Βερολίνο: Η Ιστορία γυρίζει στην πηγή της

Η ρήση είναι παλιά, μεστή νοημάτων και ουσίας· πριν από δεκαετίες βρισκόταν σε καθημερινή χρήση διεθνώς, σήμερα έχει σχεδόν ξεχαστεί, και αφορούσε δύο μητροπόλεις σε δύο μεγάλες χώρες: «Η Νέα Υόρκη δεν είναι Αμερική» και «Το Βερολίνο δεν είναι Γερμανία».

Αφήνοντας κατά μέρος την προδήλως ανακριβή πραγματολογική διάσταση, η ουσία που επιχειρούσαν να συμπυκνώσουν ήταν, όχι απλώς υπαρκτή, αλλά κυρίαρχη σε πλήθος εκφάνσεων της ζωής και των δύο αυτών πόλεων, κάτι που σταδιακά ίσως υποχώρησε ανεπαίσθητα ως προς τη Νέα Υόρκη, ενώ μετά τη γερμανική επανένωση του 1990, κυριολεκτικά σαρώθηκε κατά σύστημα και με πλήθος στοχευμένων παρεμβάσεων – από την κεντρική εξουσία και όχι μόνον –, με αποτέλεσμα το σημερινό Βερολίνο να έχει πλέον ελάχιστη συνάφεια με την ίδια του την τεράστια ιστορία και τις κοινωνικές μοναδικότητες που αυτή γέννησε στην πόλη: κυριολεκτικά, την έθαψε.

Πρέπει να γίνει ξεκάθαρο, λοιπόν, κάτι εξαιρετικά σημαντικό που ακόμα και αυτό η Γερμανία κατά σύστημα φρόντισε επισταμένως να το σβήσει από τον χάρτη της μνήμης, εθνικής, ευρωπαϊκής και παγκόσμιας: ότι στο Βερολίνο ήταν που γράφτηκε μακράν περισσότερο από οπουδήποτε αλλού η Ιστορία της Ευρώπης του 20ού αιώνα – και όχι μόνον του 20ού αιώνα, ούτε μόνον της Ευρώπης. Και ούτε απλώς «Ιστορία»: η πιο μαύρη Ιστορία. Οχι μία, ούτε δύο, αλλά περισσότερες φορές.

Ηταν το Βερολίνο του Μπίσμαρκ που ένωσε τα γερμανικά κράτη και τα έκανε μία δύναμη, η οποία θα διεκδικούσε την κυριαρχία ολόκληρης της Ευρώπης, με το δόγμα που ο ίδιος διατύπωσε και έγινε «ευαγγέλιο» της γερμανικής πολιτικής: «Τα μεγάλα ζητήματα της εποχής μας δεν θα κριθούν με ομιλίες και ψηφίσματα των πλειοψηφιών, αλλά με σίδερο και αίμα». Μετά ο Πρώτος, μετά ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος, έπειτα ο Ψυχρός Πόλεμος – πάντα με καρδιά το Βερολίνο. Καμία άλλη πόλη στον κόσμο δεν έχει τέτοια ιστορία.

Το εκλογικό αποτέλεσμα της Κυριακής αποπνέει την αίσθηση ότι πλέον η Ιστορία επιστρέφει, για πολλοστή φορά, και πάλι στην πηγή της. Μπορεί να ακούγεται «ρομαντικό», πλην όμως εν προκειμένω είναι καθαρό δηλητήριο. Και δεν πρόκειται μόνο για αίσθηση, αλλά και για πολιτικό αποτέλεσμα: η νίκη του κόμματος Die Linke υπό την τουρκικής καταγωγής Ελίφ Εράλπ θα ήταν έτσι κι αλλιώς «Ιστορία» και υπό κανονικές συνθήκες. Ομως σήμερα αυτές μόνο κανονικές δεν είναι. Ποιες είναι;

Η κυρίαρχη πραγματικότητα είναι ότι η γερμανική Ακροδεξιά σαρώνει τα πάντα στο πέρασμά της – άλλωστε, ακόμα και στο συγκριτικά «κοσμοπολίτικο» Βερολίνο το ποσοστό της ανέβηκε δραματικά. Τι σημαίνει λοιπόν η νίκη της Αριστεράς στο Βερολίνο σε σχέση με την πορεία της Ακροδεξιάς;

Πρακτικά, απολύτως τίποτα, όταν μιλάμε σε ομοσπονδιακό επίπεδο: η γερμανική Αριστερά δεν πρόκειται να συγκεντρώσει ψήφους που θα την καθιστούσαν υπό οποιαδήποτε έννοια υπολογίσιμη πολιτική δύναμη έναντι της AfD. Αντίπαλον δέος; Δεν υφίσταται ως ενδεχόμενο. Ρυθμιστής που θα της κόψει τον δρόμο προς την εξουσία; Ούτε. Τίποτα. Επί της ουσίας, θα της ήταν αδιάφορη. Εκτός από ένα ιδιόμορφο ενδεχόμενο, που είναι και το μόνο πραγματικό: να αποδειχθεί ότι της είναι χρήσιμη. Και μάλιστα, εν προκειμένω, διπλά…

Πέρα από το γεγονός ότι αυτή είναι η πραγματική τους κυρίαρχη συλλογική εθνική ταυτότητα, από τον Μπίσμαρκ και μετά, και τώρα νιώθουν ότι επιτέλους δεν έχουν ανάγκη πια να απολογούνται σε κανέναν, ένας από τους κύριους λόγους που οι Γερμανοί στρέφονται μαζικά στην Ακροδεξιά είναι ακριβώς η μετανάστευση. Τι σημαίνει λοιπόν για την AfD ότι, ενώ πολιτικά δεν την απειλεί η Αριστερά, αυτή παίρνει την ηγεσία του Βερολίνου, και μάλιστα στο πρόσωπο μιας τουρκάλας αντιρατσίστριας δικηγόρου; Σημαίνει ότι έχει στα χέρια της ένα απόλυτο εργαλείο προπαγάνδας, που την υιοθετούν καθημερινά όλο και περισσότεροι Γερμανοί· και θα το νιώσει όλη η Ευρώπη.