«…Η ώρα η προσδιορισμένη πλησίαζε. Η σελήνη ήταν δεκαήμερος, εις την αύξησιν της· προ μισής ώρας εσκεπάσθη με ένα σύννεφο σκοτεινό και δροσώδες· έβρεξε ολίγον και άρχισε ο τόπος να γλιστρά. Πλην εδοξάσαμε τον Θεό διότι εκείνην τη στιγμή εσκέπασε το φέγγος της σελήνης, να ωφεληθούμε από το σκότος εις το κίνημα, πριν μας καταλάβουν»…
Η νύχτα της 10ης Απριλίου του 1826, όπως την περιγράφει ο Νικόλαος Κασομούλης, ήταν από κάθε άποψη δραματική. Περίπου 12.000 πεινασμένοι, σκιές ανθρώπων, κατά τον Σολωμό, με μοναδικό καύσιμο το ηθικό τους μεγαλείο ετοιμάζονταν να βαδίσουν προς την Εξοδο. Καθετί που μπορούσε να αποτελέσει τροφή στο Μεσολόγγι, καθαρό και ακάθαρτο, είχε φαγωθεί.
Νερό δεν υπήρχε, οι ασθένειες και το κρύο τούς θέριζαν, οι βομβαρδισμοί ήταν ανηλεείς. Κι όμως, μέσα σε όλα αυτά βρίσκουν απρόσμενο σύμμαχο «ένα σύννεφο σκοτεινό» που τους κρύβει από τον εχθρό την ύστατη στιγμή… Τι ρόλο έπαιξε ο καιρός στην έξοδο του Μεσολογγίου; Για πρώτη φορά, μια επιστημονική έρευνα βασισμένη σε μετεωρολογικά μοντέλα φέρνει στο φως, 200 χρόνια μετά, τις καιρικές συνθήκες υπό τις οποίες συντελέστηκε η ηρωική Εξοδος του Μεσολογγίου, ένα γεγονός που σημάδεψε την ιστορία της Ελληνικής Επανάστασης και έγινε σύμβολο ελευθερίας για ολόκληρη την Ευρώπη. Η έρευνα επιβεβαιώνει μαρτυρίες και ιστορικά ντοκουμέντα της εποχής που περιέχουν αναφορές στα καιρικά φαινόμενα των ημερών εκείνων.
Ο καιρός ως συντελεστής της τραγωδίας
Τη μετεωρολογική προσέγγιση της περιόδου 8-10 Απριλίου 1826 πραγματοποίησε ο έμπειρος μετεωρολόγος Θοδωρής Κολυδάς. «Στην πολιορκία και την Εξοδο του Μεσολογγίου, πίσω από το σύμβολο, πίσω από τη μεταγενέστερη εξιδανίκευση και την ηρωική συμπύκνωση του γεγονότος, υπήρξε μια πραγματικότητα πολύ πιο σκληρή, πιο γήινη και βαθιά ανθρώπινη», λέει ο ίδιος. «Υπήρξαν σώματα εξαντλημένα, άνθρωποι πεινασμένοι, άρρωστοι, άυπνοι, εκτεθειμένοι στα στοιχεία της φύσης, μέσα σε έναν τόπο που δεν δοκιμαζόταν μόνο από τον εχθρό, αλλά και από το ψύχος, την υγρασία, τη βροχή και τη νυχτερινή αβεβαιότητα. Αν κάτι προκύπτει με ιδιαίτερη ενάργεια από τις μαρτυρίες της εποχής, είναι ότι ο καιρός δεν στάθηκε απλό σκηνικό της τραγωδίας. Υπήρξε ένας από τους σιωπηλούς συντελεστές της», προσθέτει.
«Oι χάρτες της θερμοκρασίας δείχνουν μέσες τιμές στην ευρύτερη περιοχή του Μεσολογγίου για εκείνες τις μέρες γύρω στους 12 έως 13 βαθμούς Κελσίου. Οι αριθμοί αυτοί, απομονωμένοι, δεν προκαλούν εντύπωση. Ομως για έναν πληθυσμό υποσιτισμένο, αδύναμο, βρεγμένο, εκτεθειμένο τη νύχτα, τέτοιες μέσες θερμοκρασίες γίνονται επιβαρυντικές, διαβρωτικές, σωματικά ανυπόφορες», σημειώνει ο Θοδωρής Κολυδάς
Σε αυτό το πλαίσιο η μετεωρολογική προσέγγιση μπορεί να προσθέσει ουσιαστική γνώση. «Από τη συνδυασμένη εξέταση των πεδίων της Reanalysis προκύπτει ότι η περιοχή του Μεσολογγίου στις κρίσιμες ημέρες των αρχών Απριλίου 1826 βρισκόταν σε περιβάλλον ψυχρό, υγρό και ασταθές, χωρίς όμως να διακρίνεται κάποιο εξαιρετικά βαθύ ή αποκομμένο ανώτερο χαμηλό πάνω από τη Δυτική Ελλάδα. Οι χάρτες των 500 hPa δείχνουν ότι ο ελλαδικός χώρος τελούσε υπό βορειοδυτική ροή ψυχρότερων αέριων μαζών στην ανώτερη τροπόσφαιρα, με ήπια έως μέτρια αυλωνική διάταξη. Δεν φαίνεται, δηλαδή, ένας δραματικός και βαθύς αυλώνας, φαίνεται όμως μια συνολική κυκλοφορία απολύτως συμβατή με άστατο καιρό και δυναμική υποστήριξη φαινομένων. Η εικόνα αυτή συνηγορεί υπέρ μιας κακοκαιρίας ψυχρού και δυναμικού χαρακτήρα», λέει ο Θοδωρής Κολυδάς.
Μπορεί το κρύο, η ζέστη, η καταιγίδα, το χιόνι ή η ξηρασία να μοιάζουν στοιχεία ουδέτερα έπειτα από τόσα χρόνια, όμως ο ρόλος των καιρικών φαινομένων έχει αποβεί πολλές φορές καταλυτικός σε κρίσιμες στιγμές της Ιστορίας.
Η επιστολή προς τον Καραϊσκάκη
Θα ήταν, άραγε, διαφορετικές οι εξελίξεις αν τις μέρες της Εξόδου δεν επικρατούσαν συνθήκες κακοκαιρίας; Οπως έχει γίνει γνωστό από τις ιστορικές πηγές, από τις 3 ή 4 Απριλίου 1826 οι πολιορκημένοι Μεσολογγίτες είχαν ήδη στείλει μια επιστολή, μια αγωνιώδη έκκληση για βοήθεια, προς τον Γεώργιο Καραϊσκάκη.
«Αμα έλαβον ετούτο το γράμμα ο αθάνατος Καραϊσκάκης εκίνησεν με έως τρεις χιλιάδες (άνδρες) και την Πέμπτην εις τας 8 (του μηνός) έμελλεν να φθάσει· κατά περίστασιν όμως άρχισε μια ραγδαία βροχή και χάλαζα. Ευρισκόμενοι εις το γελέκι οι στρατιώται και οι αξιωματικοί εβράχθησαν τόσο ώστε δεν ήτον εις κατάστασιν πλέον να κινηθούν» γράφει ο Κασομούλης στο βιβλίο του «Ενθυμήματα Στρατιωτικά». Ο Καραϊσκάκης, σύμφωνα με τις μαρτυρίες της εποχής, έστειλε επιστολή στους πολιορκημένους ενημερώνοντάς τους για την κατάσταση που είχε προκύψει, εξηγώντας τους ότι επέστρεψε πίσω και ζητώντας τους να βαστάξουν «ακόμη ολίγας ημέρας έως να συνέλθη το στράτευμα, να ξανακινηθεί…», γράφει ο Κασoμούλης.
«Οι χάρτες του υετού συμπληρώνουν την εικόνα», αναφέρει ο Θοδωρής Κολυδάς. «Η περιοχή του Μεσολογγίου όπως προκύπτει από τις αναλύσεις, βρίσκεται σαφώς μέσα σε ζώνη υγρών και ασταθών συνθηκών κατά τις 8 έως 10 Απριλίου 1826».
Οπως προκύπτει από την ανάλυση του Θοδωρή Κολυδά, η περιοχή του Μεσολογγίου βρέθηκε μέσα σε ζώνη υγρών και ασταθών συνθηκών τις ημέρες της μάχης. Σε «καταιγίδα» και «χαλάζι» αναφέρεται στη μαρτυρία του και ο αγωνιστής Νικόλαος Κασομούλης, εξαιτίας των οποίων, όπως έχει γράψει, δεν κατάφερε να φτάσει στο Μεσολόγγι για να βοηθήσει ο Γεώργιος Καραϊσκάκης μαζί με 3.000 άνδρες του
Παράλληλα, «οι χάρτες της θερμοκρασίας στα δύο μέτρα δείχνουν μέσες τιμές στην ευρύτερη περιοχή του Μεσολογγίου γύρω στους 12 έως 13 βαθμούς Κελσίου. Οι αριθμοί αυτοί, απομονωμένοι, δεν προκαλούν εντύπωση. Ομως δεν είναι δυνατόν να διαβάζονται ανεξάρτητα από τις ιστορικές συνθήκες. Για έναν πληθυσμό υποσιτισμένο, αδύναμο, βρεγμένο, εκτεθειμένο τη νύχτα, χωρίς επαρκή ρουχισμό και χωρίς δυνατότητα θέρμανσης, τέτοιες μέσες θερμοκρασίες δεν είναι ήπιες. Γίνονται επιβαρυντικές, διαβρωτικές, σωματικά ανυπόφορες. Ετσι εξηγείται και η τόσο ανθρώπινη λεπτομέρεια στη μαρτυρία του Κασομούλη, όταν κάποιος αρνείται να αποχωριστεί την κάπα και τη φλοκάτη του λέγοντας «διότι κρυολογώ», προσθέτει ο καταξιωμένος μετεωρολόγος. Υπό αυτές τις συνθήκες, ιδιαίτερη σημασία αποκτά και η μαρτυρία του Ιωάννη Μάγερ, ο οποίος δεν μιλά απλώς για κρύο με τη μετεωρολογική έννοια, αλλά για ψύχος που «ενοχλεί υπερβολικώς», ακριβώς επειδή δεν υπήρχαν ξύλα για φωτιά.
«Στο τέλος, μένει η αίσθηση ότι η Εξοδος του Μεσολογγίου δεν υπήρξε απλώς μια σύγκρουση ανθρώπων και στρατών. Υπήρξε και αναμέτρηση με τις συνθήκες του κόσμου: με την πείνα, το ψύχος, τη βροχή, την υγρασία, τη λάσπη, τη νύχτα, το φεγγάρι», λέει ο Θοδωρής Κολυδάς. «Η βορειοδυτική ψυχρή ροή στην ανώτερη τροπόσφαιρα, η χαμηλή αλλά υπαρκτή αστάθεια, οι υγρές συνθήκες και το επιβαρυντικό θερμικό περιβάλλον δεν αποτελούν απλές τεχνικές παρατηρήσεις. Ολες μαζί συνθέτουν την ατμόσφαιρα μιας ιστορικής στιγμής όπου ο άνθρωπος αγωνιζόταν όχι μόνο εναντίον του εχθρού, αλλά και εναντίον της φθοράς που του επέβαλλαν τα ίδια τα στοιχεία της φύσης».
- Η Anthropic «κρατάει πίσω» το ισχυρότερο μοντέλο AI – Όταν η τεχνητή νοημοσύνη γίνεται επικίνδυνη
- Πανσερραϊκός – Αστέρας AKTOR 0-0: Μπλόκο στο σκοράρισμα και πίεση στη μάχη της παραμονής
- WSJ: Το Ισραήλ «δεν έμεινε ικανοποιημένο» από την συμφωνία – Το Ιράν δεν θα πάει στο Πακιστάν εάν δεν υπάρξει εκεχειρία στον Λίβανο
