Ο πρόεδρος Τραμπ έχτισε την καριέρα του στις επιχειρήσεις, στην τηλεόραση και μετά στην πολιτική πάνω στην «Τέχνη της Συμφωνίας» (The Art of the Deal). To ομώνυμο βιβλίο του 1987 έγινε μπεστ σέλερ. Αναλύει με λεπτομέρεια τι χρειάζεται για να κλείνουν συμφωνίες με τρόπο αποτελεσματικό, γρήγορο και, πάνω από όλα, επικερδή. Αυτή την αυθεντία επικαλέστηκε ο υποψήφιος Τραμπ προκειμένου να κερδίσει τις εκλογές.
Ηταν μάλιστα τόσο σίγουρος ότι «το είχε», ώστε προέβλεπε την επίλυση όχι μόνο των δικών του, αλλά και προβλημάτων άλλων. Ασμένως και αφιλοκερδώς, επάξια για Νομπέλ. Με φρέσκια ματιά, καινούργιους ανθρώπους και νέα προσέγγιση, θα ξεβάλτωναν η Ουκρανία («την πρώτη μέρα»), η Γάζα ή και τα αραβοϊσραηλινά. Και έτσι εξελέγη.
Ο ουκρανικός πόλεμος συνεχίζει. Η Ριβιέρα αργεί. Τους Αραβες και τους Ισραηλινούς τους ενώνουν οι επιθέσεις που τους κάνει το Ιράν και τίποτε άλλο. Χειρότερα ακόμη, τα δικά του θέματα, παρά τις εργώδεις προσπάθειες του ιδίου, των φίλων και συγγενών, αλλά και των ΗΠΑ, καρκινοβατούν. Οι υπογραφές με τον χοντρό μαρκαδόρο ακόμη να πέσουν. Αυτό ισχύει για τους δασμούς και περισσότερο στο Ιράν. Εκεί, παρά το ότι διατυμπανίστηκε η νίκη ήδη από τη δεύτερη μέρα των βομβαρδισμών και παρά το ότι ολοκληρώνεται καθημερινώς, το τέλος, φαίνεται, αργεί.
Πώς συμβαίνει αυτό στον μετρ των συμφωνιών; Από την εποχή που οι συνταγές απέδιδαν και ο όμιλος Τραμπ πήγαινε από επιτυχία σε επιτυχία και από ουρανοξύστη σε ουρανοξύστη, άλλαξε κάτι και σταμάτησαν να αποδίδουν; Μήπως στις σίγουρες λύσεις παρεμβάλλονται άλλοι κακόβουλοι; Είναι ο γιαλός στραβός ή στραβά αρμενίζει;
Το πρόβλημα δεν βρίσκεται στο βιβλίο, αλλά στην προσπάθεια εφαρμογής του «εκτός προδιαγραφών» – έξω από τις επιχειρηματικές συμφωνίες. Δύο τουλάχιστον θέματα στη διεθνή πολιτική περιορίζουν την επιτυχία μιας κατά τα λοιπά επιτυχημένης προσέγγισης.
Πρώτον, μια συμφωνία είναι μεταξύ δύο συμβαλλομένων που παζαρεύουν γύρω από ένα τραπέζι. Στα μακροοικονομικά αλλά και στα διεθνή παρεμβάλλονται περισσότεροι, πράγμα που κάνει την κατάσταση πολύ πιο ασταθή.
Η θεωρία παιγνίων αναγνωρίζει ότι παίγνια με περισσότερους παίκτες είναι πολύ πιο περίπλοκα. Η στρατηγική του Ιράν, η οποία φαίνεται να ξάφνιασε τις ΗΠΑ, ήταν η διεθνοποίηση του προβλήματος και η εμπλοκή συνεχώς περισσότερων παικτών (του Κόλπου, της παγκόσμιας οικονομίας).
Δεύτερον, στις επιχειρηματικές συμφωνίες τα μέρη επιδιώκουν τη μεγιστοποίηση των κερδών τους ή, γενικότερα, εφαρμόζουν ωφελιμιστικούς υπολογισμούς. Η τέχνη της συμφωνίας προσαρμόζει το ισοζύγιο μεταξύ ενδεχομένων, ένα από τα οποία είναι και η μη επίτευξη συμφωνίας. Συμφωνία προκύπτει όταν και οι δύο συνειδητοποιούν ότι παράταση δεν τους συμφέρει.
Ο ωφελιμισμός όμως αφήνει στενά περιθώρια για αρχές και ιδεολογίες, ενώ δεν καταλαβαίνει τον φανατισμό. Αδυνατεί να καταλάβει πώς σκέφτεται το ιρανικό καθεστώς, όπως δεν θα καταλάβαινε καταστάσεις στις Θερμοπύλες ή στο Μεσολόγγι. Ετσι, αν και, βάσει του ισοζυγίου, θα έπρεπε να είχαν συνθηκολογήσει ο Ιρανοί προ πολλού, αυτοί συνεχίζουν – επιλέγοντας τον παραλογισμό. Δικαίως ο πρόεδρος εξανίσταται, υβρίζει, εγκλωβίζεται και ενεργεί παρορμητικά.
Το βιβλίο αναλύει τι γίνεται για να κλείσουν συμφωνίες. Οταν, αντιθέτως, κλείνουν τα Στενά, αναζητούνται φταίχτες και εξιλαστήρια – από τον Πάπα ως τους υφισταμένους.
