ΜΟΧΣΕΝ ΜΑΧΜΑΛΜΠΑΦ

Ο Μοχσέν
Μαχμαλμπάφ, πρώην επίσημος σκηνοθέτης του ιρανικού καθεστώτος, αποφάσισε να
μην ξαναγυρίσει ταινία στο Ιράν.

«Η ΠΕΡΥΣΙΝΗ χρονιά ήταν
πολύ σκληρή για τον ιρανικό κινηματογράφο, τόσο σκληρή που αποφάσισα να μην
κάνω πια ταινίες στη χώρα μου», λέει ο 40χρονος σκηνοθέτης. Οι αρχές εξέδωσαν
έναν κώδικα ο οποίος ορίζει τους κανόνες που οι κινηματογραφιστές οφείλουν να
ακολουθούν ­ όπως ότι απαγορεύεται να κινηματογραφήσεις μια γυναίκα γκρο πλαν.
«Αν συμμορφωθείς προς όλους αυτούς τους κανονισμούς, είναι αδύνατο να φτιάξεις
μια ταινία», λέει ο Μαχμαλμπάφ.

Το παράξενο είναι πως αυτός ο «περσικός
κεραμιδόγατος» ­ όπως τον χαρακτηρίζει η «Λιμπερασιόν» ­ ήταν αρχικά ένα παιδί
του καθεστώτος. Όταν έγινε η επανάσταση του 1979, εκείνος βρισκόταν στη
φυλακή. Μέλος τότε μιας ακραίας θρησκευτικής οργάνωσης, είχε τραυματίσει με
μαχαίρι έναν αστυνομικό για να πάρει το όπλο του. Ήταν μόλις 17 ετών και το
μόνο που είχε γνωρίσει ως τότε ήταν η φτώχεια της Νότιας Τεχεράνης και η
μισαλλοδοξία. Αυτή την τελευταία δεν χρειαζόταν η αστυνομία του σάχη για να
του τη διδάξει, αρκούσε η γιαγιά του που του είχε μεταδώσει το μίσος για την
τέχνη: άκουγε μουσική και έκλεινε τ’ αυτιά του, έβλεπε μια εικόνα και έκλεινε
τα μάτια του. «Όταν ήμουν 12-13 ετών, ένας φίλος δεν μπόρεσε να αντισταθεί
στην επιθυμία να πάει σινεμά· εμείς δεν το ξέραμε, αλλά εκείνος αισθανόταν
τόσο ένοχος που δεν τολμούσε πια να εμφανιστεί στην παρέα μας», θυμάται.

Οι ορίζοντες του Μαχμαλμπάφ άνοιξαν στη φυλακή. Εκεί συνάντησε διανοούμενους,
ανακάλυψε τα βιβλία και, όταν απελευθερώθηκε, έγινε ο επίσημος
κινηματογραφιστής του καθεστώτος. Μεχρι που άρχισαν τα δικά του πριβλήματα με
τη λογοκρισία: στον «Ποδηλάτη» ασχολήθηκε με τη φτώχεια, αλλά φτώχεια στην
Ισλαμική Δημοκρατία επισήμως δεν υπάρχει· στον «Καιρό της Αγάπης» ασχολήθηκε
με τον έρωτα, αλλά η γυναίκα του Ιράν είναι πλέον αδιανόητο να έχει εραστές.
Όποιες ταινίες του εγκρίνονται πάντως από τη λογοκρισία, θριαμβεύουν αμέσως
στις κινηματογραφικές αίθουσες.

Έτσι ο Μαχμαλμπάφ άφησε σιγά σιγά τις
φιλοδοξίες του ιδεολόγου που θέλει να εξαγνίσει την κοινωνία, προτιμώντας την
οπτική του καλλιτέχνη που την αμφισβητεί. «Επιμένω στη σχετικότητα», εξηγεί
και αναφέρει τη ρήση ενός μεγάλου πέρση μυστικού, ότι «η αλήθεια είναι ένας
καθρέφτης που έπεσε από το χέρι του θεού και έσπασε· καθένας μαζεύει ένα
κομμάτι του και νομίζει πως όλη η αλήθεια βρίσκεται σ’ αυτό». «Χωρίς τη
σχετικότητα, χωρίς τον πλουραλισμό, δεν θα φτάσουμε ποτέ στη δημοκρατία»,
υπογραμμίζει ο σκηνοθέτης. «Το να πιστεύει κανείς ότι είναι ο μοναδικός που
κατέχει την αλήθεια είναι η πρώτη εκδήλωση του φασισμού».