Αναζητείται ευρωπαίος Μπολίβαρ

Η ιδέα της ευρωπαϊκής ταυτότητας
παραπαίει. Υπάρχουν τρόποι να ανορθωθεί; Η μήπως είναι καταδικασμένη ως εκ της
ναζιστικής της προελεύσεως;

Η ΑΠΟΨΗ που κυριαρχεί μεταξύ των
ευρωπαϊστών είναι ότι το ευρωπαϊκό κίνημα γεννήθηκε από την αντίσταση κατά των
ναζί και ότι η υποταγή των μεμονωμένων κρατών σε μια υπερ-εθνική εξουσία θα
εμποδίσει την επανάληψη των πολέμων που οδήγησαν στην επικράτηση του Χίτλερ.
Λάθος, αναφωνεί ο Τζων Λάφλαντ, συγγραφέας του βιβλίου «Η σάπια πηγή. Η
αντιδημοκρατική προέλευση της ευρωπαϊκής ιδέας» που κυκλοφόρησε τον περασμένο
μήνα στην Αγγλία από τις εκδόσεις Little, Brown. Η ιδέα της ευρωπαϊκής
ενοποίησης όπως υπάρχει σήμερα, με την τελωνειακή ένωση, το ενιαίο νόμισμα και
τα άλλα γνωρίσματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, είναι προϊόν της σκέψης των γερμανών
εθνικιστών πριν και κατά τον πόλεμο. Ορισμένοι απ’ αυτούς, τονίζει ο
συγγραφέας, «ξέπλυναν» το παρελθόν τους εντασσόμενοι μεταπολεμικά στο
στρατόπεδο του Ζαν Μονέ και των άλλων οπαδών της ενωμένης Ευρώπης. Ο Πωλ-Ανρί
Σπάακ, για παράδειγμα, από τους πιο θερμούς θιασώτες της ευρωπαϊκής ιδέας την
εποχή του Μονέ, ανήκε κατά τη διάρκεια του πολέμου σ’ εκείνους που διέκειντο
θετικά προς τον εθνικοσοσιαλισμό του Χίτλερ και υποστήριζαν την ουδετερότητα
των συμμάχων.

Όταν κάτι αρχίζει στραβά, χρειάζονται στη συνέχεια
ιδιαίτερες προσπάθειες για να στρώσει. Το τέλος του κοινωνικού κράτους και η
παγκοσμιοποίηση της οικονομίας έχουν αντιμετωπιστεί μέχρι τώρα αποσπασματικά,
λέει ο Εντγκάρ Μορέν στην «Ουνιτά». Ευρωπαϊκή ταυτότητα μπορεί να υπάρχει, όχι
όμως και συνείδηση του ευρωπαίου πολίτη. Το κλείσιμο του εργοστασίου της Ρενώ
στη Βιλβόρντ έδρασε συσπειρωτικά, αφού για πρώτη φορά οι αντιδράσεις δεν
περιορίστηκαν μεταξύ των Βέλγων. Αλλά στην κρίση των «τρελών αγελάδων» η
απάντηση ήταν σπασμωδική. Εκφράστηκαν ανησυχίες, υπήρξαν φωνές κατά της
κατανάλωσης βοείου κρέατος, αλλά το ζήτημα πήρε γρήγορα στα χέρια της η
γραφειοκρατία των Βρυξελλών ­ και το έπνιξε.

Κατά τον 75χρονο γάλλο
κοινωνιολόγο, η Ευρώπη πρέπει να αναπτυχθεί σε πολυεθνικά σύνολα, όπως είναι
το σκανδιναβικό, το κεντροευρωπαϊκό και το μεσογειακό. Ένα χρήσιμο παράδειγμα
είναι η Λατινική Αμερική, όπου έχει αναπτυχθεί ένα «νεο-μπολιβαριανό» κίνημα
που αξιοποιεί τα κοινά προβλήματα και την κοινή γλώσσα για να συσπειρώσει τις
χώρες της περιοχής γύρω από ένα πρόγραμμα ευρύτερο του Mercosur. Άλλα τέτοια
σύνολα είναι η Κίνα και η Ινδία. Για να απαντήσει σε αυτές τις προκλήσεις, η
Ευρώπη πρέπει να αναπτύξει όχι μόνο οικονομική αλλά και οικολογική συνείδηση.
Να προωθήσει μεταρρυθμίσεις που δεν είναι βραχυπρόθεσμες και καταδικασμένες να
αποτύχουν, αλλά στηρίζονται στη συμμετοχή των πολιτών. Να κινηθεί όπως το
Λαϊκό Μέτωπο στη Γαλλία που, αν και εφήμερο, απέσπασε σημαντικές κοινωνικές
κατακτήσεις.

Μετά την κατάρρευση της κομμουνιστικής ελπίδας, καταλήγει ο
Μορέν, αυτό που χρειάζεται σήμερα είναι μια ευρωπαϊκή πολιτική στον τομέα του
πολιτισμού. Μια πολιτική, όπου κεντρική θέση θα κατέχει η οικολογία.