Η πρόσφατη στρατηγική συμφωνία Γαλλίας – Κύπρου για αμυντική συνεργασία επανέφερε το ζήτημα της στρατιωτικής παρουσίας στο «αβύθιστο αεροπλανοφόρο» της Μεσογείου, το οποίο ήταν πάντοτε και παραμένει πολύτιμο γεωστρατηγικό χαρτί.
Το ζήτημα που προκύπτει, όσο κι αν γενικεύεται, δεν αφορά «τους ξένους στρατούς». Αφορά το ποιος στρατός, σήμερα ειδικά που ο αριθμός αυξάνεται, εξυπηρετεί τα συμφέροντα ποιου. Με αυτή τη λογική, οι πλείστες από τις δυνάμεις αυτές είναι, πρώτον, καλές για κάποιους, δεύτερον, κακές για άλλους και, τρίτον, ενίοτε αδιάφορες για όλους. Υπάρχει και η συνήθεια. Η ακριβής – ή πραγματική – δύναμή τους είναι συχνά ασαφής και αυτό από μόνο του έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον.
Στρατός κατοχής, ειρηνευτικές δυνάμεις, αποσπάσματα, κυρίαρχες βρετανικές βάσεις, δυτικές αναπτύξεις, αμερικανικές αναβαθμίσεις, γαλλικός σχεδιασμός και ισραηλινή συνεργασία είναι τα βασικά. Το αποτέλεσμα είναι μια σύνθετη εικόνα: η Κύπρος είναι ταυτόχρονα κράτος-μέλος της ΕΕ – μία από τις τέσσερις χώρες εκτός ΝΑΤΟ –, βάση επιχειρησιακής διευκόλυνσης της Δύσης, αλλά και ο αδύναμος κρίκος στην περιοχή.
Ο μεγαλύτερος αριθμός ξένων στρατιωτών παραμένει φυσικά στα Κατεχόμενα. Οι εκτιμήσεις για την τουρκική δύναμη κυμαίνονται από περίπου 30.000 έως και 40.000 στρατιώτες, ανάλογα με την πηγή και τη συγκυρία. Η ουσία; Πρόκειται για τη μεγαλύτερη ξένη στρατιωτική παρουσία στο νησί, μια παρουσία παράνομη. Πολλώ δε μάλλον όταν η διάταξή της δεν περιορίζεται στη γραμμή αντιπαράθεσης, αλλά καλύπτει στρατόπεδα, υποδομές, αεροδρόμια, drones και πλέον ενισχυμένη αεροπορική και αντιαεροπορική παρουσία στα Κατεχόμενα, σύντομα και μεγάλη ναυτική βάση. Η Αγκυρα παρακολουθεί με ανησυχία τη γαλλική και δυτική κινητικότητα στην Κυπριακή Δημοκρατία, θεωρώντας τη στοιχείο στρατηγικής περικύκλωσης.
Κέντρα κατασκοπείας
Η δεύτερη ισχυρότερη παρουσία είναι η βρετανική. Οι βάσεις Ακρωτηρίου και Δεκέλειας καλύπτουν περίπου το 3% της έκτασης της Κύπρου και αποτελούν κυρίαρχο βρετανικό έδαφος από το 1960. Το Ακρωτήρι είναι η βασική αεροπορική βάση της Δύσης προς τη Μέση Ανατολή, ό,τι κι αν σημαίνει αυτό πλέον, ενώ η Δεκέλεια και ο Αγιος Νικόλαος συμπληρώνουν ένα δίκτυο διοίκησης, επικοινωνιών και υποστήριξης.
Μετά το πλήγμα με drone εναντίον της βάσης Ακρωτηρίου, τον Μάρτιο, άνοιξε ξανά το ζήτημα των βρετανικών βάσεων, με τη Λευκωσία να προτάσσει το θέμα της ασφάλειας της Κύπρου, το οποίο ανέκαθεν προέκυπτε όταν οι βάσεις χρησιμοποιούνταν ως ορμητήριο της Βρετανίας.
Αυτή τη φορά, ωστόσο, η υπομονή της Λευκωσίας έδειξε να εξαντλείται και ο Νίκος Χριστοδουλίδης δεν απέκλεισε το ενδεχόμενο να τεθεί επίσημα ζήτημα βάσεων. Η δήλωση συνοδεύτηκε από αιχμές πολλών πολιτικών παραγόντων ότι οι βάσεις παραμένουν και στη λογική προστασίας της Κύπρου, κάτι που ποτέ δεν συνέβη, ειδικά το 1974, και πως για άλλη μία φορά, τον Μάρτιο, η Λευκωσία κρατήθηκε στο σκοτάδι. Το Λονδίνο έσπευσε να αναδιπλωθεί, διευκρίνισε όμως ότι δεν συζητεί θέμα βάσεων, που κανείς δεν φανταζόταν ότι θα έθετε ποτέ επίσημα η Λευκωσία, τουλάχιστον με άλυτο το Κυπριακό.
Οι βάσεις συνολικά στελεχώνονται με 7.000 άτομα. Σε αυτές ανήκει και ο Σταθμός στο Τρόοδος, ο οποίος έχει να κάνει με την επιτήρηση ολόκληρης της Μέσης Ανατολής, περιλαμβανομένου και του Ιράν, και θεωρείται ο σημαντικότερος τέτοιος σταθμός στην περιοχή. Ο RAF Troodos είναι κρίσιμο μέρος του άξονα των Πέντε Ματιών – ΗΠΑ, Βρετανία, Καναδάς, Αυστραλία και Νέα Ζηλανδία – και λειτουργεί ως μέρος του δικτύου συλλογής SIGINT, το οποίο διαδέχθηκε το ECHELON. Στο πλέγμα αυτό εντάσσεται και ο αμερικανικός σταθμός στη Μακεδονίτισσα, στη Λευκωσία. Λίγα πράγματα είναι γνωστά για το τι γίνεται εκεί· θεωρείται όμως η ανεξάρτητη, τρόπον τινά, εκπροσώπηση της CIA στο νησί.
Δύναμη ΟΗΕ
Μετά έρχεται η UNFICYP, η ειρηνευτική δύναμη του ΟΗΕ, που παραμένει στο νησί από το 1964. Ο αριθμός της είναι μικρός πια σε σχέση με τις άλλες παρουσίες, αλλά η σημασία της για την ασφάλεια των Ελληνοκυπρίων είναι μεγάλη. Οι «ΟΗΕδες» ελέγχουν και περιπολούν τη Νεκρή Ζώνη. Οταν έφτασαν, το 1964, ήταν μια δύναμη 6.400 ανδρών, η οποία μέχρι το 1974 είχε μειωθεί στους 2.340, ενώ μετά την εισβολή σχεδόν διπλασιάστηκε, φτάνοντας τους 4.440. Σήμερα, δεν υπερβαίνουν τα 1.000 άτομα.
Η νέα προσθήκη είναι η Γαλλία. Η επικείμενη συμφωνία SOFA Λευκωσίας – Παρισιού, που θα υπογραφεί τον Ιούνιο, δημιουργεί πλαίσιο για παρουσία, μετακίνηση και δραστηριότητες γαλλικών δυνάμεων στην Κύπρο.
Επισήμως, για ανθρωπιστικούς σκοπούς: εκκενώσεις, κρίσεις, προστασία πολιτών κ.λπ. Στην πράξη, όμως, η συμφωνία δίνει στη Γαλλία θεσμικό πάτημα σε ένα σημείο – κλειδί της Ανατολικής Μεσογείου. Ο ακριβής αριθμός των Γάλλων δεν έχει ανακοινωθεί. Ρεαλιστικά, μπορεί να ξεκινά από δεκάδες και να φτάνει σε εκατοντάδες σε περιόδους κρίσης, εάν συνυπολογιστούν πληρώματα, πλοία, αντιαεροπορικά ή αντι-drone συστήματα.
Μισό δισ. απο τις ΗΠΑ
Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν έχουν επίσημη παρουσία στην Κυπριακή Δημοκρατία, αλλά το αποτύπωμά τους μεγαλώνει. Εκτός από την Ευρωπαϊκή Ενωση, και η Ουάσιγκτον έχει συνεισφέρει περίπου μισό δισ. ευρώ για αναβάθμιση της ναυτικής βάσης Ευάγγελος Φλωράκης στο Μαρί και της αεροπορικής Ανδρέας Παπανδρέου στην Πάφο. Η τελευταία, δίπλα από το διεθνές αεροδρόμιο, θα αποκτήσει και δίαυλο για βαρέα μεταγωγικά.
Το Ισραήλ, τέλος, βρίσκεται επίσης στην Κύπρο, όχι με μόνιμη παρουσία, αλλά με καθοριστικό ρόλο στην εκπαίδευση της Εθνικής Φρουράς και την παροχή αμυντικών οπλικών συστημάτων, κυρίως αεράμυνας. Η συνεργασία πλέον είναι στενότατη και συνεχής, κινείται δε και στον τριμερή άξονα με την Ελλάδα, αλλά με έμφαση στην ανταλλαγή πληροφοριών και για ασύμμετρες απειλές, πέρα από τα στρατιωτικά.
Μιλώντας για την Ελλάδα, η παρουσία της ΕΛΔΥΚ, με 950 άτομα σταθερά, είναι μέρος των Συμφωνιών Εγκαθίδρυσης του 1960, όπως και η ΤΟΥΡΔΥΚ, με 650, η οποία υπάρχει μόνο τύποις πλέον.
