Από το επιτελικό στο «ετσιθελικό» κράτος

Είναι πλέον σαφές ότι η χώρα εισέρχεται σταδιακά σε προεκλογική περίοδο. Και σε κάθε προεκλογική περίοδο υπάρχει μια βασική υποχρέωση της κυβέρνησης: ο απολογισμός.

Οχι των προθέσεων ή των εξαγγελιών αλλά των αποτελεσμάτων.

Και στον απολογισμό επτά χρόνων που οφείλει να κάνει η κυβέρνηση πρέπει να ξεκινήσει από την πρώτη θεσμική επιλογή της: το λεγόμενο «επιτελικό κράτος».

Το 2019 η κυβέρνηση παρουσίασε το επιτελικό κράτος ως τη μεγάλη θεσμική μεταρρύθμιση που θα έβαζε τέλος στην πολυδιάσπαση, στην αναποτελεσματικότητα και στην έλλειψη συντονισμού του κράτους. Η βασική ιδέα ήταν ότι ένα ισχυρό κέντρο θα συντόνιζε καλύτερα τις πολιτικές, θα παρακολουθούσε την εφαρμογή τους και θα λογοδοτούσε για τα αποτελέσματα.

Επτά χρόνια μετά, δεν έχουμε πράγματι επιτελικό κράτος, έχουμε κάτι εντελώς διαφορετικό.

Διότι το επιτελικό κράτος δεν είναι ένας μηχανισμός που εξαγγέλλει συνεχώς νέες ή τις ίδιες πολιτικές. Είναι ένας μηχανισμός που συντονίζει, αξιολογεί, διορθώνει, ελέγχει και λογοδοτεί.

Στην Ελλάδα του 2026 βλέπουμε το ακριβώς αντίθετο, ενδεικτικά:

Στην ακρίβεια Fuel Pass, Market Pass, Καλάθια, επιταγές, πλαφόν, πλατφόρμες, και οι τιμές προς τα πάνω.

Στη στέγαση ανακοινώθηκαν στρατηγικές, προγράμματα και νέα πακέτα μέτρων, το αποτέλεσμα να έχουμε το υψηλότερο ενοίκιο στην Ευρώπη ως ποσοστό του εισοδήματος.

Στη στρατηγική για το νερό παρουσιάστηκαν αλλεπάλληλες στρατηγικές, γενικά σχέδια και η χώρα έχει τον μεγαλύτερο κίνδυνο λειψυδρίας στην ΕΕ.

Στην ακτοπλοΐα διαδοχικές παρεμβάσεις, παρατηρητήρια, επιδοτήσεις και νέα μέτρα αλλά τα εισιτήρια απλησίαστα.

Κοινός παρονομαστής; Πάντα υπάρχει μια νέα ανακοίνωση. Σπάνια υπάρχει ένας δημόσιος απολογισμός.

Το Μαξίμου ανακοινώνει τι θα κάνει. Δεν ανακοινώνει τι πέτυχε. Αυτό ακριβώς είναι το βαθύτερο πρόβλημα.

Το επιτελικό κράτος σχεδιάστηκε για να συγκεντρώνει την ευθύνη. Στην πράξη συγκέντρωσε όλη την εξουσία και έτσι έγινε «ετσιθελικό».

Ολο και περισσότερες αποφάσεις περνούν από το Μέγαρο Μαξίμου. Ολο και περισσότερες λειτουργίες του κράτους, της κυβέρνησης, του κόμματος, εξαρτώνται από έναν στενό κύκλο προσώπων.

Και όταν όλα περνούν από το ίδιο κέντρο, τότε το κέντρο δεν μπορεί να ισχυρίζεται ότι δεν γνώριζε. Εδώ ακριβώς βρίσκεται η πολιτική διάσταση και των σκανδάλων.

Στις συνεχείς παραιτήσεις υπουργών, υφυπουργών, γενικών γραμματέων και διοικήσεων. Κάθε φορά ακούμε ότι πρόκειται για ένα μεμονωμένο περιστατικό. Οτι φταίει ένας υπάλληλος, ένας διοικητής, ένας υπουργός ή ένας συνεργάτης. Ομως όταν τα περιστατικά πολλαπλασιάζονται, παύουν να είναι περιστατικά. Γίνονται σύμπτωμα. Και το σύμπτωμα είναι ότι το μοντέλο διακυβέρνησης δεν λειτουργεί όπως διαφημίστηκε.

Γιατί αν το επιτελικό κράτος έχει συγκεντρώσει τον έλεγχο των πάντων, τότε οφείλει να έχει και την ευθύνη των πάντων. Αν δεν ελέγχει, τότε δεν είναι επιτελικό. Αν ελέγχει αλλά δεν αποτρέπει, τότε είναι συμμέτοχο… Και αν ελέγχει μόνο την επικοινωνία, τότε η κυβέρνηση ασχολείται με την εικόνα και όχι με το αποτέλεσμα.

Γι’ αυτό δεν είναι τυχαίο το ότι σύμφωνα με τη φετινή Επετηρίδα Ανταγωνιστικότητας, η αποτελεσματικότητα διακυβέρνησης κρίθηκε ως η 11η χειρότερη μεταξύ των 70 χωρών που εξετάζονται και στον σχετικό δείκτη η Ελλάδα κατατάσσεται 59η από 53η πέρσι.

Διαρροές στον Τύπο αναφέρουν ότι το προεκλογικό σύνθημα της κυβέρνησης θα είναι «Το είπαμε, το κάναμε». Η πραγματικότητα, όμως, δίνει μια διαφορετική απάντηση: το εξαγγείλατε με λόγια και αποτύχατε στα έργα. Γιατί η πραγματική πολιτική πρέπει να κρίνεται από τα αποτελέσμα και όχι από τα συνθήματα.

Η Άννα Διαμαντοπούλου είναι πρόεδρος ΔΙΚΤΥΟΥ, πρ. επίτροπος ΕΕ, πρ. υπουργός, μέλος ΠΣ ΠΑΣΟΚ