Δικαιοσύνη: Το μεγάλο στοίχημα
Άποψη του εσωτερικού μιας δικαστικής αίθουσας με άδειες θέσεις και έδρα.
Συχνά διατυπώνεται στον δημόσιο λόγο ο αφορισμός ότι «η Δικαιοσύνη είναι ο μεγάλος ασθενής», με αναφορά σε καθυστερήσεις, αστοχίες ή υποδομές κ.λπ. Σήμερα, όμως, αμφισβητείται, επιπλέον, και η ανεξαρτησία των δικαστικών λειτουργών έναντι της πολιτικής εξουσίας, ιδίως στις «μεγάλες» υποθέσεις. Εκεί ακριβώς, στα «δύσκολα» δηλαδή, φάνηκαν οι αδυναμίες, οι οποίες με τη σειρά τους προκάλεσαν ένα μεγάλο έλλειμμα αξιοπιστίας. Εδώ θα σταθούμε.
Η «αξιοπιστία», που χτίζει εμπιστοσύνη, για τη Δικαιοσύνη είναι στοιχείο υπαρξιακό. Μπορεί δηλαδή η Θέμιδα να φέρει σπαθί, αλλά πρέπει επίσης να έχει δεμένα μάτια και να κρατά ζυγαριά. Χωρίς αυτά, η «δικαστική εξουσία» δεν είναι δικαιοσύνη αλλά απλή επιβολή. Το σύστημα (ιδίως ποινικής) Δικαιοσύνης, όπως είναι οργανωμένο και στελεχωμένο, παράγει ένα σπουδαίο προϊόν, απαραίτητο σ’ ένα δημοκρατικό κράτος δικαίου: τη δικαστική κρίση, η οποία ως τέτοια διεκδικεί νομιμοποίηση και αποδοχή. Ετσι συμβάλλει στην πολιτειακή σταθερότητα και την κοινωνική συνοχή. Τι γίνεται όμως αν η ζυγαριά είναι πειραγμένη; Τι γίνεται αν η Θέμιδα δεν είναι τυφλή ή «βλέπει» επιλεκτικά;
Το προηγούμενο διάστημα, ήταν πολλές οι περιπτώσεις στις οποίες η Δικαιοσύνη, στο ανώτατο επίπεδό της, άφησε την εντύπωση ότι λειτουργεί με γνώμονα το κλίμα της στιγμής, ότι ταυτίζεται με συγκεκριμένες πολιτικές επιλογές ή, ακόμα χειρότερα, ότι λειτουργεί στο πλαίσιο ευρύτερων σχεδιασμών. Ποινικές υποθέσεις που έμειναν ανεκκαθάριστες, όπως παλιότερα της SIEMENS και στις μέρες μας αυτές των υποκλοπών και της NOVARTIS, έπληξαν καίρια το κύρος της Δικαιοσύνης, σε βαθμό που αυτή να επικρίνεται για τον στενό εναγκαλισμό με την πολιτική εξουσία.
Ας το ξεκαθαρίσουμε: για να λειτουργεί η Δικαιοσύνη δεν φτάνει μόνο η νομιμοποίηση από το Σύνταγμα· χρειάζεται και αποδοχή των αποφάσεών της, μέσω των διαδικασιών που προβλέπει ο νόμος και της αιτιολογίας που ακολουθεί τα διδάγματα της νομικής επιστήμης. Μ’ άλλα λόγια: Δικαιοσύνη ανεξάρτητη και τεκμηριωμένη που λειτουργεί με ισονομία. Είναι όλα αυτά εφικτά στις μέρες μας;
Οι ποινικές υποθέσεις που «έρχονται», όπως αυτές των υποκλοπών, των Τεμπών, του Ειδικού Δικαστηρίου και του ΟΠΕΚΕΠΕ, θα δοκιμάσουν τα όρια της δικαστικής ανεξαρτησίας. Η δυσπιστία είναι διάχυτη, η καχυποψία έντονη. Κάθε δικαστική κρίση ξεκινά μια υστέρηση εμπιστοσύνης. Η νέα ηγεσία του Αρείου Πάγου (Δικαστηρίου και Εισαγγελίας) αναλαμβάνει ένα, είναι αλήθεια, εξαιρετικά δύσκολο έργο: να ανακτήσει τη χαμένη αξιοπιστία της Δικαιοσύνης. Η συνέχιση των παλαιών πρακτικών θα είναι καταστροφή, η απλή «μικροεπισκευή» πλημμελειών θα είναι χαμένος χρόνος· εδώ που φτάσαμε χρειάζεται μια γενναία ανάταξη.
Ομως, το νέο δικαστικό έτος, εκτός από μια μεγάλη δοκιμασία, προσφέρει, παράλληλα, στην ελληνική Δικαιοσύνη μια (τελευταία;) ευκαιρία για την ανάκτηση του χαμένου κύρους της. Θα αξιοποιηθεί άραγε; Το στοίχημα των τριών «Α», δηλαδή ανεξαρτησία, αιτιολογία και κατόπιν αυτών αξιοπιστία, είναι μεγάλο. Κάθε νομικός, κάθε πολίτης ελπίζει ότι το στοίχημα αυτό θα κερδηθεί.
Ο Ευτύχης Φυτράκης είναι δρ Νομικής ΑΠΘ, δικηγόρος














