Υπάρχουν στιγμές που μια χώρα αλλάζει αθόρυβα· σχεδόν χωρίς να το καταλάβει. Και μετά κοιτάει πίσω και βλέπει ότι κάτι έχει ήδη αρχίσει να κινείται.
Κάθε οκτώ λεπτά, μια ελληνική επιχείρηση υιοθετεί για πρώτη φορά λύση τεχνητής νοημοσύνης. Δεν είναι μεταφορά, αλλά πραγματικός αριθμός. Κι είναι ο καλύτερος τρόπος να αρχίσει κανείς να καταλαβαίνει πού βρίσκεται σήμερα η Ελλάδα σε σχέση με την ΤΝ: όχι εκεί που νομίζουμε.
Η εικόνα είναι σύνθετη. Από τη μία πλευρά, η Ελλάδα ξεκίνησε από χαμηλή βάση. Το 2024, μόλις το 7,8% των ελληνικών επιχειρήσεων χρησιμοποιούσε συστήματα ΤΝ, κυρίως σε κυβερνοασφάλεια και αυτοματοποίηση διοικητικών διαδικασιών. Από την άλλη, τα νεότερα στοιχεία δείχνουν αξιοσημείωτη επιτάχυνση. Το 34% των ελληνικών επιχειρήσεων χρησιμοποιεί πλέον ΤΝ συστηματικά, σημειώνοντας αύξηση 55% σε έναν χρόνο, τη δεύτερη υψηλότερη στην Ευρώπη. Πάνω από 400.000 επιχειρήσεις έχουν ήδη κάνει αυτό το βήμα. Και το 87,3% των νέων 16-29 ετών χρησιμοποιεί εργαλεία Παραγωγικής ΤΝ (Generative AI) στην καθημερινότητά του, ένα από τα υψηλότερα ποσοστά στην ΕΕ. Αυτός ο τελευταίος αριθμός δεν περιγράφει το παρόν, αλλά αυτό που έρχεται.
Το διακύβευμα και η αντίφαση
Σύμφωνα με αναλύσεις που έχει επεξεργαστεί η Ειδική Γραμματεία Μακροπρόθεσμου Σχεδιασμού, η παραγωγική αξιοποίηση της ΤΝ μπορεί να προσθέσει 10-12 δισεκατομμύρια ευρώ στο ελληνικό ΑΕΠ μέσα σε μία δεκαετία. Το 89% των επιχειρήσεων που έχουν ήδη υιοθετήσει ΤΝ αναφέρει αύξηση εσόδων. Ωστόσο, το σημαντικό δεν είναι μόνο το μέγεθος των εκτιμήσεων. Είναι ο τρόπος με τον οποίο παράγεται η αξία: μείωση χρόνου σε επαναλαμβανόμενες εργασίες, καλύτερη εξυπηρέτηση πολιτών, αποτελεσματικότερη λειτουργία μικρών επιχειρήσεων, εργαλεία που αυξάνουν την παραγωγικότητα των εργαζομένων. Αυτά, όμως, δεν θα γίνουν αυτόματα. Η τεχνολογία από μόνη της δεν αρκεί.
Εδώ βρίσκεται και η βασική ελληνική αντίφαση. Η χώρα εμφανίζει δυναμική υιοθέτησης, αλλά όχι ακόμη αντίστοιχη ετοιμότητα. Μόνο το 62% του πληθυσμού διαθέτει επαρκείς ψηφιακές δεξιότητες. Το 38% των επιχειρήσεων δεν βρίσκει προσωπικό με τις απαραίτητες γνώσεις. Και μόλις το 3,2% των εργαζομένων απασχολείται σε κλάδους υψηλής τεχνολογίας, κατακτώντας την τελευταία θέση στην Ευρωπαϊκή Ενωση. Με άλλα λόγια, εκείνο που λείπει ακόμη είναι η μετάβαση από την απλή χρήση στην παραγωγική ενσωμάτωση.
Η επίδραση στην εργασία είναι η πιο ευαίσθητη πλευρά αυτής της μετάβασης. Περίπου 835.000 εργαζόμενοι εμφανίζουν σημαντική έκθεση μόνο από τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι αυτές οι θέσεις θα χαθούν άμεσα. Σημαίνει ότι θα αλλάξουν. Η πραγματική πρόκληση είναι να προετοιμαστεί η κοινωνία για τη νέα κατανομή εργασίας, χρόνου και εισοδήματος.
Η Ελλάδα έχει επιπλέον έναν ιδιαίτερο λόγο να δει την ΤΝ σοβαρά· το Δημογραφικό. Το παραγωγικό δυναμικό της χώρας θα έχει μειωθεί κατά δύο εκατομμύρια ανθρώπους ως το 2050. Σε μια οικονομία που θα έχει λιγότερους εργαζομένους, η αύξηση της παραγωγικότητας δεν είναι επιλογή πολυτελείας· είναι προϋπόθεση αντοχής.
Τι έχουμε ήδη χτίσει
Η πρόοδος που καταγράφεται σήμερα δεν είναι τυχαία και σίγουρα με την άοκνη προσπάθεια όλου του οικοσυστήματος που έχουμε καταφέραμε να συγκεντρωθούμε και να συντονιστούμε. Το 2024 εκπονήθηκε και παραδόθηκε στον Πρωθυπουργό το Blueprint for Greece’s AI Transformation, το πρώτο ολοκληρωμένο εθνικό σχέδιο για την ΤΝ. Το Pharos AI Factory λειτουργεί ήδη ως εθνικός κόμβος στο πλαίσιο του EuroHPC. Ο ΟΟΣΑ κατατάσσει την Ελλάδα στους «public AI frontrunners», δηλαδή στις χώρες που ηγούνται στην εφαρμογή ΤΝ στον δημόσιο τομέα, με 40 μόνο θετικές αναφορές στην τελευταία έκθεσή του.
Η μεγάλη εικόνα ωστόσο δεν είναι ούτε θριαμβευτική ούτε απαισιόδοξη. Είναι εικόνα μετάβασης. Η Ελλάδα δεν προηγείται σε όλους τους δείκτες, αλλά τουλάχιστον δεν απουσιάζει, όπως στο παρελθόν. Εχει σημάδια γρήγορης υιοθέτησης, αλλά δεν έχει ακόμη χτίσει το ανθρώπινο και παραγωγικό υπόβαθρο που χρειάζεται για να αξιοποιήσει την ΤΝ σε βάθος.
Αν η τεχνητή νοημοσύνη χρησιμοποιηθεί για να αυξηθεί η παραγωγικότητα, να βελτιωθεί η δημόσια διοίκηση, να στηριχθούν οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις και να αναβαθμιστούν οι δεξιότητες των εργαζομένων, τότε μπορεί να γίνει ένας από τους λίγους πραγματικούς μοχλούς αλλαγής για την ελληνική οικονομία. Αν περιοριστεί σε επιφανειακή χρήση, η χώρα θα έχει περισσότερα εργαλεία, αλλά όχι περισσότερη αξία.
Η χώρα έχει μπει στην κούρσα. Τώρα πρέπει να αποφασίσει αν θα μείνει χρήστης ή αν θα γίνει παραγωγός αξίας. Κι αυτό, για μια χώρα που συχνά έφτανε αργά στις μεγάλες τεχνολογικές αλλαγές, δεν είναι ευκαταφρόνητο. Είναι μια ευκαιρία.
Ο Γιάννης Μαστρογεωργίου είναι ειδικός γραμματέας Μακροπρόθεσμου Σχεδιασμού στην Προεδρία της Κυβέρνησης, μέλος του ΔΣ του Pharos και συντονιστής της Επιτροπής ΤΝ υπό τον Πρωθυπουργό
Ο Μάριος Δαφνομήλης είναι σύμβουλος Foresight στην Προεδρία της Κυβέρνησης, έχοντας συμβάλει στη διαμόρφωση και δημοσίευση του Blueprint for Greece’s AI Transformation (2024)
