Η δημοκρατία δεν πρέπει να έχει τάσεις αυτοκτονίας

Το ερώτημα είναι παλιό. Πρέπει η δημοκρατία να δίνει χώρο στους εχθρούς της, επιτρέποντάς τους να αξιοποιούν την ελευθερία της έκφρασης για να την υπονομεύουν; Οπως έγραψε πρόσφατα ένας γερμανός φίλος μου στον λογαριασμό του στο Facebook, «σαν υπνοβάτες αφήνουμε ελεύθερους, στο όνομα του φιλελευθερισμού, αυτούς που θέλουν να μας δέσουν»! Ας πάρουμε, όμως, τα πράγματα από την αρχή. Οι ιδέες σε μία δημοκρατία εκφράζονται ελεύθερα. Ο βασικός περιορισμός που μπορεί να τεθεί είναι η απαγόρευση διάδοσης απόψεων που υποκινούν σε βία. Αν καλείς σε ένοπλη εξέγερση για κατάλυση του πολιτεύματος, είναι λογικό να θεωρείται ότι έχεις υπερβεί τα όρια. Αλλά και πάλι πρέπει να γίνεται μια διάκριση. Πρόκειται για πραγματική υποκίνηση με συγκεκριμένο κίνδυνο ή απλά για μια ακραία πολιτική άποψη; Στη δεύτερη περίπτωση ακόμη και η προκλητική αυτή άποψη μπορεί ελεύθερα να εκφραστεί.

Εχοντας ξεκαθαρίσει, λοιπόν, ότι ο κανόνας είναι πως ακόμη και οι αντιδημοκρατικές φωνές δεν μπορούν να φιμωθούν, περνάμε σε ένα άλλο θέμα. Τα μέσα ενημέρωσης πρέπει να τους διαθέτουν χώρο; Γιατί είναι άλλο να ανοίγεις ένα κανάλι στο YouΤube και να καλείς σε απέλαση όλων των ξένων από τη χώρα σου και άλλο να σου δίνει ένα τηλεοπτικό κανάλι χρόνο στο δελτίο ειδήσεών του ή να σε καλεί μια μεγάλη εφημερίδα να γράψεις τις απόψεις σου σε μια στήλη γνώμης. Κανείς δεν μπορεί να εμποδίσει έναν φασίστα ή έναν τρομοκράτη να προπαγανδίζει τις ιδέες του και να κερδίζει ακόλουθους που νιώθουν ότι τους εκφράζει. Αλλά για ποιο λόγο να κανονικοποιεί ένα μέσο ενημέρωσης τις απόψεις αυτές εμφανίζοντάς τες ως ιδέες που δικαιούνται προβολή μαζί με άλλες; Αν κάποιος περιφρονεί τα ανθρώπινα δικαιώματα, παρουσιάζει τη δημοκρατία ως εκφυλισμένο πολίτευμα και υποστηρίζει τη βία ως τρόπο επίλυσης διαφορών, δεν έχει θέση στον πολιτικό διάλογο. H ανοχή στις διαφορετικές απόψεις δεν πρέπει να γίνεται αφέλεια απέναντι στους εχθρούς της δημοκρατίας.

Ζούμε στην εποχή της οργανωμένης σε διεθνές επίπεδο και καλά χρηματοδοτούμενης Προπαγάνδας του Αυταρχισμού. Το κίνημα MAGA, το καθεστώς του Πούτιν, άλλα αυταρχικά κράτη και πάνω από όλα κάποιοι ολιγάρχες της τεχνολογίας έχουν στήσει μηχανισμούς προώθησης αντιδημοκρατικών (και ειδικά αντιευρωπαϊκών) μηνυμάτων. Ανεβάζει κάποιος ένα βίντεο με γελοία fake news και βίαιο λόγο και σε ελάχιστο χρόνο χιλιάδες μποτ το έχουν αναπαράγει, στη συνέχεια το παίρνει ο αλγόριθμος και το εμφανίζει στις οθόνες ανθρώπων που σκρολάρουν αμέριμνοι στο κινητό τους.

Ανησυχούν κάποιοι υπερευαίσθητοι υπερασπιστές της ελευθερίας του λόγου μήπως δεν ακουστεί ισότιμα η φωνή αυτών των τύπων; Εχουν βρει τον τρόπο τους! Ας μην πέφτουμε στην παγίδα που στήνουν: ο προκλητικός λόγος ερεθίζει , φανατίζει και τους υποστηρικτές του και όσους διαφωνούν. Κι αυτό φέρνει κλικ και υψηλή τηλεθέαση. Αν, όμως. υποκύψουν τα μέσα σε αυτό τον πειρασμό, τότε παίζουν το παιχνίδι τους. Ας τους αφήσουν να εκφράζονται στο δικό τους περιβάλλον, δεν χρειάζεται να γίνονται τα μέσα «μεγάφωνα» που δυναμώνουν τη φωνή τους. Είπαμε. Η δημοκρατία είναι ανεκτική. Δεν είναι, όμως, μαλθακή ούτε πρέπει να έχει αυτοκτονικές τάσεις!

Ο Χάρης Γούλιος είναι επικοινωνιολόγος