Προδοσία και ταπείνωση, το πραγματικό δόγμα του τραμπισμού

Το επαναλαμβάνω κάθε φορά που αναφέρομαι στον Τραμπ. Καθώς δεν στερούμαι υπευθυνότητας, ούτε υποστηρίζω την πολιτική του «όσο χειρότερα, τόσο το καλύτερο», ούτε είμαι ιδεολογικά εχθρός της Αμερικής, ελπίζω ειλικρινά να διαψευστώ στην κρίση μου για αυτόν τον άνθρωπο. Και τίποτα δεν θα με χαροποιούσε περισσότερο από το να τον δω τελικά να επιτελεί, για παράδειγμα στη Μέση Ανατολή, ένα έργο δίκαιο και γενναίο, αντάξιο των προκλήσεων της εποχής μας.

Ομως, παρατηρώντας τη διπλωματία του, τις σχέσεις του με τους συμμάχους και την κοσμοθεωρία του, όπως αυτή έχει διαμορφωθεί στη διάρκεια της μιάμισης θητείας του, ένα πράγμα μού προξενεί εντύπωση, ή μάλλον δύο.

Πρώτον, η προδοσία ως σύστημα και μέθοδος. Σκέφτομαι, φυσικά, τη Δανία, έναν από τους πιο σταθερούς εταίρους των Ηνωμένων Πολιτειών, από την οποία αξίωσε να εκχωρήσει τη Γροιλανδία ωσάν να επρόκειτο για εισηγμένη εταιρεία, γήπεδο γκολφ ή ξενοδοχείο υπό εκβιασμό. Τους Ευρωπαίους γενικότερα, στους οποίους συμπεριφέρεται με λιγότερο σεβασμό απ’ ό,τι στον Ερντογάν, τον Κιμ Γιονγκ Ουν ή την τσαβίστρια διάδοχο του ναρκοκαθεστώτος του Μαδούρο.

Τους Ουκρανούς, στους οποίους διαμηνύεται ότι το αίμα που χύθηκε για την υπεράσπιση των ίδιων των αξιών του αμερικανικού δόγματος αξίζει λιγότερο από μια «συμφέρουσα συμφωνία» με τη Ρωσία, είτε στην Αλάσκα είτε αλλού. Τους Ταϊβανέζους, οι οποίοι κατάλαβαν, κατά την πρόσφατη συνάντηση του Τραμπ με τον Σι Τζινπίνγκ, ότι το μέλλον του νησιού τους δεν αποτελεί ζήτημα αρχής για τον ίδιο, αλλά ένα απλό διαπραγματευτικό χαρτί.

Τους Αφγανούς, τη ζοφερή μοίρα των οποίων είχε ο ίδιος διαπραγματευτεί με τους Ταλιμπάν στο τέλος της πρώτης θητείας του, αφήνοντας στον Τζο Μπάιντεν απλώς το έργο της οριστικοποίησής της.

Τους Κούρδους του Ιράκ και της Συρίας, οι οποίοι εγκαταλείφθηκαν στους δήμιούς τους, αφού αποτέλεσαν τις πραγματικές «boots on the ground» μας στον πόλεμο κατά της οργάνωσης Ισλαμικό Κράτος. Και σήμερα η σκέψη μου στρέφεται προφανώς στον γενναίο ιρανικό λαό, ο οποίος προσδοκούσε τόσα από την αμερικανική «βοήθεια», αλλά αποτελεί τον μεγάλο ξεχασμένο της κακής συμφωνίας που ανακοινώθηκε ανήμερα τα 80ά γενέθλιά του με τους σφαγείς της Τεχεράνης – και, φυσικά, στους Ισραηλινούς, οι οποίοι πίστεψαν απερίσκεπτα στη σταθερότητα της συμμαχίας τους με τον πεθερό του Τζάρεντ Κούσνερ και τώρα ανακαλύπτουν έντρομοι ότι η ασφάλεια των παιδιών τους μετρούσε λιγότερο από την επίτευξη μιας συμφωνίας με κάθε κόστος.

Τόσο πολλοί σύμμαχοι.

Τόσοι λαοί που είχαν περιβάλει με απόλυτη εμπιστοσύνη τον λόγο των ΗΠΑ.

Και κάθε φορά η ίδια ραφιναρισμένη ανειλικρίνεια, η ίδια εκλογίκευση της προδοσίας, μια διαστροφή που ξεπερνά τις συνήθεις μορφές κυνισμού και της οποίας όλη η τέχνη συνίσταται στην αποκήρυξη, τη θυσία και, τελικά, την εγκατάλειψη των ιστορικών συμμάχων της χώρας. Αλλά υπάρχει κάτι ακόμη χειρότερο. Αυτό που προκαλεί εντύπωση κάθε φορά είναι η ακατανόητη επιδίωξη να προστεθεί στην προδοσία ο εξευτελισμός. Διότι το να εγκαταλείπεις τον Ζελένσκι είναι ένα πράγμα· το να το κάνεις, όμως, μέσα στο Οβάλ Γραφείο, ενώπιον των διεθνών μέσων ενημέρωσης που έχουν κληθεί για να καταγράψουν μια δημόσια εκτέλεση, είναι κάτι τελείως διαφορετικό. Η αποστασιοποίηση από τον ισραηλινό πρωθυπουργό θα μπορούσε να αποδοθεί σε μια διαφωνία μεταξύ συμμάχων με πρόσκαιρα αποκλίνοντα συμφέροντα – προς τι, όμως, αυτή η περιφρόνηση; Αυτές οι απειλές; Αυτές οι προσβλητικές, πλέον, δηλώσεις

Οσο για τους Ευρωπαίους, πριν καν φτάσουμε στο ζήτημα της Γροιλανδίας και την απειλή αποχώρησης από το ΝΑΤΟ, είναι νωπή στη μνήμη η σκηνή όπου ο Τραμπ άρχισε να ξεσκονίζει σε ζωντανή μετάδοση το σακάκι του προέδρου Μακρόν, σαν να μην επρόκειτο για σύμμαχο, αλλά για υφιστάμενο που χρειαζόταν συμμόρφωση.

Είναι μια ανάγνωση του Μακιαβέλι από έναν διεστραμμένο εργολάβο ακινήτων.

Είναι η Ρώμη που σέβεται τον Μιθριδάτη και εξοντώνει τους νουμίδες ηγεμόνες, οι οποίοι είχαν τεθεί υπό την προστασία της. Είναι ο διάλογος Αθηναίων και Μηλίων, όταν οι πρώτοι καλούν τους δεύτερους να αποδεχθούν ότι ο ισχυρός πράττει ό,τι του επιτρέπει η δύναμή του και ο αδύναμος υπομένει ό,τι του επιβάλλει η μοίρα του.

Είναι η παλαιά συνταγή των αυτοκρατοριών, εμπλουτισμένη ωστόσο με αυτή την ιδιαίτερη παραλλαγή που συνίσταται στη διαρκή κολακεία των εχθρών και την επίμονη περιφρόνηση των φίλων. Μόνο που η Αμερική δεν γεννήθηκε από αυτή την ιδέα.

Υπήρξε μεγάλη όταν ανήγαγε την αφοσίωση στους συμμάχους και τον λόγο που δόθηκε σε θεμελιώδη γεωπολιτική αρχή. Και οι αρχαίοι, παρεμπιπτόντως, διαπίστωσαν τελικά ότι μια αυτοκρατορία που τιμά μόνο τους αντιπάλους της και βλέπει μεγαλείο μόνο στην ισχύ, καταλήγει πάντα ηττημένη.

Το άρθρο του γάλλου φιλοσόφου Μπερνάρ-Ανρί Λεβί πρωτοδημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Le Point»