Ο σημειολογικός θόρυβος στο παρκά και το σακίδιο του Αλέξη Τσίπρα

Υπάρχουν περιπτώσεις πολιτικών που η πορεία τους στη δημόσια σφαίρα είναι ένας συνδυασμός πολιτικής ιστορίας και περιοδικού μόδας. Στη δική μας επικράτεια είναι η περίπτωση του Αλέξη Τσίπρα που (πάλι) αναστατώνει το ευρύτερο κοινό με την ενδυματολογική του πρόταση κατά το πρόσφατο ταξίδι του στο Παρίσι: από πρόσωπο που εκπροσωπεί μία πολιτική κοινότητα μεταμορφώθηκε σε influencer που παρουσιάζει ενδύματα και αξεσουάρ (πανωφόρι παρκά και σακίδιο) με φόντο τις πορείες των διαδηλωτών. Αναμφισβήτητα είναι μία σύγχρονη εικόνα με ρίζες στην πραγματικότητα των πολλών μέσα στο πλαίσιο της οποίας ο πρώην πρωθυπουργός επιχείρησε να οργανώσει το οπτικό αφήγημα του εαυτού του.

Κι όμως κάτι πήγε λάθος, αφού τα εξαρτήματα της εικόνας του πολιτικού που συμπαραστέκεται στους παθιασμένους νέους και τους μαχητικούς συνδικαλιστές παραπέμπουν σε λογότυπα της πολυτέλειας. Τα οποία, παρά τη διακριτική τους τοποθέτηση, σηματοδοτούν αυτή την απόσταση πάνω στην οποία στις μέρες μας εστιάζει κάθε πλευρά μετατοπίζοντας τη συζήτηση από τα κοινωνικά αιτήματα στην τιμή και τη μάρκα των κομματιών που συνθέτουν την παρισινή του εμφάνιση. Κι έτσι ο ταξιδιωτικός σκοπός του πολιτικού ανδρός υποπίπτει στη θεματική του lifestyle.

Το τωρινό σακίδιο με το συγκεκριμένο λογότυπο θόλωσε το μήνυμα που είχε στείλει στο παρελθόν η έλλειψη γραβάτας από το πρωθυπουργικό κοστούμι του Τσίπρα. Μπορεί ο φορέας μιας πολιτικής που για κάποια χρόνια κυβέρνησε αμφισβητώντας την αστική κανονικότητα να χρησιμοποιήσει τελικά την αστική κομψότητα ως γλώσσα νομιμοποίησης της εξουσίας;

Η συγκεκριμένη εικόνα του γεννά ένα ενδιαφέρον ερώτημα: πόσο κοντά μπορεί να βρεθεί η αισθητική της πολυτέλειας στην πολιτική της κοινωνικής διαμαρτυρίας; Δεν πρόκειται απλώς για μια συζήτηση περί τιμής ή επωνυμίας, αλλά για τον σημειολογικό θόρυβο που προκαλεί το στυλ του ιδρυτή της ΕΛΑΣ. Το πολυτελές parka και το δερμάτινο σακίδιο παραπέμπουν σε μια διεθνή, αστική, εύπορη καθημερινότητα, στην κουλτούρα του στελέχους πολυεθνικής εταιρείας που ταξιδεύει, εργάζεται και κινείται με άνεση ανάμεσα στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.  Η πολυτέλεια βέβαια δεν αποτελεί από μόνη της πολιτική ιδεολογία. Μπορεί να εκφράζει την ποιότητα, τη δημιουργικότητα, την καλλιτεχνική δεξιοτεχνία, την πολιτιστική κληρονομιά και την αξία της ανθρώπινης εργασίας. Κι ένα αντικείμενο εξαιρετικής αισθητικής δεν είναι αναγκαστικά σύμβολο κοινωνικής ανισότητας. Η αντίφαση εμφανίζεται όταν η πολυτέλεια μετατρέπεται σε μηχανισμό επίδειξης πλούτου, κοινωνικού αποκλεισμού και αναπαραγωγής ταξικών προνομίων. Οταν η αξία ενός ανθρώπου μετριέται από την αγοραστική του δύναμη και η κατανάλωση γίνεται σύμβολο κοινωνικής υπεροχής, τότε η απόσταση από τις αξίες της αριστερής σκέψης γίνεται εμφανής.

Κι όμως. Σε αυτό το Παρίσι του παρόντος υπάρχει μια άλλη ενδυματολογική γλώσσα: το περίφημο bleu de travail. Η παραδοσιακή μπλε εργατική ζακέτα, με τις μεγάλες εξωτερικές τσέπες, την αυστηρή γραμμή και το ανθεκτικό βαμβακερό ύφασμα, που διεκδίκησε και πέτυχε τη στυλιστική προαγωγή του στη γαλλική ανδρική γκαρνταρόμπα. Οι σύγχρονες εκδοχές του γαλλικού workwear έχουν ενσωματώσει το ένδυμα του εργάτη μετατρέποντας το σε παραδοχή μιας σύγχρονης αισθητικής αυθεντικότητας.

Εστω και αν το bleu de travail έχει πλέον γίνει αντικείμενο πολυτελούς επανοηματοδότησης. Ωστόσο, η επιλογή του θα δημιουργούσε έναν διαφορετικό οπτικό διάλογο με το περιβάλλον της διαδήλωσης. Ο Τσίπρας δεν χρειαζόταν να μεταμφιεστεί σε εργάτη. Θα μπορούσε, όμως, να αναγνωρίσει τη δύναμη ενός ενδύματος που κουβαλά την ιστορία της εργασίας. Γιατί στην πολιτική, όπως και στη μόδα, η αυθεντικότητα δεν δηλώνεται μόνο με λόγια. Κατασκευάζεται και με εικόνες. Και μερικές φορές ένα μπλε εργατικό σακάκι μπορεί να πει περισσότερα από ένα πανάκριβο σακίδιο.