Σε έναν κόσμο που η Δύση δεν καθοδηγείται από τις ισχυρές ΗΠΑ θα δημιουργηθούν αμοιβαία εχθρικά μπλοκ εξουσίας, εξέλιξη που αποτελεί συνταγή για σοβαρό πόλεμο, εκτιμά στη συνέντευξή του στα «ΝΕΑ Σαββατοκύριακο» ο Ιαν Μπουρούμα, ιστορικός και καθηγητής στο Bard College στη Νέα Υόρκη. Ο διακεκριμένος συγγραφέας εμφανίζεται αισιόδοξος, πάντως, ότι η Ευρώπη μπορεί να γίνει μια σοβαρή γεωπολιτική δύναμη, αλλά προειδοποιεί ότι μια δραστική αύξηση των τιμών ενέργειας λόγω του πολέμου στο Ιράν μπορεί να οδηγήσει τους Ευρωπαίους να ψηφίσουν ακροδεξιά, φιλικά προς τον Πούτιν, κόμματα.
Πώς επηρεάζει ο πόλεμος στο Ιράν το γεωπολιτικό τοπίο παγκοσμίως; Κάποιοι υποστηρίζουν ότι η Κίνα αυξάνει την επιρροή της και ότι οι χώρες του Κόλπου είναι πιο πρόθυμες να συνεργαστούν μαζί της.
Η Κίνα υποφέρει, επειδή εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το ιρανικό πετρέλαιο και το Ιράν είναι σύμμαχός της. Δεν είμαι σίγουρος λοιπόν ότι βοηθάει τόσο πολύ την Κίνα, αλλά νομίζω ότι όσοι το λένε εννοούν ότι η Αμερική έχει γίνει τόσο ασταθής και αναξιόπιστη που ορισμένες χώρες μπορεί να πιστεύουν ότι η Κίνα είναι η φωνή της λογικής και της ειρήνης, και ως εκ τούτου θα ενίσχυε τις συμμαχίες της Κίνας. Μπορεί να υπάρχει κάποια αλήθεια σε αυτό, αλλά η εμπιστοσύνη στην Κίνα δεν είναι υψηλή. Σε ποιον βαθμό θα βοηθήσει πραγματικά την Κίνα δεν είναι σίγουρο. Ούτε είναι σίγουρο σε ποιον βαθμό οι χώρες του Κόλπου εμπιστεύονται την Κίνα. Είναι πάντως αλήθεια ότι εξαιτίας των αμερικανικών επιθέσεων με τον τρόπο που τις κάνει ο Τραμπ, δυσκολεύεται η καταδίκη της Κίνας για επιθετικότητα στην περιοχή της, ειδικά απέναντι στην Ταϊβάν. Είναι δύσκολο να πούμε μακροπρόθεσμα ποιον βοηθάει ο πόλεμος. Σίγουρα δεν βοηθά τις ΗΠΑ.
Ποιες είναι οι συνέπειες της έλλειψης συνεκτικής στρατηγικής από την πλευρά των ΗΠΑ;
Εχει μεγάλες συνέπειες, καθώς οι παραδοσιακοί σύμμαχοι των ΗΠΑ σκέφτονται πώς να γίνουν πιο ανεξάρτητοι, επειδή δεν μπορούν πλέον να τις εμπιστευτούν. Ευρωπαίοι, Ιάπωνες, Νοτιοκορεάτες και ούτω καθεξής, οι οποίοι πιθανότατα ήταν πολύ εξαρτημένοι από τις ΗΠΑ για την ασφάλειά τους, τώρα συνειδητοποιούν ότι πρέπει να κάνουν πολύ περισσότερα για την άμυνά τους. Ισως μακροπρόθεσμα αυτό είναι πολύ καλό, έπρεπε να συμβεί, αλλά ποτέ δεν είναι καλό όταν τα πράγματα συμβαίνουν σε μια ατμόσφαιρα χάους. Η σχέση των ΗΠΑ με τους συμμάχους της έχει χαλαρώσει και έχει αποδυναμωθεί η επιρροή της.
Πώς θα αλλάξει η γεωπολιτική δυναμική παγκοσμίως χωρίς τις ΗΠΑ-ηγέτη της Δύσης;
Οι Ευρωπαίοι και οι Ανατολικοασιάτες εξακολουθούν να εξαρτώνται από τις ΗΠΑ για την ασφάλειά τους. Οι διαδικασίες θα είναι αργές επειδή οι Ευρωπαίοι δεν έχουν ακόμη τη στρατιωτική ισχύ, τις πληροφορίες κ.λπ., για να είναι ανεξάρτητοι. Και αν έπειτα από δύο χρόνια εκλεγεί ένας πιο αξιόπιστος αμερικανός πρόεδρος, μπορεί να επιβραδύνει τη διαδικασία ακόμη περισσότερο. Αλλά είναι εξαιρετικά απίθανο ξαφνικά η Κίνα, πόσω μάλλον η Ρωσία, να σχηματίσει συμμαχίες με την Ευρώπη ή στην Ανατολική Ασία. Η κατάσταση θα είναι αποσταθεροποιητική και θα δημιουργήσει αμοιβαία εχθρικά μπλοκ εξουσίας, και αυτό συνήθως είναι μια συνταγή για σοβαρό πόλεμο. Δεν θα έχετε πλέον έναν δυτικό κόσμο που καθοδηγείται από τις πολύ ισχυρές ΗΠΑ. Θα υπάρχουν η Ρωσία, η Κίνα, οι ΗΠΑ και ίσως η Ευρώπη, που θα είναι χωρισμένες σε μπλοκ δυνάμεων, συχνά αμοιβαία εχθρικές, και έτσι δεν θα υπάρχει διεθνές δίκαιο ή διεθνείς κανόνες, δεν θα υπάρχει τίποτα που να κρατήσει τον κόσμο σταθερό, εκτός από τα συμφέροντα αυτών των διαφορετικών, πιθανώς αμοιβαία εχθρικών μπλοκ δυνάμεων. Αυτή είναι μια κατάσταση όπου θα μπορούσατε εύκολα να φανταστείτε έναν πόλεμο, όπως το 1940.
Ο Αντόνιο Κόστα επιμένει ότι πρέπει να διατηρήσουμε τη διεθνή τάξη, τους διεθνείς κανόνες. Αν μόνο η Ευρώπη – με τον Καναδά ή την Αυστραλία – επιμένει σε αυτό, είναι δυνατόν να αποφευχθεί μια κατάσταση όπως αυτή που περιγράψατε;
Είναι δυνατόν, αλλά χρειάζεστε μια μεγάλη δύναμη όπως οι ΗΠΑ για να διατηρήσετε αυτούς τους κανόνες και τις συμμαχίες. Αυτό προς το παρόν είναι αμφισβητήσιμο. Χωρίς να είναι κάποιος σε θέση να επιβάλει τους κανόνες, οι κανόνες χάνουν το νόημά τους.
Ο Μακρόν είπε ότι πρέπει να κάνουμε την Ευρώπη γεωπολιτική δύναμη. Είναι δυνατόν;
Η Ευρώπη εξακολουθεί να είναι σχετικά αδύναμη, αλλά είναι μια μεγάλη οικονομική δύναμη. Αν ενδιαφέρονται σοβαρά για τον συντονισμό των αμυντικών τους βιομηχανιών και για την ανοικοδόμηση της Ευρώπης ως σοβαρής δύναμης στο μέλλον, η οποία μπορεί να μην είναι κυρίαρχη και πιθανώς δεν θα πρέπει να είναι κυρίαρχη, θα μπορούσε να είναι μια πιο σημαντική δύναμη από ό,τι είναι τώρα. Αυτή τη στιγμή εξακολουθεί να εξαρτάται από τις ΗΠΑ, και η Γαλλία, παρότι διαθέτει πυρηνική βόμβα. Τώρα η Ευρώπη δεν μπορεί να λειτουργήσει ως σοβαρή δύναμη, μπορεί να αγνοηθεί, αλλά αυτό μπορεί να μην ισχύει πάντα.
Υπάρχουν συζητήσεις για τη μετάβαση από ομοφωνία σε πλειοψηφικές αποφάσεις σε τομείς της εξωτερικής πολιτικής. Θα μπορούσε να βοηθήσει;
Θα ήταν καλή ιδέα να αλλάξουν οι κανόνες, ώστε να μη χρειάζεται να υπάρχουν ομόφωνες αποφάσεις. Οσον αφορά την ασφάλεια, δεν μετράει κάθε ευρωπαϊκή χώρα το ίδιο, όπως η Γαλλία, η Βρετανία, η Γερμανία, η Ιταλία. Στην Ουκρανία και αλλού υπάρχουν οι συνασπισμοί των προθύμων. Σε τέτοιους συνασπισμούς δεν χρειάζεται ομοφωνία, δεν χρειάζεται κάθε χώρα από την Ελλάδα μέχρι τη Σουηδία να συμμετέχει σε οτιδήποτε. Αλλά μπορεί να υπάρχουν συνασπισμοί των προθύμων, οι οποίοι θα πρέπει να περιλαμβάνουν τις πιο ισχυρές χώρες. Δεν είναι αδύνατον η Ευρώπη, και λέγοντας Ευρώπη δεν εννοώ μόνο την ΕΕ, να παίξει ξανά έναν πιο σημαντικό ρόλο στον κόσμο. Αλλά θα χρειαστεί πολύς χρόνος, πολλή δουλειά και βούληση.
Καθώς η Ευρώπη είναι αρκετά ευάλωτη, ιδίως στην ενέργεια, ποιες θα είναι οι συνέπειες μιας παγωμένης σύγκρουσης στο Ιράν;
Αν οι τιμές αυξηθούν δραστικά και γίνει πιο δύσκολη η προμήθεια ενέργειας, αυτό θα ασκήσει πολιτική πίεση στις ευρωπαϊκές χώρες, πιθανώς θα βοηθήσει την Ακροδεξιά, η οποία είναι ήδη πολύ ισχυρή, να γίνει ακόμη πιο ισχυρή. Είναι ένα πολύ σοβαρό ζήτημα. Η Ακροδεξιά στην Ευρώπη είναι γενικά φιλική προς τον Πούτιν. Αν η πίεση αυξηθεί στις ευρωπαϊκές χώρες, θα μπορούσαν κάλλιστα οι πολίτες να ψηφίσουν ακροδεξιά κόμματα που ουσιαστικά θέλουν να κάνουν μια συμφωνία με τον Πούτιν, ειδικά επειδή οι ΗΠΑ δεν είναι πλέον αξιόπιστος εταίρος.
