Casus belli Νο 2 από την Αγκυρα

Η κυοφορούμενη ψήφιση από την τουρκική Εθνοσυνέλευση νόμου για τον χωροταξικό σχεδιασμό σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο κατά παράβαση του διεθνούς δικαίου και χωρίς να αναγνωρίζει ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα στα ελληνικά νησιά, συνιστά ποιοτικά διαφορετική εξέλιξη από τις συνήθεις εκδόσεις NAVTEX (που όμως αποτέλεσαν τον προάγγελο) και οδηγεί σε νέο επίπεδο έντασης. Γι’ αυτό και ήδη απ’ την Παρασκευή οι ευρωβουλευτές του ΠΑΣΟΚ καταθέσαμε ερώτηση-παρέμβαση στην Κομισιόν για το θέμα ζητώντας προληπτικά μέτρα και κυρώσεις. Αναλυτικά:

Η NAVTEX αποτελεί τεχνική (επιχειρησιακή) ανακοίνωση προς ναυτιλλομένους, η οποία χρησιμοποιείται για ενημέρωση σχετικά με ναυτικές ασκήσεις, σεισμικές έρευνες, επιστημονικές αποστολές ή κινδύνους ναυσιπλοΐας. Στην τουρκική πρακτική, η NAVTEX χρησιμοποιείται συχνά και ως εργαλείο πολιτικο-στρατηγικής προβολής ισχύος σε αμφισβητούμενες θαλάσσιες περιοχές. Η ΝΑVTEX πρόκειται κυρίως για προσωρινή επιχειρησιακή πράξη. Ωστόσο, παρά το γεγονός ότι η έκδοση NAVTEX δεν παράγει αυτοτελές νομικό τίτλο κυριαρχίας ή κυριαρχικών δικαιωμάτων, η τελευταία προ 2μήνου τουρκική ΝΑVTEX που χώρισε το Αιγαίο στη μέση έστρωσε τον δρόμο για αυτά που κυοφορούνται σήμερα.

Η ενδεχόμενη ψήφιση νόμου θα σηματοδοτούσε θεσμική και νομική εσωτερίκευση των τουρκικών διεκδικήσεων. Με απλά λόγια, η Αγκυρα δεν θα περιορίζεται πλέον στο να δηλώνει προσωρινή παρουσία ή επιχειρησιακή δραστηριότητα, αλλά θα επιχειρεί να ενσωματώσει τις διεκδικήσεις της στο εσωτερικό της νομικό σύστημα ως επίσημη κρατική θέση.

Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να έχει τουλάχιστον τέσσερις συνέπειες:

1) Οι τουρκικές διεκδικήσεις αποκτούν χαρακτήρα διαρκούς και υποχρεωτικής πολιτικής και όχι περιστασιακής επιχειρησιακής ενέργειας.

2) Θεσπίζεται «νομική βάση» για εμπλοκή πολλαπλών κρατικών φορέων, όπως το τουρκικό πολεμικό ναυτικό, η ακτοφυλακή, ενεργειακοί φορείς, υπηρεσίες αδειοδότησης και υδρογονανθράκων.

3) Ανοίγει ο δρόμος για έκδοση αδειών έρευνας ή εκμετάλλευσης φυσικών πόρων σε αμφισβητούμενες περιοχές.

4) Η πολιτική αναδίπλωση καθίσταται δυσκολότερη και συγκρουσιακή αφού το αντικείμενο θα αποτυπώνεται πλέον σε υποχρεωτική και νομικά δεσμευτική στην Τουρκία νομοθεσία.

Ασφαλώς, η εσωτερική νομοθεσία ενός κράτους δεν δημιουργεί αυτομάτως διεθνώς αναγνωρισμένα θαλάσσια δικαιώματα, ούτε μπορεί να υπερισχύσει του Διεθνούς Δικαίου. Ωστόσο, θα διαμορφώσει νέα επιχειρησιακά δεδομένα, θα ενισχύσει μονομερείς πρακτικές και θα δυσχεράνει τις διπλωματικές ή δικαστικές διαδικασίες επίλυσης διαφορών.

Συμπέρασμα: η NAVTEX αποτελεί εργαλείο τακτικής πίεσης. Η τουρκική NAVTEX που έμεινε αναπάντητη και υποβαθμίστηκε απ’ την Αθήνα οδηγεί σήμερα σε μία άλλη πολύ πιο επικίνδυνη κυοφορούμενη εξέλιξη: ένα κοινοβουλευτικό νομοθέτημα περί θαλάσσιας δικαιοδοσίας. Κάτι τέτοιο θα είναι στρατηγική και θεσμική αναβάθμιση των τουρκικών διεκδικήσεων, με πιθανές επιπτώσεις στην περιφερειακή σταθερότητα, την ενεργειακή ασφάλεια και τη διαχείριση ελληνοτουρκικών διαφορών. Και γι’ αυτό πρέπει να σταματήσει τώρα.

Ο Νικόλας Φαραντούρης είναι ευρωβουλευτής ΠΑΣΟΚ/S&D, καθηγητής Ευρωπαϊκού Δικαίου του Πανεπιστημίου Πειραιώς