Το πραγματικό πρόβλημα για την Ελλάδα υπερβαίνει τη σχολική επίδοση

Τα αποτελέσματα του PISA 2025 δεν πρέπει να διαβαστούν απλώς ως ακόμη μία χαμηλή θέση της Ελλάδας σε μια διεθνή κατάταξη. Το σοβαρότερο εύρημα βρίσκεται αλλού: ένα πολύ μεγάλο μέρος των ελλήνων μαθητών φτάνει στην ηλικία των 15 ετών χωρίς να έχει κατακτήσει βασικές δεξιότητες.

Περίπου το 50% των μαθητών βρίσκεται κάτω από το βασικό επίπεδο επάρκειας στα μαθηματικά, το 44% στην ανάγνωση και το 41% στις επιστήμες.

Δεν μιλάμε απλώς για παιδιά που «δεν γράφουν καλά σε ένα τεστ». Το βασικό επίπεδο του PISA αφορά λειτουργικές ικανότητες: να κατανοεί κάποιος το νόημα ενός κειμένου, να εντοπίζει και να αξιολογεί πληροφορίες, να χρησιμοποιεί στοιχειώδη μαθηματικά για ένα πραγματικό πρόβλημα.

Το ζήτημα υπερβαίνει τη σχολική επίδοση. Αφορά τη δυνατότητα των αυριανών πολιτών να συνεχίσουν να μαθαίνουν, να προσαρμόζονται στην αγορά εργασίας και να αξιολογούν κριτικά την πληροφορία. Στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης αυτό γίνεται ακόμη σημαντικότερο: όσο ευκολότερα μια μηχανή παράγει μια απάντηση, τόσο μεγαλύτερη αξία αποκτά η ανθρώπινη ικανότητα να την κατανοεί, να την ελέγχει και να την αμφισβητεί.

Τι μπορεί να γίνει;

Πρώτα απ’ όλα, τα μαθησιακά κενά πρέπει να εντοπίζονται πολύ νωρίτερα. Δεν έχει νόημα να ανακαλύπτουμε στα 15 ότι ένα παιδί δυσκολεύεται στην κατανόηση κειμένου. Χρειάζονται διαγνωστικές αξιολογήσεις από το Δημοτικό για να γνωρίζουμε ποιος μαθητής δεν έχει κατακτήσει ποια δεξιότητα.

Η διάγνωση, όμως, χωρίς παρέμβαση δεν αρκεί. Χρειάζεται στοχευμένη ενισχυτική διδασκαλία, μικρές ομάδες όπου απαιτείται και συστηματική επαναξιολόγηση.

Παράλληλα, η διδασκαλία πρέπει να μετακινηθεί από την αναπαραγωγή προς την κατανόηση. Στη Γλώσσα, περισσότερη ουσιαστική ανάγνωση, επιχειρηματολογία και σύγκριση πηγών. Στα Μαθηματικά, λιγότερη μηχανική εφαρμογή τύπων και περισσότερη επίλυση πραγματικών προβλημάτων.

Χρειάζεται επίσης ουσιαστική υποστήριξη των εκπαιδευτικών. Και κάθε μεταρρύθμιση πρέπει να αξιολογείται με βάση το αποτέλεσμά της, όχι απλώς το αν εφαρμόστηκε.

Ο στόχος, επομένως, δεν πρέπει να είναι «να ανέβει η Ελλάδα δέκα θέσεις στο PISA». Θα έπρεπε να είναι πολύ πιο ουσιαστικός: Κανένα παιδί να μη φτάνει στο τέλος του Γυμνασίου χωρίς λειτουργική ανάγνωση και βασικό μαθηματικό γραμματισμό. Δεν φταίνε μόνο τα κινητά, οι οθόνες ή η τεχνητή νοημοσύνη. Η εύκολη επίκλησή τους απλώς απαλλάσσει το εκπαιδευτικό σύστημα από τις δικές του ευθύνες. Η αποτυχία δεν μετριέται από το πόση ύλη καλύφθηκε ή πόσες μεταρρυθμίσεις ανακοινώθηκαν, αλλά από το πόσα παιδιά αφήνονται να προχωρούν χωρίς να μπορούν να διαβάσουν, να σκεφτούν και να λύσουν ένα απλό πρόβλημα. Αν αυτό δεν αλλάξει, κάθε πανηγυρισμός για ψηφιακά εργαλεία και καινοτόμες πολιτικές θα είναι απλώς επικοινωνιακός θόρυβος.

Ο Χρήστος Φραγκονικολόπουλος είναι κοσμήτορας ΑΠΘ