Το «Τρίγωνο των Βερμούδων»

Η κατάρρευση μιας περιφερειακής ισορροπίας δεν συνεπάγεται την εξάλειψη του ανταγωνισμού ισχύος, αλλά την αναδιάταξή του. Υπό το πρίσμα του νεορεαλισμού και του διλήμματος ασφαλείας, τα κενά ισχύος ενεργοποιούν ανταγωνιστικές στρατηγικές, καθώς ο εκάστοτε δρών επιδιώκει να ενισχύσει την ασφάλειά του λόγω αβεβαιότητας για τις προθέσεις των άλλων δρώντων. Το «Τρίγωνο των Βερμούδων» αποτυπώνει ένα πεδίο αλληλεξαρτώμενης ανασφάλειας μεταξύ Τουρκίας, Ισραήλ και Συρίας, όπου η ενίσχυση ενός δρώντος αναπροσαρμόζει τους υπολογισμούς των υπολοίπων. Το διακύβευμα αφορά τη μορφή της τάξης που θα προκύψει από τη συριακή μετάβαση.

Για την Τουρκία, η Συρία αποτελεί άμεση παράμετρο της εθνικής της ασφάλειας. Το κουρδικό ζήτημα παραμένει κεντρικός παράγοντας αυτής της στρατηγικής. Η Αγκυρα ευνοεί μια συγκεντρωτική Δαμασκό, ικανή να ελέγχει την επικράτειά της και να περιορίζει αυτόνομες ένοπλες δομές. Μέσω στρατιωτικής και θεσμικής υποστήριξης επιδιώκει να μετατρέψει τη γεωγραφική εγγύτητα σε στρατηγικό βάθος.

Η προοπτική αυτή εντείνει την ισραηλινή ανησυχία. Μια ανασυγκροτημένη Συρία, στρατιωτικά ενισχυμένη και στενά συνδεδεμένη με την Αγκυρα, μπορεί να εκληφθεί ως περιορισμός αυτών των πλεονεκτημάτων.

Εδώ ενεργοποιείται το δίλημμα ασφαλείας· μέτρα που η μία πλευρά θεωρεί αμυντικά προσλαμβάνονται από την άλλη ως επιθετικά. Η τουρκική υποστήριξη προς τη συριακή ανασυγκρότηση νοείται στην Αγκυρα ως σταθεροποίηση, ενώ στο Ισραήλ μπορεί να ερμηνεύεται ως συσσώρευση μελλοντικής απειλής. Αντίστροφα, η ισραηλινή προληπτική δράση παρουσιάζεται ως αποτροπή, αλλά δύναται να προσλαμβάνεται από την Τουρκία και τη Δαμασκό ως προσπάθεια παγίωσης της συριακής στρατιωτικής αδυναμίας.

Οι δηλώσεις του αμερικανού πρεσβευτή στην Τουρκία και ειδικού απεσταλμένου για τη Συρία Τομ Μπάρακ αποτυπώνουν αυτή την ένταση. Μετά τα ισραηλινά πλήγματα στην Abu al-Duhur τον Αύγουστο του 2026, ο Μπάρακ τα χαρακτήρισε «περιττή κλιμάκωση» και σημείωσε ότι η ισραηλινή αντίληψη περί επικείμενης ενίσχυσης της τουρκικής παρουσίας μπορούσε να είναι ορθή ή εσφαλμένη. Τόνισε ότι η απουσία προηγούμενης ενημέρωσης της Αγκυρας μπορούσε να προκαλέσει στρατιωτική αντίδραση και υποστήριξε ισχυρότερο μηχανισμό αποφυγής σύγκρουσης μεταξύ Ισραήλ, Τουρκίας και Συρίας. Η παρέμβαση αυτή αναδεικνύει την ανάγκη θεσμοποιημένης διαχείρισης των ανταγωνισμών μεταξύ εταίρων.

Η βασική αντίφαση ωστόσο εντοπίζεται στις αποκλίνουσες αντιλήψεις περί σταθερότητας. Η Τουρκία χρειάζεται μια Συρία αρκετά ισχυρή ώστε να ελέγχει την επικράτειά της· το Ισραήλ μια Συρία αρκετά σταθερή ώστε να μην παράγει χάος, αλλά στρατιωτικά περιορισμένη ώστε να μην υπονομεύει την ελευθερία δράσης του. Ο ανταγωνισμός αφορά όχι μόνο ζώνες επιρροής, αλλά διαφορετικά πρότυπα περιφερειακής τάξης.

Συμπερασματικά, το κεντρικό επίδικο είναι η στρατηγική αυτονομία της Συρίας. Η Δαμασκός χρειάζεται εξωτερική υποστήριξη για να ανακτήσει κρατική ισχύ, αλλά η εξάρτηση αυτή μπορεί να περιορίσει την κυριαρχία που επιχειρεί να αποκαταστήσει. Εφόσον η τουρκική ασφάλεια προϋποθέτει την ενίσχυση συριακών δυνατοτήτων και η ισραηλινή τον περιορισμό τους, η Συρία κινδυνεύει να ανασυγκροτηθεί θεσμικά χωρίς να αποκατασταθεί γεωπολιτικά ως αυτόνομος περιφερειακός δρων.

Ο Διονύσης Τσιριγώτης είναι αναπληρωτής καθηγητής του Πανεπιστημίου Πειραιώς