. Οκτώ χρόνια αργότερα,
τα ξυρισμένα κεφάλια συνεχίζουν τις προκλήσεις. Παράλληλα όμως έκαναν την
εμφάνισή τους και κάποιοι άλλοι ακροδεξιοί που φροντίζουν την εμφάνισή τους,
παίζουν το δημοκρατικό παιχνίδι και συμμετέχουν στις εκλογές. Οι επιδόσεις
τους: από 5% ως 10%, ανάλογα με τη χώρα…

Τα ποσοστά αυτά δεν αρκούν, βέβαια, για να πάρουν την εξουσία. Ωστόσο, σε
ορισμένες χώρες η δημοκρατική ζωή είναι τόσο αναστατωμένη ώστε κάθε βοήθεια
είναι καλή για να αποκτήσεις την πλειοψηφία. Έτσι, το ακροδεξιό Εθνικό
Σλοβακικό Κόμμα (SNS) έχει δέκα βουλευτές και δύο υπαρχηγοί του είναι μάλιστα
υπουργοί! Υπουργοί Παιδείας και Άμυνας! Στην Πολωνία η Δεξιά (η πρώην
Αλληλεγγύη) έκανε συμμαχία με το λαϊκιστικό κόμμα ROP. Στόχος τους: να
κερδίσουν μαζί τις εκλογές του Σεπτεμβρίου. Μετακομμουνιστικά σφάλματα;

ΜΕΤΩΠΟ ΑΡΝΗΣΗΣ

Ανησυχία μπροστά σ’ ένα αβέβαιο μέλλον; Απογοήτευση που γεννήθηκε από τις
οικονομικές μεταρρυθμίσεις; Στη Ρουμανία η οικονομική κρίση είναι σοβαρότερη
απ’ ό,τι αλλού. Η αναδίπλωση σε αδιάλλακτες θρησκευτικές αξίες θριαμβεύει σ’
ένα κομμάτι του πολωνικού λαού. Οι Σλοβάκοι πρέπει να συμβιώσουν με
τσιγγάνικες και ουγγρικές μειονότητες που αντιπροσωπεύουν 16% του πληθυσμού.
Στην Ουγγαρία ορισμένοι αμφισβητούν έντονα τα μεταπολεμικά σύνορα… Κάθε χώρα
της Κεντρικής Ευρώπης έχει την ιδιαίτερη διαδρομή της και οι γενικεύσεις είναι
επικίνδυνες. Ωστόσο, βρίσκει κανείς την ίδια δημαγωγία σε όλα τα ακροδεξιά
κινήματα. Έπειτα από πενήντα χρόνια κομμουνιστικής και σοβιετικής κυριαρχίας,
όλοι πλέον, αριστεροί και δεξιοί, αυτοχαρακτηρίζονται «πατριώτες»· αλλά η
ακροδεξιά διαφοροποιείται με τις σφόδρα υπερεθνικιστικές και σωβινιστικές
θέσεις της.

Η είσοδος στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι άραγε επιθυμητή από την πλειοψηφία των
πολιτών της Κεντρικής Ευρώπης; Η άκρα Δεξιά συμβολίζει, μόνη αυτή, το μέτωπο
της άρνησης. Περιγράφει την Ε.Ε. ως συμμορία του μεγάλου κεφαλαίου. Ένταξη στο
ΝΑΤΟ; Σημαίνει παράδοση στους Αμερικανούς. Ιδιωτικοποιήσεις; Σημαίνουν
ανεργία. Το κράτος; Πρέπει να είναι ισχυρό και να προστατεύει τους πιο
αδύναμους. Οι ακροδεξιοί προχωρούν ακόμη και σε αναθεώρηση της προπολεμικής
Ιστορίας, την οποία συχνά ξαναγράφουν για να εκθειάσουν τις περιόδους που οι
φασίστες ήταν στην εξουσία.

Οι ηγέτες αυτών των ακροδεξιών κομμάτων δεν δυσκολεύθηκαν να βρουν πελατεία
ανάμεσα στα θύματα των οικονομικών μεταρρυθμίσεων, τους εργάτες, τους ανέργους
και τους αγρότες.

Το φαινόμενο είναι πολύ σοβαρότερο στη Ρωσία, όπου ελάχιστοι επωφελήθηκαν από
τις μεταρρυθμίσεις και οι «αξίες» των ακροδεξιών απαντώνται στο σύνολο σχεδόν
της πολιτικής τάξης. Η αφύπνιση της ακροδεξιάς είναι τόσο ανησυχητική ώστε το
Ευρωκοινοβούλιο έκανε το 1997 Ευρωπαϊκό Έτος Κατά Του Ρατσισμού. Μπορεί όμως
πραγματικά η Δυτική Ευρώπη να κάνει μαθήματα σε άλλους στο θέμα αυτό;

Το σοβαρότερο είναι ότι οι εδαφικές διεκδικήσεις αυτών των ακροδεξιών
κινημάτων μοιάζουν με μια πυριτιδαποθήκη στην Κεντρική Ευρώπη. Εδώ διεθνισμοί
δεν υπάρχουν. Το ρουμανικό PRM επιδιώκει μια «μεγάλη Ρουμανία» και διεκδικεί
ένα τμήμα της Ουγγαρίας. Το ουγγρικό ΜΙΕΡ απαιτεί ένα τμήμα της Ρουμανίας, ενώ
το σλοβακικό SNS πολλαπλασιάζει τα προσβλητικά συνθήματα κατά της ουγγρικής
μειονότητας της χώρας. Ως τώρα οι κυβερνήσεις δείχνουν να σέβονται τα
μεταπολεμικά σύνορα: οι ανησυχίες είναι κυρίως οικονομικές.

Ωστόσο, καθώς οι «ρεβανσιστικές» ιδέες διαδίδονται ανεμπόδιστα, ουδείς μπορεί
να προβλέψει τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις τους.