Με το «καρότο» γενναίων επιδομάτων – από οικονομικά μπόνους έως πλήρη κάλυψη λογαριασμών ΔΕΚΟ –, δήμοι και περιφέρειες της νησιωτικής χώρας επιστρατεύουν κάθε μέσο για να προσελκύσουν τους πολυπόθητους γιατρούς. Κάπως έτσι, το καλοκαίρι του 2026 αναδεικνύεται στο πιο «γενναιόδωρο» μέχρι σήμερα, λειτουργώντας ταυτόχρονα ως ένα ιδιότυπο crash test για το κατά πόσο τα πακέτα παροχών αρκούν, ώστε να κάμψουν τις αντιστάσεις των λειτουργών του Ιπποκράτη και να καλύψουν τις χρόνιες – και διαχρονικές – ελλείψεις του συστήματος.
Πάντως, η πληθώρα των προσφερόμενων πακέτων θυμίζει πλέον πλειοδοτικό διαγωνισμό κινήτρων, κατά τον οποίο κάθε νησί επιχειρεί να γίνει πιο ελκυστικό από το άλλο. Ενδεικτικό είναι το παράδειγμα του Πολυδύναμου Ιατρείου Οινουσσών, το οποίο προσφέρει χρηματική αποζημίωση ύψους 200 ευρώ τον μήνα (ή 300 ευρώ εάν δεν εξασφαλίζεται κατάλυμα), δωρεάν στέγαση σε κατοικία με δύο υπνοδωμάτια, πλήρη οικοσκευή και σύνδεση στο Διαδίκτυο, καθημερινή σίτιση (τρία γεύματα) στο Οικοτροφείο του νησιού – πλην της θερινής περιόδου – καθώς και πλήρη κάλυψη των εξόδων για την καθημερινή μετακίνηση από και προς τη Χίο. Στα επιπλέον μπόνους, δε, περιλαμβάνεται ακόμη και δικαίωμα προτεραιότητας στη λίστα εγγραφής για ειδικότητα.
Εξίσου… γαλαντόμα εμφανίζεται η Περιφέρεια Νότιου Αιγαίου, με στόχο την κάλυψη των μόνιμων αναγκών στο Περιφερειακό Ιατρείο Ιου. Στο πλαίσιο αυτό, παρέχει μηνιαίο επίδομα ύψους 450 ευρώ, ενώ ο δήμος διαθέτει δωρεάν πέντε κατοικίες για το προσωπικό του Κέντρου Υγείας και καλύπτει πλήρως τους λογαριασμούς ΔΕΚΟ, επιχειρώντας να περιορίσει το βασικότερο αντικίνητρο, που δεν είναι άλλο από το υψηλό κόστος διαβίωσης.
Τα παραδείγματα, ωστόσο, δεν σταματούν εδώ. Στη Μύκονο, εκτός από τα 16 πλήρως εξοπλισμένα διαμερίσματα που έχουν διατεθεί για τη στέγαση υγειονομικών, προσφέρεται επιπλέον οικονομική ενίσχυση ύψους 1.000 ευρώ για τους επικουρικούς γιατρούς και 500 ευρώ για τους αγροτικούς. Αντίστοιχα, μηνιαία αποζημίωση 1.000 ευρώ προβλέπεται και για ειδικευμένους παθολόγους και γενικούς γιατρούς που θα επιλέξουν να στελεχώσουν το Πολυδύναμο Περιφερειακό Ιατρείο Πόρου. Στην Ηρακλειά πάλι, μεταξύ άλλων, η Περιφέρεια καλύπτει τα κόστη σίτισης μετά την προσκόμιση παραστατικών.
«Τα νησιά μας είναι ευλογία αλλά ταυτόχρονα και μια διαρκής δοκιμασία απέναντι στη γεωγραφία, τις εποχικές πιέσεις και τα όρια του συστήματος υγείας. Από τη Ρόδο και την Κω έως την Ανάφη των 300 κατοίκων, τον Αϊ-Στράτη των 250 κατοίκων και την Ψέριμο των μόλις 20, η σταθερή στελέχωση των δομών υγείας δεν είναι απλώς διοικητικό ζητούμενο. Είναι όρος ισότιμης πρόσβασης κατοίκων και επισκεπτών σε ποιοτικές υπηρεσίες υγείας», σημειώνει μιλώντας στα «ΝΕΑ» ο διοικητής της 2ης Υγειονομικής Περιφέρειας Πειραιά και Αιγαίου Χρήστος Ροϊλός.
Τα διαθέσιμα στοιχεία αποτυπώνουν με σαφήνεια το μέγεθος του προβλήματος. Μόλις το 4,5% των γιατρών έχει επιλέξει να υπηρετεί στα νησιά, ενώ, σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, στα 12 νησιά του Βόρειου Αιγαίου συγκεντρώνεται μόλις το 1,1% του ιατρικού δυναμικού της χώρας και στο Νότιο Αιγαίο – με 52 κατοικημένα νησιά – το αντίστοιχο ποσοστό ανέρχεται σε μόλις 1,9%.
Τα εξαιρετικά χαμηλά αυτά ποσοστά εξηγούν όχι μόνο τις συνεχείς εκκλήσεις των δημάρχων και τις επιστολές απόγνωσης των εναπομεινάντων γιατρών, αλλά και την καταφυγή σε «εντέλλεσθε» για αναγκαστικές μετακινήσεις, σε μια προσπάθεια να καλυφθούν άρον άρον τα κενά, ιδίως κατά τους θερινούς μήνες, όταν οι τουριστικοί προορισμοί κατακλύζονται από επισκέπτες και οι ανάγκες εκτοξεύονται.
Υπό αυτές τις συνθήκες και με δεδομένες τις υγειονομικές «μαύρες τρύπες» στον νησιωτικό χάρτη – που παραδοσιακά διογκώνονται κατά την τουριστική περίοδο – θεσμοθετήθηκαν, ήδη από το 2023, πρόσθετα οικονομικά κίνητρα, όπως το μπόνους των 2.100 ευρώ μηνιαίως για δίμηνη μετακίνηση γιατρών σε άγονες περιοχές, πέραν της κάλυψης των εξόδων μετακίνησης, διαμονής και εκτός έδρας.
Παράλληλα, και δεδομένου ότι το κόστος στέγασης αποτελεί διαχρονικά έναν από τους ισχυρότερους αποτρεπτικούς παράγοντες, ολοένα και περισσότεροι δήμοι επιχειρούν να καλύψουν και αυτή την ανάγκη, όχι μόνο για τους μόνιμους γιατρούς, αλλά και για εκείνους που μετακινούνται μόνο τις περιόδους αιχμής. Εκτός από τη Μύκονο, δυνατότητα δωρεάν φιλοξενίας προσφέρεται – όπου αυτό καθίσταται εφικτό – σε νησιά όπως η Σάμος, η Ρόδος, η Νάξος και η Πάρος, την ώρα που σε περιόδους τουριστικής αιχμής τα ενοίκια μπορεί να ξεπεράσουν ακόμη και τα 2.500 ευρώ μηνιαίως.
«Ομως φέτος, τα οικονομικά κίνητρα είναι αυξημένα όσο ποτέ. Το ενδιαφέρον της ιατρικής κοινότητας είναι ήδη ορατό και αποτυπώνεται καθημερινά στις επαφές της υπηρεσίας μας με γιατρούς που ζητούν ενημέρωση για τις νέες δυνατότητες. Η δυναμική αυτή ενισχύεται και από τη δωρεά του Ιδρύματος Στέλιου Χατζηιωάννου, η οποία προβλέπει αφορολόγητη ενίσχυση 1.500 ευρώ για γιατρούς που θα υπηρετήσουν σε νησιά με πληθυσμό κάτω των 4.000 κατοίκων. Πρόκειται για μια ουσιαστική και στοχευμένη παρέμβαση. Για να αποκτήσει όμως μόνιμο αποτύπωμα, αυτή η λογική πρέπει να έχει συνέχεια και να κλιμακωθεί», προσθέτει ο Χρ. Ροϊλός.
Ο ίδιος στο πλαίσιο αυτό αναφέρεται στον κρίσιμο ρόλο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, όπως στο παράδειγμα της Ομάδας Αιγαίου, που στηρίζει πρακτικές λύσεις στέγασης για γιατρούς σε μικρά νησιά. Εστιάζει όμως και στη δυνατότητα άσκησης ιδιωτικού έργου από γιατρούς του ΕΣΥ, όπως και στη συνεργασία των δημόσιων δομών με ιδιώτες, επιμένοντας σε ένα σχέδιο με θεσμική ευελιξία που απαντά στις ιδιοτυπίες μιας γεωγραφικής περιοχής – πρόκληση.
Πέρα, ωστόσο, από τα οικονομικά κίνητρα, υπάρχει μία ακόμη σημαντική παράμετρος που δεν αποτιμάται εύκολα σε ευρώ: η επαγγελματική μοναξιά. Σε μια υποστελεχωμένη και απομακρυσμένη δομή, ο γιατρός καλείται συχνά να λειτουργεί στα όριά του, χωρίς άμεση πρόσβαση σε συναδέλφους άλλων ειδικοτήτων και με την ευθύνη να βαραίνει αποκλειστικά τον ίδιο, γεγονός που επίσης λειτουργεί ως αποτρεπτικός παράγοντας.
