Πατριωτισμός

Ηταν πρώτα η μάχη των NAVTEX. Υστερα η μάχη των ρηματικών διακοινώσεων. Κι έπειτα ήρθε κι η μάχη των ασυρμάτων. Το καλώδιο στάθηκε αφορμή, ώστε Ελλάδα και Τουρκία να γράψουν άλλο ένα επεισόδιο σε αυτή την πολύχρονη αντιπαράθεση που εξελίσσεται ως «πόλεμος θέσεων». Οπου κάθε πλευρά μένει αμετακίνητη, επαναλαμβάνει τα επιχειρήματά της, προστατεύει τα πιόνια της στη σκακιέρα. Και περιμένει.

Ο πραγματικός πόλεμος, ωστόσο, που προκάλεσε το πολυσυζητημένο καλώδιο, δεν διεξάγεται στη θάλασσα, ούτε στις διπλωματικές ανταλλαγές. Έχει ως θέατρο την εγχώρια πολιτική σκηνή, με τη μία πλευρά να κατηγορεί την άλλη για «προδοσία» κι εκείνη να της απαντάει πως «παίζει το παιχνίδι της Τουρκίας». Κι είναι ένας πόλεμος που εξελίσσεται, άλλοτε, ως ραντεβού στα μαρμαρένια, εκλογικά αλώνια κι άλλοτε ως κλασική κωμωδία παρεξηγήσεων.

Αλλά γιατί ειδικά αυτό το καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης με την Κύπρο, το GSI, παράγει τόση ένταση; Γιατί τόσο έντονη αντίδραση από τουρκικής πλευράς, ενώ τόσα καλώδια διατρέχουν τον βυθό της Μεσογείου και τόσα έχουν ποντιστεί στα νερά της, μεταξύ Ελλάδας και Κύπρου, το 1974, και ξανά το 1982 και το 1994 και ακόμη πιο πρόσφατα, χωρίς κανένα τους να γίνει ποτέ πέτρα ανάλογου σκανδάλου; Και γιατί σηκώθηκε τέτοιος πολιτικός θόρυβος στο εσωτερικό, ενώ – για παράδειγμα – ένα άλλο καλώδιο, το EMC, προχωρά παράλληλα, με παρόμοια όδευση, με ανάλογα προβλήματα και αντίστοιχες αξιώσεις από την πλευρά της Τουρκίας, η οποία επιπλέον στην περίπτωση αυτή ισχυρίζεται ότι της ζητήθηκε άδεια, χωρίς να ανοίγει κουβέντα, χωρίς πολιτικές αντιπαραθέσεις εντός και χωρίς να ζητήσουμε τη μεσολάβηση κάποιου τρίτου, της Γαλλίας, εκτός;

Tο πρώτο ερώτημα έχει προφανή απάντηση. Η Τουρκία έχει αλλάξει προτεραιότητες και μέθοδο. Τα τελευταία αρκετά χρόνια, η μακρά ελληνοτουρκική αντιδικία περί τις θαλάσσιες ζώνες έχει υπερβεί τα όρια του Αιγαίου, έχει μεταφέρει το επίκεντρό της στην Ανατολική Μεσόγειο κι έχει μεταθέσει το κύριο αντικείμενό της από την αναζήτηση κοιτασμάτων και την προοπτική των εξορύξεων στο μεγαλύτερο παιχνίδι των ενεργειακών διαδρόμων. Το τουρκολιβυκό μνημόνιο, το 2019, ήταν μια άγαρμπη και νομικά εξωφρενική κίνηση της Αγκυρας, ώστε να βρει μια θέση στο ενεργειακό παιχνίδι. Αναβίωσε, με την «κύρωσή» του και από τη Βεγγάζη. Οι τουρκικοί χειρισμοί περί το καλώδιο είναι μια προσπάθεια να το κρατήσουν στην ζωή.

Στο δεύτερο ερώτημα η απάντηση είναι λιγότερο προφανής. Μα ίσως να είναι ακόμη πιο απλή. Το καλώδιο λειτουργεί, αφενός, ως ευκαιρία να ανέβει στην προεκλογική σκηνή άλλη μια παράσταση του γνώριμου θεάτρου σκιών – αποδώ η καλύβα των πατριωτών, αποκεί το σαράι των ενδοτικών. Και αφετέρου λειτουργεί ως παραμορφωτικός καθρέφτης, που απαλλάσσει το πολιτικό σύστημα από το ρίσκο να βρεθεί αντιμέτωπο με την πραγματική του εικόνα. Με το πραγματικό του πρόβλημα· το οποίο, η υπόθεση του καλωδίου αναδεικνύει.

Ολοι οι ειδικοί στο διεθνές δίκαιο έχουν ομόφωνα αποφανθεί ότι η πόντιση ενός καλωδίου, ενεργειακού ή τηλεπικοινωνιακού, δεν προϋποθέτει την κυριαρχία του παράκτιου κράτους και δεν μπορεί να εμποδιστεί στο όνομα της κυριαρχίας αυτής – πραγματικής ή φαντασιακής. Οτι, συνεπώς, ούτε εμείς είχαμε λόγο να εκδώσουμε άδεια, για να κάνει το πλοίο τη δουλειά του, ούτε – πολύ περισσότερο – η Τουρκία είχε δικαίωμα να απαιτήσει να της την ζητήσει κανείς. Ολα έγιναν «θεατρικά», ως σύμβολα μιας αντιδικίας για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών, η οποία εκκρεμεί. Και όσο εκκρεμεί, παραμένουμε στην ιδιότυπη κατάσταση να επικαλούμαστε κυριαρχικά δικαιώματα, τα οποία δεν μπορούμε στην πράξη να ασκήσουμε. H Ελλάδα έχει προφανώς ένα αυτονόητο κυριαρχικό δικαίωμα στην υφαλοκρηπίδα της, το οποίο κανείς δεν χρειάζεται να της αναγνωρίσει και κανείς δεν μπορεί να το αμφισβητήσει. Μα δεν μπορεί να το ασκήσει – όχι επειδή την εμποδίζει manu militari η Τουρκία, μα επειδή δεν το έχει οριοθετήσει. Το ίδιο, και ακόμη περισσότερο ισχύει για την Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη, η οποία προϋποθέτει ανακήρυξη και οριοθέτηση.

Σε αυτό το περιβάλλον, λοιπόν, η απειλή της Τουρκίας – έμπρακτη το 2004 – ότι θα εμποδίσει, παρανομώντας, παραβιάζοντας ρητή πρόβλεψη της σύμβασης για το δίκαιο της θάλασσας, την πόντιση ενός καλωδίου ηλεκτρικής διασύνδεσης κυρίαρχων χωρών που αφορά την Ευρωπαϊκή Ένωση και χρηματοδοτείται από αυτήν, θα ήταν η ιδανική ευκαιρία ώστε η Ελλάδα να κάνει το κρίσιμο βήμα. Να εκθέσει την τουρκική στάση σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο και να εξασφαλίσει μια διεθνή πίεση επί της Τουρκίας, να κάτσει στο τραπέζι μιας διαπραγμάτευσης για την οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών ή να δεχθεί την παραπομπή της διαφοράς στη διεθνή Δικαιοσύνη, στη Χάγη ή το Αμβούργο.

Αυτό που παρακολουθούμε αυτές τις ημέρες, όμως, είναι το ακριβώς αντίθετο. Αντί να αξιοποιήσουμε την ευκαιρία να επιβάλουμε τη μόνη εφικτή (και εθνικά ωφέλιμη) λύση, επιλέγουμε την παράταση της εκκρεμότητας. Προσφεύγουμε σε τρίτους, τη Γαλλία εν προκειμένω, να μεσολαβήσουν, να ελιχθούν, να διευθετήσουν το πρακτικό ζήτημα που ανέκυψε λόγω καλωδίου, για να αποφύγουμε να αντιμετωπίσουμε την ουσία του προβλήματος από το οποίο προκύπτει το θέμα με το καλώδιο. Όπως προέκυψαν τόσα, από το 1973 ως σήμερα, και θα συνεχίσουν να προκύπτουν, όσο η απευθείας συζήτηση με την απέναντι πλευρά παραμένει «απαγορευμένο θέμα» στην εσωτερική πολιτική συζήτηση. Οσο δηλαδή οι πολιτικές δυνάμεις προτιμούν να στήνουν καβγάδες μεταξύ τους, διεκδικώντας πατριωτικά παράσημα, ενώ στην πράξη συμφωνούν σιωπηλά πως είναι καλύτερο να παραιτείται η χώρα από την άσκηση των κυριαρχικών της δικαιωμάτων, παρά να πάρουν οι ίδιες αυτές πολιτικές δυνάμεις την ευθύνη και το ρίσκο να διεκδικήσουν τα δικαιώματα αυτά, με τον μόνο εφικτό τρόπο. Τη διαπραγμάτευση και την παραπομπή στη διεθνή Δικαιοσύνη. Ωραίος πατριωτισμός.