Στην καρδιά του Πειραιά, εκεί όπου η ιστορία της πόλης συναντά τους ανθρώπους της, το Δημοτικό Θέατρο ανοίγει ξανά έναν διάλογο με το παρελθόν του. Με αφορμή τη συμπλήρωση 130 χρόνων λειτουργίας του, εγκαινιάστηκε πρόσφατα η νέα εγκατάσταση «Στάσεις» που φιλοδοξεί να λειτουργήσει όχι μόνο ως μια καλλιτεχνική παρέμβαση στους χώρους του θεάτρου, αλλά κυρίως μια διαδρομή μνήμης που προσκαλεί τον επισκέπτη να σταθεί, να παρατηρήσει και να αφουγκραστεί τις ιστορίες που έχουν χαραχτεί στους τοίχους και τη σκηνή του εμβληματικού κτιρίου.
«Είναι μια έκθεση ερωτημάτων. Δεν είναι ένα καλλιτεχνικό ή επιστημονικό πόνημα. Είναι ένα σημειωματάριο πέντε μικρών διακριτών τευχών, τα οποία στην πραγματικότητα δίνουν τον χρόνο σε όλους όσοι έρχονται κι επισκέπτονται το θέατρο, μέσα σε λίγα λεπτά να μπορούν να έχουν μια ισχυρή εικόνα τού τι συνέβη εδώ τα τελευταία 130 χρόνια. Οι όποιες αναγωγές υπάρχουν είναι ελεύθερες για τον καθένα όπως και μια συζήτηση η οποία στη σημερινή εποχή είναι επί τον τύπον των ήλων και με διακριτικό τρόπο μπορεί να μας δώσει πολλά ενδιαφέροντα συμπεράσματα για το πώς θα περπατήσουμε», ανέφερε ο Νίκος Διαμαντής, καλλιτεχνικός διευθυντής του Δημοτικού Θεάτρου, κατά τη διάρκεια της αποκάλυψης της νέας εγκατάστασης χθες στους δημοσιογράφους, παρουσία του αντιδημάρχου Πολιτισμού Δήμου Πειραιά Γιάννη Χατζηαλέξη.
Σε πέντε εσωτερικές γωνιές του θεάτρου, στο περιστύλιο, τις σκάλες και το φουαγιέ, στήθηκαν λοιπόν ισάριθμες κατασκευές όπου ξεδιπλώνεται η ιστορία του Δημοτικού Θεάτρου παράλληλα με αυτής του Πειραιά σε επιμέλεια του σκηνογράφου, ενδυματολόγου και αρχιτέκτονα Μανόλη Παντελιδάκη και της σκηνογράφου και ενδυματολόγου Ελίνας Δράκου. Η αρχιτεκτονική μεγαλοπρέπεια του θεάτρου, οι ξεχωριστές καλλιτεχνικές στιγμές που φιλοξένησε, ο κοινωνικός ρόλος που έπαιξε κατά τη διάρκεια όλων των κρίσιμων γεγονότων της πόλης, τα πρόσωπα που συνδέθηκαν με την εξέλιξή του και οι άρρηκτοι δεσμοί του με τον Πειραιά, αναδεικνύονται μέσα από την έκθεση τεκμηρίων μαζί με χρονολογία με όλα τα ορόσημα και συνοδευτικά πληροφοριακά κείμενα ως πολύπτυχα.
Η δημιουργία
Η πρώτη στάση είναι αφιερωμένη στη δημιουργία του Δημοτικού Θεάτρου, η οποία ολοκληρώθηκε το 1895. Αποκόμματα εφημερίδων από τα εγκαίνια της 9ης Απριλίου, φωτογραφίες από την πρώτη του περίοδο παντρεύονται μαζί με γκραβούρες της εποχής, απεικονίσεις των προσώπων που συνδέθηκαν μαζί του και στοιχεία για την πνευματική ιστορία του Πειραιά και τις κοινωνικές και πολιτικές εξελίξεις της πόλης. «Η αστική τάξη που γεννήθηκε εδώ και είναι μετανάστες όλοι τους, στην ωρίμανσή της διεκδικεί να φτιάξει ένα μεγάλο ισχυρό μνημείο για να δείξει ότι είναι όπως η βρώμικη του λιμανιού και των εργοστασίων αλλά του πνεύματος, τινάζοντας στον αέρα τον προϋπολογισμό του Δήμου Πειραιά. Επιλέγει δε μια μοναδική φιγούρα όπως ο αρχιτέκτονας Ιωάννης Λαζαρίμος, ο οποίος κερδίζει τον Ερνέστο Τσίλλερ γιατί δίνει πιο οικονομική προσφορά», επισημαίνει ο ιστορικός και καθηγητής της Σχολής Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου Νίκος Μπελαβίλας, που συμμετείχε στην κατάρτιση του υλικού της εγκατάστασης μαζί με τον επίσης ιστορικό Βάσια Τσοκόπουλο.
Η δεύτερη στάση αφορά τη σύνδεση του θεάτρου με τα προσφυγικά κύματα που έφτασαν στον Πειραιά μετά την καταστροφή της Σμύρνης και άλλαξαν την ανθρωπογεωγραφία της πόλης, ενώ η τρίτη τοποθετείται στην περίοδο του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου. Φωτογραφίες από χαρακτηριστικές στιγμές της πόλης όπως η ίδρυση του Ολυμπιακού και οι εμφανίσεις των ρεμπετών της Ξακουστής Τετράδας του Πειραιά δένονται σε μια κοινή αφήγηση με τις αντίστοιχες του θεάτρου όπως οι παραστάσεις της Κυβέλης και της Μαρίκας Κοτοπούλη και του Αιμίλιου Βεάκη.
Μετά τον πόλεμο
Η τέταρτη στάση επικεντρώνεται στις δεκαετίες μετά τον πόλεμο, αναδεικνύοντας καλλιτεχνικές προσωπικότητες που άφησαν το αποτύπωμά τους στο θέατρο όπως ο Δημήτρης Ροντήρης, μαζί με αξιομνημόνευτες παραγωγές όπως οι συναυλίες του Μίκη Θεοδωράκη με τον Μουσικό Οργανισμό Πειραιά. «Από το 1947 και μετά αρχίζει η περίοδος ακμής του θεάτρου. Υπάρχει η συνεργασία με το Εθνικό Θέατρο κι εκεί γίνονται μεγάλα πράγματα όπως η “Βαβυλωνία” του Δημήτρη Ροντήρη με τον Μάνο Κατράκη, οι “Πέρσες” με τον Αλέξη Μινωτή, ο “Αμφιτρύων” με τον Δημήτρη Χορν, “Το τραγούδι της κούνιας” με τη Μελίνα Μερκούρη, “Κατά φαντασίαν ασθενής” με την Αλίκη Βουγιουκλάκη και “Ανθρωποι και ποντίκια” του Καρόλου Κουν», τόνισε η Αγγελική Φωτοπούλου, ομότιμη διευθύντρια ερευνών του κέντρου Αθηνά, η οποία συνέβαλε στο υλικό της εγκατάστασης. Η τελευταία στάση πιάνει το νήμα της αφήγησης της ιστορίας μέχρι τις μέρες μας, εμμένοντας σε πτυχές όπως η συμβολή του Θάνου Μικρούτσικου στην αναγέννηση του θεάτρου.
