Εξωτερική πολιτική ώρα μηδέν;

Η Ελλάδα δεν δικαιολογείται να βρίσκεται σε κατάσταση επαναλαμβανόμενου αιφνιδιασμού ή να εκπέμπει αντιφατικά μηνύματα σε συμμάχους και αντιπάλους.

Η ρηματική διακοίνωση της Γαλλίας, την οποία «δεν γνωρίζει» η κυβέρνηση και η αιφνιδιαστική κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου, την οποία επίσης δεν περίμενε η κυβέρνηση, είναι τα τελευταία μόνο δείγματα.

Η πρόσφατη απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων στη Βεγγάζη να κυρώσει το τουρκολιβυκό μνημόνιο και να ανακαλέσει τη διακοπή πολιτικών σχέσεων με την Άγκυρα, αποτέλεσε μια εξαιρετικά δυσμενή εξέλιξη για τα ελληνικά συμφέροντα στην Ανατολική Μεσόγειο, τα απόνερα της οποίας «λουζόμαστε» ήδη από τα γεγονότα της Κάσου τον Ιούλιο 2024 μέχρι και τούτες τις ώρες.

Το μνημόνιο είχε υπογραφεί τον Νοέμβριο του 2019 από την τότε κυβέρνηση της Τρίπολης (υπό τον πρόεδρο Ντμπέιμπα) και την Τουρκία, σε μια περίοδο λιβυκού εμφυλίου πολέμου και έντονης περιφερειακής αντιπαράθεσης. Αθήνα και Βρυξέλλες ορθώς το χαρακτήρισαν παράνομο, καθώς αγνοεί την επήρεια ελληνικών νησιών στη θαλάσσια οριοθέτηση.

Ωστόσο, η χθεσινή απόφαση της Βεγγάζης (υπό τον Χαφτάρ) ενισχύει την πολιτική του νομιμοποίηση στο εσωτερικό της Λιβύης.

Τα προηγούμενα χρόνια, η κυβέρνηση παλινδρόμησε στις σχέσεις με τον Χαφτάρ, ελπίζοντας ότι η επιρροή του στην ανατολική Λιβύη θα μπορούσε να λειτουργήσει ως αντίβαρο στην τουρκική παρουσία στην Τρίπολη.

Η προσέγγιση της Βεγγάζης αποδεικνύεται σήμερα ότι δεν έτυχε σωστού χειρισμού: Εν τέλει ο Χαφτάρ δεν αποτέλεσε το ανάχωμα στην τουρκική στρατηγική. Αν κάτι επιβεβαιώνει η χθεσινή εξέλιξη, είναι ότι οι ρηχές πολιτικές επαφές δεν αρκούν και δεν οδηγούν σε συγκεκριμένα αποτελέσματα.

Η διπλωματία δεν κρίνεται από τις συναντήσεις, τις φωτογραφίες και τις δημόσιες φιλοφρονήσεις, αλλά από το αν επηρεάζει τις αποφάσεις που καθορίζουν τα εθνικά συμφέροντα.

Από την πρώτη στιγμή υποστήριξα ότι η Ελλάδα οφείλει να καλλιεργεί σχέσεις τόσο με την Τρίπολη όσο και με τη Βεγγάζη.

Η χώρα μας διαθέτει σημαντικά εργαλεία ως κράτος – μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης: τη διπλωματική της παρουσία, τις ευρωπαϊκές διαδικασίες, τις οικονομικές σχέσεις και τη δυνατότητα να διαμορφώνει ευρωπαϊκές θέσεις και χρηματοδοτήσεις.

Αντί να τρέχει ξωπίσω από έναν ισχυρό φύλαρχο που θα εξυπηρετήσει εμμέσως τους στόχους της, όφειλε να αξιοποιεί συστηματικά αυτά τα εργαλεία, διατηρώντας ανοικτούς διαύλους με όλες τις πλευρές και μοχλεύοντας τον διαγκωνισμό τους για διεθνή νομιμοποίηση.

Τον Ιανουάριο 2026, κατά την επίσκεψή μου στην Τρίπολη και τις συναντήσεις μου με τον πρωθυπουργό αλ-Ντμπέιμπα και τον υπουργό Πετρελαίου και Φυσικού Αερίου, έθεσα ξεκάθαρα το ζήτημα: η εμβάθυνση των ευρωλιβυκών σχέσεων προϋποθέτει σεβασμό στο Διεθνές Δίκαιο και απόσυρση του τουρκολιβυκού μνημονίου. Προειδοποίησα επίσης την Αθήνα για έγκαιρη δράση, πριν η Τουρκία ενισχύσει περαιτέρω τη θέση της.

Η Άγκυρα ακολουθεί μια μεθοδική πολιτική διεύρυνσης της επιρροής της. Η Λιβύη είναι μία τέτοια περίπτωση.

Επιδιώκει νέες αμυντικές και πολιτικές συνεργασίες, ακόμη και με χώρες με τις οποίες είχε προηγουμένως σοβαρές διαφωνίες, όπως καταδεικνύει ο πρόσφατος οδικός χάρτης αμυντικής συνεργασίας με τη Γαλλία ή οι συνομιλίες με την Αίγυπτο και η συμμαχία της Μέκκας με τη Σαουδική Αραβία.

Η Ελλάδα δεν μπορεί να απαντά σε αυτή τη στρατηγική εκ των υστέρων. Οφείλει να προβλέπει, να παρεμβαίνει και να διαμορφώνει συμμαχίες πριν δημιουργηθούν τετελεσμένα. Το ερώτημα δεν είναι απλώς αν η Αθήνα γνώριζε τις διεργασίες στη Λιβύη ή αν αιφνιδιάστηκε από την απόφαση της Βεγγάζης.

Είναι κυρίως γιατί δεν απέτρεψε μια εξέλιξη που πλήττει τις θέσεις της χώρας, παρά την πολιτική επένδυση των προηγούμενων ετών και παρά το τεράστιο διπλωματικό πλεονέκτημα της συμμετοχής μας στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Όλα δείχνουν ότι χρειάζεται αλλαγή πολιτικής τώρα: από την αδράνεια στην έγκαιρη πρωτοβουλία και διεκδίκηση, από τις αποσπασματικές επαφές, στη στρατηγική συνέπεια και συνέχεια, και από την προσδοκία στην ενεργό διαμόρφωση των εξελίξεων.

Οι τρέχοντες χειρισμοί στο καλώδιο, με την εμπλοκή της Γαλλίας – ως μη έδει – και την «αγνοούμενη ρηματική διακοίνωση» που «δεν μας αφορά» δεν συνιστούν έγκαιρη, διορατική, αποφασιστική και εν τέλει επιτυχή άσκηση της εξωτερικής μας πολιτικής.

Ο Νικόλας Φαραντούρης είναι ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ, καθηγητής του Ευρωπαϊκού Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς, κάτοχος της Ευρωπαϊκής Εδρας Jean Monnet