Δημοκρατία και ορθολογική δημόσια σφαίρα

Στην πολιτική κοινωνία μας, αλλά και στην ευρωπαϊκή πολιτική συνθήκη, υπερτονίζεται ότι η δημοκρατία είναι οργάνωση του πολιτικού συστήματος, στην οποία ο καθένας μπορεί να συμμετάσχει. Με τις ιδέες του, με τις υλικές ανάγκες του και τον κοσμοθεωρητικό προσανατολισμό του. Δεν αναφέρω αυτά τα «πράγματα» (με τη φιλοσοφική έννοια του όρου) τυχαία. Θα επεξηγήσω στη συνέχεια τι σημαίνουν.

Από την άλλη, εδώ και δύο σχεδόν αιώνες (από τα μέσα του 19^ου αιώνα μέχρι σήμερα), δεν υπάρχει στην ιστορική εξέλιξη της δημοκρατικής πολιτικής μορφής ζωής πολιτική συνθήκη που να νομιμοποιεί την πολιτική επιχειρηματολογία η οποία δεν είναι ορθολογική. Δεν θα αναφερθώ σε ιστορικές συγκυρίες όπως π.χ. ήταν αυτή που έκανε τον Adolf Hitler «Führer» στη Γερμανία και εξολοθρευτή του ανθρώπινου γένους.

Ο Hitler έγινε καγκελάριος με τυπικές κοινοβουλευτικές διαδικασίες. Μετά η Γερμανία έζησε την ανθρώπινη φρίκη και μαζί της ολόκληρη η Ευρώπη. Στη διεθνή βιβλιογραφία έχει επικρατήσει η άποψη, η οποία αναπαράγεται στη δημόσια πολιτική σφαίρα και η οποία δέχεται μοιρολατρικά, ότι «δημοκρατία έχουμε, και ο καθένας λέει και πράττει ό,τι θέλει»! Για να προσθέσω στις σκέψεις μου μια άλλη παράμετρο: το ίδιο ισχύει και για την ελευθερία. Θυμίζω πως ό,τι γράφει για την ελευθερία ο Hegel ισχύει και για τη δημοκρατία: «η ελευθερία είναι ένας ασαφής όρος και επιρρεπής σε άπειρες παρεξηγήσεις, συγχύσεις και λάθη».

Θα προσθέσω πως τα ερμηνευτικά σχήματα της εκάστοτε πολιτικοκοινωνικής πραγματικότητας δεν μπορούν να ισχύουν ως δεσμευτικές αλήθειες για το γίγνεσθαι εάν δεν έχουν ενσωματώσει ιστορικές εμπειρίες. Εάν επιμείνουμε να εξετάσουμε την ελληνική πολιτική εμπειρία που ζούμε τα πρόσφατα δέκα χρόνια, θα διαπιστώσουμε δύο ελλείμματα στη θεμελιώδη δημοκρατική οργάνωση και λειτουργία του τόπου μας. Το ένα είναι ότι η επίκληση της ιδέας της αφηρημένης και δήθεν υπεριστορικής δημοκρατίας θα μας οδηγήσει σε ιστορικές περιπέτειες.

Και το άλλο έγκειται στο εξής: δεν μπορεί κάθε κοινωνική οργάνωση να ονομάζεται: πολιτικό κόμμα. Κατά τα πρόσφατα δέκα χρόνια (μετά την έξοδο της χώρας μας από τη μνημονιακή γραφειοκρατία) αυτά τα δύο θεμελιώδη ελλείμματα του ιστορικού ελληνικού δημοκρατικού τρόπου ζωής διαμορφώνουν συνθήκες «αλλοίωσης» (μετάλλαξης) της δημοκρατίας στη χώρα μας. Δεν χρειάζεται να περιμένουμε την επανεμφάνιση του ελληνικού ναζιστικού «κόμματος» για να συνειδητοποιήσουμε τι «σημαίνει δημοκρατία»! Εχουν προηγηθεί «πολιτικά στιγμιότυπα» δήθεν δημοκρατικής οργάνωσης της κοινωνίας μας.

Ποιος δεν θυμάται την Ενωση Κεντρώων; Ποιος έχει ξεχάσει μια προκομματική μορφή ζωής με την επωνυμία ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ; Και πολλά άλλα. Και βρισκόμαστε σήμερα ένα βήμα πριν από την προκήρυξη των εκλογών. Και θα κληθούμε όλοι οι πολίτες σ’ αυτή τη χώρα να αποφασίσουμε για το μέλλον μας. Και το ερώτημα που ανακύπτει είναι το εξής: υφίστανται οι πραγματολογικές προϋποθέσεις για να λειτουργήσει στον τόπο μας αυτή η θεμελιώδης τυπική κοινοβουλευτική διαδικασία;

Στο ερώτημα αυτό θα δώσω μια ξεκάθαρη απάντηση: δεν υφίστανται οι προϋποθέσεις για να διεξαχθούν οι τυπικές διαδικασίες του κοινοβουλευτισμού χωρίς πολιτικό αναστοχασμό. Στην ιστορική εξέλιξη της ευρωπαϊκής δημοκρατίας, η εγκαθίδρυση του κοινοβουλευτισμού σε συνάρτηση με τους πολιτικούς θεσμούς που εισηγήθηκε θεμελιώθηκαν στον πολιτικό διαφωτισμό. Αυτό σημαίνει πως η δημοκρατία και η ορθολογική δημόσια σφαίρα είναι δίδυμα παιδιά μιας ευρωπαϊκής ιστορικής πολιτικής παράδοσης, την οποία η χώρα μας δεν μπορεί να απαρνηθεί. Γιατί σε διαφορετική περίπτωση θα γίνει «θύμα» του πολιτικού ανορθολογισμού των δήθεν πολιτικών κομμάτων.

Ο Θεόδωρος Γεωργίου είναι καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης