ΖΟΟΜ ΣΤΑ ΝΕΑ

Η Ελλάδα γερνάει με ταξικό πρόσημο – Σχεδόν 3 στους 10 ηλικιωμένους απειλούνται από τη φτώχεια και τον αποκλεισμό

Σχεδόν 3 στους 10 ηλικιωμένους απειλούνται από τη φτώχεια και τον αποκλεισμό - Πώς οι χαμηλές συντάξεις, οι αναμονές στην υγεία και το υψηλό κόστος περίθαλψης διαμορφώνουν μια τρίτη ηλικία δύο ταχυτήτων

Νοσοκόμα στηρίζει ηλικιωμένη ασθενή που περπατά με μπαστούνι
7 λεπτά

«Σήμερα στην Ελλάδα το 22,8% του πληθυσμού αποτελείται από ηλικιωμένους και προβλέπεται το 2050 το ποσοστό αυτό να φτάσει το 37% συγκριτικά με το 29% της ΕΕ», προειδοποιεί η Eurostat. Καταγράφοντας, έτσι, την επικίνδυνη τάση γήρανσης που επικρατεί στη χώρα μας και, όπως όλα δείχνουν, δύσκολα θα αναστραφεί τα επόμενα χρόνια και δεκαετίες.

Ταυτόχρονα, όμως, υπάρχει και μια επιμέρους «εικόνα», που κάθε άλλο παρά ασήμαντη είναι. Κι αυτό διότι μεγάλο μέρος των συνανθρώπων μας, που κατατάσσονται στην κατηγορία των ηλικιωμένων, έρχεται αντιμέτωπο, εκτός από την αναμενόμενη φυσική φθορά, με αρκετούς ακόμη «εχθρούς», εξίσου επικίνδυνους και απειλητικούς: μεταξύ άλλων, την κοινωνική απομόνωση, την υλική αποστέρηση, την περιορισμένη ή μετ’ εμποδίων λήψη ιατροφαρμακευτικής φροντίδας.

Με απλά λόγια, η γήρανση έχει κι αυτή ταξικό πρόσημο, καθώς ο διαχωρισμός σε «έχοντες» και «μη έχοντες» είναι και σε αυτό το επίπεδο παρών. Οπως επιβεβαιώνει μάλιστα η ΕΛΣΤΑΤ, στην «Ερευνα Εισοδήματος και Συνθηκών Διαβίωσης των Νοικοκυριών: Ετος 2025», το 27,7% των ατόμων άνω των 65 ετών έρχεται αντιμέτωπο με κίνδυνο φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού. Αραγε πόσο «ίσοι» είμαστε απέναντι στην «ποιοτική γήρανση»; Πού σταματά η ατομική ευθύνη και πού ξεκινά η ευθύνη του κράτους πρόνοιας στη διασφάλιση αξιοπρεπούς διαβίωσης για τα άτομα τρίτης ηλικίας; Μπορεί να γερνά κανείς «ομαλά» και με αξιοπρέπεια – και πώς;

Στο πλαίσιο της έρευνας, εξετάσαμε τέσσερις τομείς που καθορίζουν την ποιότητα ζωής των ηλικιωμένων και φωτίζουν τις ανισότητες.

1. Συντάξεις: Από τα ψηλά στα χαμηλά

Οι συντάξεις αποτελούν τη βασική πηγή εισοδήματος για τα άτομα τρίτης και τέταρτης ηλικίας, καθορίζοντας την αγοραστική τους δύναμη και, εν γένει, την ποιότητα της ζωής τους. Το «χάσμα» ανάμεσα στους υψηλά αμειβόμενους και χαμηλά αμειβόμενους συνταξιούχους αποτυπώνεται μέσα από τον δείκτη ανισότητας S80/S20. Σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, ο δείκτης ανισότητας για τα άτομα άνω των 65 ετών αυξήθηκε κατά 0,14 μονάδες, φτάνοντας στο 4,19. Αυτό σημαίνει ότι το πλουσιότερο 20% των ηλικιωμένων/συνταξιούχων έχει εισοδήματα πάνω από 4 φορές υψηλότερα σε σχέση με το φτωχότερο 20%.

Επίσης, όπως καταγράφεται σε επίσημη έκθεση του υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων για την απεικόνιση των συνταξιοδοτικών παροχών «προκύπτει ότι η πλειονότητα των κυρίων συντάξεων βρίσκεται στο εύρος 500-1.000 ευρώ». «Αν μιλάμε για συντάξεις, η κατάσταση είναι καλύτερη από ό,τι ήταν παλιά – με την έννοια ότι το σύστημα είναι πιο ισότιμο από ό,τι ήταν. Παρά ταύτα, εξακολουθεί να υπάρχει μεγάλη διαφορά μεταξύ όσων δούλεψαν στο Δημόσιο ή σε μεγάλες επιχειρήσεις και στην πλειοψηφία. Ομως, όταν η τρίτη ηλικία είναι λιγότερο ομοιογενής, η κοινωνική πολιτική (οφείλει να) είναι ευρύτερη από επιδοματική – να επεκτείνεται στη φροντίδα και τις υπηρεσίες. Εκεί υστερούμε πολύ», σχολιάζει από την πλευρά του ο Πλάτων Τήνιος, οικονομολόγος και ομότιμος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς.

2. Υπηρεσίες υγείας: Η πολυτέλεια

Ούτε η πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας δεν είναι ισότιμη και δεδομένη για όλους τους ηλικιωμένους. Οσοι και όσες είναι άνω των 65 και διαθέτουν ένα «κομπόδεμα» μπορούν να στραφούν στον ιδιωτικό τομέα, χρηματοδοτώντας και απολαμβάνοντας άμεσα ποιοτικές παροχές. Αντίθετα, συνταξιούχοι με περιορισμένη οικονομική δυνατότητα – όπως είναι οι περισσότεροι, σύμφωνα με τα στοιχεία – «εγκλωβίζονται» σε λίστες αναμονής για την πραγματοποίηση ενός χειρουργείου,  ενός ιατρικό ραντεβού, ακόμη και μιας απλής αλλά αναγκαίας εξέτασης.

«Το 2025, το 11,5% του πληθυσμού ανέφερε ακάλυπτες ιατρικές ανάγκες εξαιτίας οικονομικών παραγόντων, μεγάλων λιστών αναμονής και απόστασης»,  καταγράφει η ΕΛΣΤΑΤ στη σχετική έκθεσή της για τις συνθήκες διαβίωσης στην Ελλάδα – ποσοστό πολύ υψηλότερο από τον μέσο όρο της ΕΕ (2,4%)». «Η οικονομική στενότητα εντείνει τις κοινωνικές ανισότητες, περιορίζοντας τη δυνατότητα κάλυψης βασικών αναγκών και πρόσβασης σε υπηρεσίες περίθαλψης. Πολλές ηλικιωμένες γυναίκες βρίσκονται σε ακόμη δυσμενέστερη θέση, καθώς οι χαμηλότερες συντάξεις, η μοναχική διαβίωση και οι μακροχρόνιες ευθύνες απλήρωτης οικογενειακής φροντίδας επηρεάζουν τις συνθήκες ζωής τους», σημειώνει και η Μαρία Ζήση, (MSc), κοινωνική λειτουργός και υποψήφια διδάκτορας ΕΚΠΑ στο τμήμα Κοινωνιολογίας.

3. Μονάδες Φροντίδας Ηλικιωμένων: Για «χοντρά» πορτοφόλια

Την ίδια στιγμή, τα άτομα τρίτης και τέταρτης ηλικίας που δεν δύνανται να αυτοεξυπηρετηθούν ή δεν διαθέτουν υποστηρικτικό δίκτυο, καταφεύγουν στις Μονάδες Φροντίδας Ηλικιωμένων. Και εδώ, η εικόνα είναι σύνθετη και μάλλον δυσάρεστη.

«Η αλληλεπίδραση βιωσιμότητας, ανθεκτικότητας και κοινωνικού αντίκτυπου: Η περίπτωση των Μονάδων Φροντίδας Ηλικιωμένων (ΜΦΗ) στην Ελλάδα» αποτελεί τον τίτλο μιας διετούς έρευνας (2023-2025) που διεξήχθη από το Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, στο πλαίσιο της δράσης του ΕΛΙΔΕΚ με τη χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Η επιστημονικά υπεύθυνη της έρευνας και καθηγήτρια του ΟΠΑ, Ελένη Σαλαβού, μαζί με την ερευνητική της ομάδα, χαρτογράφησε τις ΜΦΗ που βρίσκονται στον ελλαδικό χώρο εξάγοντας χρήσιμα συμπεράσματα. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε σε δείγμα 196 μονάδων, που αντιπροσωπεύουν περισσότερες από τις μισές υφιστάμενες δομές. Τα συμπεράσματά της, που παρουσιάζουν στα «ΝΕΑ», απαντούν σε μια σειρά από ερωτήματα: πόσες είναι, πού βρίσκονται, αν μπορούν να έχουν πρόσβαση σε αυτές όσοι το επιθυμούν, αλλά και κατά πόσο οι αρμόδιοι φορείς επενδύουν στη μακροχρόνια φροντίδα.

Σύμφωνα με την έρευνα, «στην Ελλάδα, το 90% των ηλικιωμένων λαμβάνει άτυπη φροντίδα από συγγενείς, φίλους και φροντιστές. Ωστόσο, 680.000 ηλικιωμένοι έχουν ανάγκες μακροχρόνιας φροντίδας, από τους οποίους το 25% έχει μέτριες ή πολύ σοβαρές δυσκολίες αυτο-εξυπηρέτησης. Τελικά, μόλις το 7% μπορεί να ικανοποιηθεί σε ΜΦΗ. Παρά το ότι οι ΜΦΗ είναι δομημένες μορφές οργάνωσης όπου τα ηλικιωμένα άτομα διαβιούν, υποστηρίζονται και νοσηλεύονται συνιστούν ένα πολύ μικρό ποσοστό των επίσημων υπηρεσιών φροντίδας μαζί με πιο συλλογικούς φορείς, όπως είναι τα ΚΑΠΗ, και φορείς (όπως οι δήμοι) που παρέχουν φροντίδα στο σπίτι».

Παράλληλα, «η χαρτογράφηση οδήγησε στον εντοπισμό 300 ΜΦΗ στην Ελλάδα των οποίων η ανάλυση έδειξε ανομοιόμορφη κατανομή ανά Περιφέρεια, οργανωτική μορφή και ζήτηση για τις παρεχόμενες υπηρεσίες τους. Διαπιστώθηκε ότι στην πλειονότητά τους βρίσκονται στον αστικό ιστό, είναι ιδιωτικές και κερδοσκοπικού χαρακτήρα» – κάτι που, με τη σειρά του, μαρτυρά ότι η πρόσβαση σε αυτές δεν αποτελεί προνόμιο όλων.

Αξίζει να σημειωθεί ότι οι τιμές για μια ποιοτική, ελεγχόμενη ιδιωτική μονάδα φροντίδας κυμαίνονται πλέον μεταξύ 1.200 και 3.500 ευρώ τον μήνα, ανάλογα με την πάθηση του ηλικιωμένου (π.χ. κινητικά προβλήματα, άνοια, Αλτσχάιμερ) και τον τύπο του δωματίου. Μοιραία, ένας συνταξιούχος, ακόμη και αν λαμβάνει μια σχετικά «καλή» σύνταξη, αδυνατεί να καλύψει μόνος του ακόμα και το χαμηλότερο πακέτο μιας ιδιωτικής δομής. Πρακτικά, λοιπόν, απαιτείται η συνδρομή τουλάχιστον ενός ή δύο παιδιών ή συγγενών, με συνέπεια να επιβαρύνεται ο προϋπολογισμός ολόκληρης της οικογένειας.

Οπως επισημαίνει η Μαρία Ζήση, «οι δημόσιες δομές μακροχρόνιας φροντίδας παραμένουν περιορισμένες, ενώ το υψηλό κόστος της ιδιωτικής κλειστής φροντίδας βρίσκεται σε μεγάλη αναντιστοιχία με τις χαμηλές συντάξεις και τα εισοδήματα πολλών νοικοκυριών». Από την έρευνα του ΟΠΑ προκύπτει επίσης πως κράτος και φορείς δεν «επενδύουν» στη μακροχρόνια φροντίδα των ατόμων προχωρημένης ηλικίας, καθώς «τα διαθέσιμα κρεβάτια σε ΜΦΗ αντιστοιχούν μόλις 2,5 ανά 1.000 άτομα, τη στιγμή που ο αντίστοιχος μέσος όρος για τα 31 κράτη – μέλη του ΟΟΣΑ είναι 45,3». Τέλος, παρατηρούνται «περιορισμένη δημόσια δαπάνη για ΜΦΗ, έλλειψη ενός ρυθμιστικού πλαισίου που να εγγυάται την εύρυθμη λειτουργία τους και συνεχείς πιέσεις για λήψη μέτρων λιτότητας».

4. Φροντίδα στο σπίτι: Καλή αλλά λίγη

Ιδιαιτέρως σημαντική κρίνεται και η στήριξη των συγκεκριμένων ατόμων από ένα δίκτυο του συγγενικού ή ευρύτερου κοινωνικού περιβάλλοντος. «Αν κάποιος ζει μόνος σε μεγάλο σπίτι στα προάστια, μπορεί να είναι τελικά πιο δυστυχής από κάποιον φτωχότερο, που διαθέτει όμως δίκτυο φίλων και συγγενών να τον στηρίζει», υποστηρίζει ο Πλάτων Τήνιος. Η δε Μαρία Ζήση, που ως κοινωνική λειτουργός παρέχει τις υπηρεσίες της μέσα από το πρόγραμμα «Βοήθεια στο Σπίτι» στον Δήμο Νέας Φιλαδέλφειας – Νέας Χαλκηδόνας, εξηγεί πως οι κοινωνικοί λειτουργοί αποτελούν πρόσωπα αναφοράς για τους ωφελούμενους, αλλά και «αντίδοτο» στη μοναξιά τους.

«Ως πρωτοποριακή υπηρεσία κατ’ οίκον κοινωνικής φροντίδας το «Βοήθεια στο Σπίτι» υποστηρίζει ηλικιωμένους και άτομα με αναπηρία. Σύμφωνα με στοιχεία του υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, το πρόγραμμα εξυπηρετεί 67.547 ανθρώπους σε 281 δήμους της χώρας». Οι εργαζόμενοι μέσα από τακτικές και προγραμματισμένες επισκέψεις τους στα άτομα αυτά υποκαθιστούν τρόπον τινά τους δικούς τους ανθρώπους, μιας και «εκτιμούν τις ανάγκες τους, σχεδιάζουν παρεμβάσεις με σεβασμό στις επιθυμίες και τις δυνατότητές τους και κινητοποιούν τις κατάλληλες υπηρεσίες, καθώς οι συνθήκες της ζωής τους μεταβάλλονται. Η σταθερή παρουσία των εργαζομένων δημιουργεί σχέσεις εμπιστοσύνης και ουσιαστική γνώση των ανθρώπων και της τοπικής κοινωνίας, που αποδείχθηκε ιδιαίτερα σημαντική κατά την περίοδο της πανδημίας».

Go Deeper

Γήρανση Ελλάδα

Επόμενο άρθρο

Google news

Ακολουθήστε tanea.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Σχετικά άρθρα

Τα Νεότερα

  1. Ο Ζήσης Μούσιος και ο Βασίλης Τσεκούρας στο «Χαμογέλα και πάλι!»
  2. Ρεάλ Μαδρίτης: «Έδεσε» Γκιουλέρ έως το 2032
  3. Άρης: Η Τρίπολη και τα προβλήματα που δεν σταματούν

Πιο Σχολιασμένα

Πιο Διαβασμένα

Cookies