Η ενεργειακή ασφάλεια «σπρώχνει» το καλώδιο στην Κύπρο

Τελικά, η άτυπη Σύνοδος των υπουργών Ενέργειας της ΕΕ στη Λευκωσία δεν ήταν ακόμη μια συζήτηση τιμολογιακής υφής, με αοριστίες για δίκτυα και πράσινη μετάβαση. Ηταν η στιγμή που η ενεργειακή συζήτηση επέστρεψε εκεί όπου πραγματικά ανήκει: στην καρδιά της ασφάλειας, της γεωπολιτικής και της οικονομικής αντοχής της Ευρώπης.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο κινήθηκε και η παρέμβαση του υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρου Παπασταύρου. Η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή, είπε, ανέδειξε με εμφατικό τρόπο τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Ευρώπη στη γεωπολιτική και στην ενεργειακή ασφάλεια. Υπενθύμισε, επίσης, ότι η Ελλάδα ήταν η πρώτη χώρα που ανταποκρίθηκε στην επίθεση κατά της Κύπρου, συνδέοντας ευθέως την ενεργειακή ανθεκτικότητα με το κρίσιμο άρθρο 42.7 των Ευρωπαϊκών Συνθηκών και την ευρωπαϊκή αλληλεγγύη στην πράξη.

Το πραγματικό παρασκήνιο, ωστόσο, βρισκόταν, όπως συχνά – ή συχνότερα – συμβαίνει, πίσω από τις δημόσιες δηλώσεις. Στη Λευκωσία δεν συζητήθηκε απλώς πώς θα πέσουν οι τιμές. Συζητήθηκε το ζήτημα της χρηματοδότησης των υποδομών, η ταχύτητα υλοποίησής τους και αν η Ευρώπη θα συνεχίσει να μιλάει για ενεργειακή ένωση γενικά, χωρίς να διαθέτει ακόμη ενιαίο ενεργειακό χώρο. Ακόμα κι αν δεν προέκυψε κάποιο συγκλονιστικό αποτέλεσμα, το οποίο άλλωστε κανείς δεν ανέμενε, η συζήτηση μπήκε σε ένα πιο πρακτικό, αλλά κυρίως πιο ρεαλιστικό επίπεδο, δεδομένων των στενών περιθωρίων που η περιφερειακή κατάσταση δημιουργεί και μακριά από τα οποία ουδείς δύναται να παραμείνει πια.

Στήριξη στο έργο από την ΕΕ

Ο Great Sea Interconnector (GSI), το ηλεκτρικό καλώδιο Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ, το οποίο για τη Λευκωσία σημαίνει τέλος της ενεργειακής απομόνωσης και για την Ευρώπη είναι ένα κρίσιμο εργαλείο ασφάλειας στη Νοτιοανατολική Μεσόγειο, βρέθηκε στο επίκεντρο, ειδικά μετά και τις αποφάσεις της Τρίτης για την προώθηση του έργου. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επανέλαβε τη στήριξή της στο έργο, όμως τα ανοικτά μέτωπα παραμένουν: κόστος, χρηματοδότηση, γεωπολιτικό ρίσκο και due diligence από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων. Οι πληροφορίες για ανάγκη πρόσθετης χρηματοδότησης δείχνουν ότι το καλώδιο περνά από την πολιτική βούληση στο σκληρό ταμείο.

Παράλληλα, η Κύπρος προσήλθε στη σύνοδο όχι μόνο ως προεδρεύουσα χώρα, αλλά και ως χώρα με δικά της ενεργειακά χαρτιά. Ο υπουργός Ενέργειας της Κύπρου, Μιχάλης Δαμιανός, έβαλε στο τραπέζι τον ρόλο του φυσικού αερίου ως καυσίμου-γέφυρας, με τις διαπραγματεύσεις για το κοίτασμα Κρόνος να βρίσκονται στο τελικό στάδιο και την πρώτη παραγωγή να τοποθετείται ακόμη και στο τέλος του 2027 ή στο πρώτο εξάμηνο του 2028.

Το μήνυμά του ήταν καθαρό: η πράσινη μετάβαση δεν μπορεί να χτιστεί πάνω σε ενεργειακό κενό. Η Κομισιόν, από την πλευρά της, παρουσίασε κατάλογο μέτρων για μείωση κατανάλωσης, περιορισμό του κόστους και προστασία νοικοκυριών και επιχειρήσεων. Ο επίτροπος Ενέργειας, Νταν Γιόργκενσεν, μίλησε για κρίση ορυκτών καυσίμων, όχι απλώς για ενεργειακή κρίση, επιμένοντας ότι η απάντηση βρίσκεται σε ταχύτερες ΑΠΕ, αποθήκευση, αποδοτικότητα και προσωρινά μόνο στοχευμένα μέτρα στήριξης.

Η Λευκωσία θεωρεί ότι το άτυπο Συμβούλιο μετατράπηκε εκ των πραγμάτων σε μια κανονική πολιτική διαδικασία. Επίσημη πηγή στη Λευκωσία έλεγε στα «ΝΕΑ» ότι η Ευρώπη γνωρίζει πλέον το πρόβλημα σε κάθε λεπτομέρειά του, υπό τις παρούσες, ιδιάζουσες συνθήκες. Το ερώτημα, υπέδειξε, είναι αν μπορεί να σταματήσει να το περιγράφει και να αρχίσει να το χρηματοδοτεί, αλλά και, όσον αφορά το GSI, να βάλει το πολιτικό της βάρος, προκειμένου το έργο να υλοποιηθεί και οι τουρκικές προκλήσεις να τύχουν διαχείρισης σε συλλογικό επίπεδο.

Θετικό σήμα από το Ισραήλ

Στο μεταξύ, στην Αθήνα βρέθηκε χθες η υφυπουργός Εξωτερικών του Ισραήλ Σατέν Χάσκελ, παρουσιάζοντας τη δέσμευση του Τελ Αβίβ για την προώθηση περιφερειακών έργων υποδομής μεγάλης κλίμακας – με κυριότερο τον GSI, τον οποίο στήριξε, κάνοντας λόγο για «στρατηγική πρωτοβουλία». Επιπλέον, η ίδια υπογράμμισε την κρίσιμη σημασία του εμπορικού διαδρόμου με τη Ινδία (IMEC) ως ακρογωνιαίου λίθου για την παγκόσμια οικονομική σταθερότητα.