Οι περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες θεωρούν την ευρωπαϊκή ρήτρα αμοιβαίας αμυντικής συνδρομής, το άρθρο 42.7, συμπληρωματική του νατοϊκού Αρθρου 5, εκτιμά στη συνέντευξή του στα «ΝΕΑ Σαββατοκύριακο» ο Στίβεν Εβερτς, διευθυντής του Ινστιτούτου Μελετών Ασφάλειας της ΕΕ (EUISS), επισημαίνοντας ότι η ΕΕ βρίσκεται ακόμη στην αρχή της διαδικασίας για τη λειτουργία του άρθρου. Ο ειδικός και πρώην στέλεχος της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης (ΕΥΕΔ) θεωρεί επίσης ότι η ΕΕ θα πρέπει να συμμετάσχει στη διπλωματία για την Ουκρανία και να συνομιλήσει με το Ιράν.
Πρέπει η ΕΕ να μιλήσει με τον Πούτιν και υπό ποιες συνθήκες;
Η ΕΕ θα πρέπει να συμμετάσχει στη διπλωματία για την Ουκρανία. Σήμερα, οι ΗΠΑ μεσολαβούν και η Ευρώπη δεν είναι παρούσα στις διαπραγματεύσεις. Φυσικά, πολλά είναι ξεκάθαρα. Πρώτον, ο Πούτιν δεν ενδιαφέρεται να μιλήσει με την ΕΕ. Δεύτερον, το να μιλάμε με τη Ρωσία χωρίς να κάνουμε ό,τι είναι δυνατόν για να θέσουμε την Ουκρανία στην ισχυρότερη δυνατή θέση δεν είναι καλή συνταγή. Κάνουμε πολλά, αλλά θα μπορούσαμε να κάνουμε περισσότερα. Τρίτον, πρέπει να σκεφτούμε τι θέλουμε από τις συνομιλίες, ποιες είναι οι κοινές μας γραμμές. Υπάρχει ο κίνδυνος να διαφωνήσουμε σε αυτό. Είναι καλό που η Κάγια Κάλας προσπαθεί να δει αν οι «27» μπορούν να συντάξουν σε ένα κείμενο ποιες είναι οι κόκκινες γραμμές μας, τι δεν είμαστε διατεθειμένοι να παραχωρήσουμε. Σε οποιεσδήποτε διαπραγματεύσεις και οι δύο πλευρές πρέπει να κινηθούν, όχι μόνο η Ουκρανία.
Θα πρέπει να περιληφθεί στο κείμενο το πότε θα ενταχθεί στην ΕΕ η Ουκρανία;
Αυτό μπορεί να προκύψει στο τέλος της συζήτησης. Ισως να συμπεριλάβουμε στο τελικό πακέτο ότι η Ουκρανία θα λάβει μια σαφή ημερομηνία για το πότε θα μπορέσει να ενταχθεί στην ΕΕ. Αλλά αυτό είναι κάτι που αποφασίζουμε εμείς, όχι κάτι που ζητάμε άδεια από τη Μόσχα.
Χρειαζόμαστε έναν απεσταλμένο για να μιλήσει με τη Ρωσία;
Χρειάζεται ένας απεσταλμένος, μια ανώτερη προσωπικότητα, είτε νυν είτε πρώην αρχηγός κυβέρνησης ή κράτους. Μπορεί να είναι ενδιαφέρον να εξετάσουμε και κάποιον που έχει επιχειρηματική εμπειρία.
Πώς ερμηνεύετε τα λεγόμενα Πούτιν για το τέλος του πολέμου;
Ο Πούτιν βιάζεται να τερματίσει τον πόλεμο με όρους που θα θεωρούσε αποδεκτούς. Αλλά ούτε από τη δική μας πλευρά, ΕΕ – Ουκρανίας, βιαζόμαστε να καταλήξουμε σε όρους που ο Πούτιν θα δεχόταν και η Ουκρανία δεν θα δεχόταν. Υπάρχει αντικειμενικά ένα χάσμα μεταξύ των όρων, που δεν είναι εύκολο να γεφυρωθεί. Δεν θα υπάρξει μαγική λύση. Ο Πούτιν θέλει να μας διχάσει και να κάνει τους Ευρωπαίους να μιλάνε ατελείωτα για τον Σρέντερ.
Στην κρίση στη Μέση Ανατολή η ΕΕ είναι στο περιθώριο. Τι πιστεύετε;
Η Ευρώπη έχει συζητήσεις με τις χώρες του Κόλπου, κάτι που χρειάζεται, αλλά πρέπει να μιλήσουμε και με το Ιράν. Πρέπει ίσως να κινητοποιήσουμε έναν συνασπισμό με τις χώρες του Κόλπου, με ορισμένους ασιάτες εταίρους, την Ινδία, γιατί όχι την Κίνα, για να συζητήσουμε πώς μπορεί να ανοίξουν ξανά τα Στενά του Ορμούζ. Δεν είναι τόσο εύκολο, αλλά ούτε και οι πυρηνικές διαπραγματεύσεις που έκανε η ΕΕ με το Ιράν ήταν εύκολες.
Σχετικά με τη ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής μπορεί η Ευρώπη να θέσει σε λειτουργία το άρθρο 42.7, χωρίς στρατιωτικές ικανότητες;
Οι περισσότερες χώρες της ΕΕ θεωρούν το 42.7 ως συμπληρωματικό του νατοϊκού Αρθρου 5. Οταν πρόκειται για στρατιωτική επίθεση σε μια χώρα-μέλος της ΕΕ και του ΝΑΤΟ, το πρώτο σημείο είναι το Αρθρο 5. Ισως το ΝΑΤΟ να μην απαντήσει, αλλά λογικά θα απαντούσε. Υπάρχει περίπτωση η εμπλεκόμενη χώρα να μην είναι μέλος του ΝΑΤΟ, μόνο της ΕΕ. Υπάρχει ένα νομικό κείμενο που λέει ότι θα δώσουμε όλη την υποστήριξη που μπορούμε στη χώρα που αντιμετωπίζει την επιθετικότητα. Αυτή τη στιγμή δεν έχουμε τις ικανότητες ούτε τις διαδικασίες για να αντιμετωπίσουμε το θέμα με σοβαρό τρόπο. Αυτός ήταν ο σκοπός της άσκησης υπό την Κάλας, να αρχίσουμε να καθιερώνουμε κάποιο είδος διαδικασιών, τα εργαλεία που χρειαζόμαστε.
Η ΕΕ δεν διαθέτει ολοκληρωμένη στρατιωτική δομή διοίκησης όπως το ΝΑΤΟ, αλλά η ΕΕ έχει πολλά άλλα εργαλεία. Μπορεί επίσης οι επιθέσεις να είναι υβριδικές. Τότε η ΕΕ πρέπει να παίξει ρόλο. Αλλά είμαστε μόνο στην αρχή αυτού του ταξιδιού. Θα ήταν ενδιαφέρον να δούμε πόσο έτοιμα είναι τα κράτη-μέλη, πώς θα γίνει ο συντονισμός από την ΕΕ. Ισως τα μέλη της ΕΕ θέλουν περισσότερες ad hoc και διμερείς ενέργειες. Είδαμε με την Κύπρο, όταν τα drones επιτέθηκαν από το Ιράν, έγιναν τηλεφωνήματα σε Παρίσι, Λονδίνο και άλλες πρωτεύουσες και η απάντηση διατυπώθηκε έτσι. Η ΕΕ δεν έπαιξε καθόλου ρόλο. Μπορεί η ΕΕ να παίξει μεγαλύτερο ρόλο; Η απάντηση θα δοθεί δοκιμάζοντας διαφορετικά σενάρια.
Χρειάζεται η ΕΕ έναν ευρωπαϊκό στρατό όπως προτείνει ο επίτροπος Αμυνας Κουμπίλιους;
Η φράση «ευρωπαϊκός στρατός» είναι παραπλανητική και βλάπτει τον σκοπό που συμμερίζομαι με τον Κουμπίλιους. Δεν υπάρχει ούτε νατοϊκός στρατός. Υπάρχει αμερικανικός στρατός, ελληνικός, ολλανδικός, υπάρχει μια ολοκληρωμένη δομή διοίκησης. Αλλά η βασική του ιδέα είναι ότι χρειαζόμαστε μια σοβαρής κλίμακας ολοκληρωμένη ομάδα ευρωπαίων στρατιωτών και ικανοτήτων, και με το Ηνωμένο Βασίλειο. Το επίπεδο των 100.000 είναι ένα καλό σημείο αναφοράς για τις άμεσα διαθέσιμες δυνάμεις. Και ίσως ο Καναδάς, η Νορβηγία να μπορούν να συμμετέχουν, χωρίς τις ΗΠΑ. Πριν από 100 χρόνια υπήρχε η Δυτικοευρωπαϊκή Ενωση. Ηταν ένας οργανισμός αμοιβαίας άμυνας μεταξύ Ευρωπαίων με ρήτρα αμοιβαίας άμυνας, η οποία ήταν ισχυρότερη από το Αρθρο 5. Ενσωματώθηκε στη Συνθήκη του Μάαστριχτ. Αυτό χρειάζεται, μια Ευρωπαϊκή Αμυντική Ενωση, συμπεριλαμβανομένου του Ηνωμένου Βασιλείου.
Πώς πρέπει να αντιμετωπίσει η Ευρώπη τις ΗΠΑ και την Κίνα;
Αυτό το Ινστιτούτο είναι ρεαλιστικό για την Κίνα, αλλά και για τις ΗΠΑ. Δημοσιεύσαμε μελέτη που διαγιγνώσκει την αβεβαιότητα, καθώς και κάποια ιδεολογική εχθρότητα που προέρχεται από τις ΗΠΑ. Αλλά η Κίνα δεν είναι καλύτερη. Υπάρχει πολλή εχθρότητα και απειλές. Η Κίνα καταστρέφει τον έναν τομέα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας μετά τον άλλον με την πλεονάζουσα παραγωγική της ικανότητα. Εργαλειοποιεί τις κρίσιμες πρώτες ύλες, κάτι που είναι επιζήμιο για την ευρωπαϊκή οικονομία και ασφάλεια. Ο Τραμπ δαπανά πολλά χρήματα για τις κρίσιμες πρώτες ύλες. Η Ευρώπη πιέζεται τόσο από τις ΗΠΑ όσο και από την Κίνα. Πρέπει να βγούμε από αυτόν τον ασφυκτικό κλοιό. Στη μελέτη που δημοσιεύσαμε, προσπαθούμε να εντοπίσουμε λύσεις, αλλά θα πρέπει να αποδεχτούμε συμβιβασμούς. Κάτι που ισχύει γενικότερα, για να αντιμετωπίσουμε το τρίγωνο Ρωσία – ΗΠΑ – Κίνα.
