Η επόμενη πράξη

Τώρα που φαίνεται ότι η χάραξη του αγωγού δρομολογήθηκε, ξαναγυρίζουμε στις εργοστασιακές προδιαγραφές ως προς την οριοθέτηση και αξιοποίηση των θαλασσίων μας ζωνών.
Εδώ και κάμποσο καιρό, έχουν χαραχθεί θαλάσσια οικόπεδα νότια και δυτικά της Κρήτης, τα οποία φθάνουν ως τη μέση γραμμή μεταξύ Ελλάδος και Λιβύης, έτσι όπως την αντιλαμβάνεται ο Νόμος 4001/2011, ο γνωστός ως Νόμος Μανιάτη.
Στα οικόπεδα Νότια Κρήτη Ι και Νότια Κρήτη ΙΙ ανακοινώθηκε μόλις η διαδικασία ανάθεσης προκαταρκτικών ερευνών ενώ στα οικόπεδα Α2 και Νότια της Πελοποννήσου η Chevron ξεκινά σεισμικές έρευνες.
Η χρονική σειρά δείχνει ότι οι διαδικασίες εκκινούν ήδη από αυτή την εβδομάδα σε περιοχές που βρίσκονται σε ασφαλέστερα νερά προς τα δυτικά της χώρας, όπου δρομολογείται η έκδοση NAVTEX χωρίς να αναμένεται να προκαλέσει αντιδράσεις. Δυσκολίες αναμένονται στις νοτιότερες περιοχές, στις οποίες οι έρευνες έχουν προγραμματιστεί για τον Μάρτιο 2027.
Καθώς τα δύο οικόπεδα και ιδίως το Νότια Κρήτη ΙΙ τέμνουν το τουρκολιβυκό μνημόνιο, η ανεμπόδιστη παρουσία της Chevron, με άδεια της Ελλάδας, θα επιβεβαιώνει με τον πλέον εμφατικό τρόπο και επί του πεδίου ότι οι περιοχές αυτές βρίσκονται σε περιοχή ελληνικής δικαιοδοσίας – αναρωτιέται μάλιστα κανείς μήπως η πληρέστερη προστασία του επενδυτή θα μπορούσε να εξασφαλιστεί και με την επέκταση της αιγιαλίτιδας ζώνης νότια της Κρήτης στα 12 ναυτικά μίλια.
Παραλλήλως, τα τεμάχια αυτά βρίσκονται μέσα στη ζώνη που η Λιβύη διεκδικεί με την επιστολή της στον ΟΗΕ ήδη από τον Ιούλιο 2025: πρόκειται για έναν χάρτη, που διαγράφει την παρουσία της Κρήτης –ακολουθώντας την τουρκική δοξασία ότι τα νησιά, όσο μεγάλα κι αν είναι, δεν έχουν θαλάσσιες ζώνες – και χαράσσει τη μέση γραμμή με βάση την Πελοπόννησο (αφού κανείς προφανώς δεν τους είπε ότι τυπικά και αυτή νησί είναι!) φθάνοντας κάπου 14 μίλια από τις νότιες ακτές της Κρήτης.
Τόσο η Τουρκία όσο και η Λιβύη θα πρέπει να αντιδράσουν, καθώς η σιωπή τους θα θεωρηθεί αποδοχή των ελληνικών θέσεων. Το ερώτημα είναι ποια μορφή θα πάρει η αντίδραση αυτή και ποιες θα μπορούσαν να είναι οι επόμενες κινήσεις.
Ήδη φημολογείται εντόνως ότι η Τουρκία θα ενεργοποιήσει τη συμφωνία συνεργασίας μεταξύ της κρατικής τουρκικής εταιρείας και της κρατικής λιβυκής εταιρείας, που είχε ανακοινωθεί τον Ιούνιο 2025, με την τουρκική TPAΟ να ξεκινά έρευνες σε περιοχές που βρίσκονται πολύ κοντά ή και εμπίπτουν στο ελληνικό οικόπεδο Νότια Κρήτη ΙΙ.
Είναι προφανές ότι σε μια τέτοια περίπτωση, η ελληνική αντίδραση θα είναι αυτονόητη. Υπενθυμίζεται ότι σε μια αντίστοιχη περίπτωση μεταξύ της Γουιάνας και του Σουρινάμ, το διαιτητικό δικαστήριο, ενώπιον του οποίου έφθασε η υπόθεση, θεώρησε ότι οι απειλητικές ενέργειες του πολεμικού πλοίου του Σουρινάμ «συνιστούσαν απειλή χρήσης βίας κατά παράβαση της Σύμβασης για το Δίκαιο της Θάλασσας, του Καταστατικού Χάρτη του ΟΗΕ και του γενικού διεθνούς δικαίου (2007, παρ. 445).
Ενεργώντας στο πλαίσιο των κανόνων του διεθνούς δικαίου και με τη σύμφωνη γνώμη της άλλης πλευράς, θα μπορούσε κανείς να επιδιώξει προσωρινή προστασία με προσφυγή ενώπιον διεθνούς δικαστηρίου: μια τέτοια υπόθεση εξελίσσεται αυτές τις ημέρες στο Διεθνές Δικαστήριο για το Δίκαιο της Θάλασσας, όπου η Αργεντινή ζητεί την αναστολή ερευνών για πετρέλαιο και φυσικό αέριο που έχει αδειοδοτήσει το Ηνωμένο Βασίλειο στο οικόπεδο Sea Lion λίγο έξω από τα διεκδικούμενα από αυτή νησιά Falklands/Malvinas – η απόφαση αναμένεται το επόμενο Σάββατο, 28 Νοεμβρίου 2026. Είναι βέβαιο ότι δεν θα βαρεθούμε.
Η Μαρία Γαβουνέλη είναι καθηγήτρια Διεθνούς Δικαίου στη Νομική Σχολή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, υποδιευθύντρια του Κέντρου Ερευνών για το Δημόσιο Διεθνές Δίκαιο – Athens PIL και μέλος ΔΣ του ΕΛΙΑΜΕΠ
















