Η επιτυχία του Παρισιού στην απομάκρυνση των αυτοκινήτων από τους δρόμους του έχει επαινεθεί περισσότερο από την πρόοδό του στο άνοιγμα χώρων μεικτής χρήσης. Ομως ο ενθουσιασμός της πόλης να ζωντανέψει αυτό που οι πολεοδόμοι αποκαλούν «τρίτους χώρους» είναι ακριβώς ο λόγος που βρέθηκα, λίγες μόλις ώρες αφότου ψήφισα στον πρώτο γύρο των δημοτικών εκλογών του Παρισιού, να χορεύω στα πρώην γραφεία της εταιρείας τηλεπικοινωνιών Orange στο Μενιλμοντάν.
Το κτίριο που φιλοξενεί σήμερα το Print, ένα νέο εγχείρημα, προσφέρει μια εκπληκτική θέα στον Πύργο του Αϊφελ, με φόντο το ηλιοβασίλεμα – και, τουλάχιστον προς το παρόν, αποτελεί έναν εφήμερο ναό της κουλτούρας των Millennials. Πρόκειται για έναν πενταώροφο χώρο με εκθέσεις φωτογραφίας, καφετέρια, πίτσα με προζύμι, δύο μπαρ, μια πίστα χορού με κόκκινο φωτισμό και καθρέφτες και μια βεράντα για το ηλιοβασίλεμα. Εκτός από πίτσα και εκλεκτό καφέ, μπορείς να αγοράσεις φούτερ, βιβλία τέχνης και design – αλλά το σημαντικότερο είναι ότι το Print διαθέτει άφθονο χώρο όπου μπορείς απλώς να βρίσκεσαι χωρίς να χρειάζεται να ξοδέψεις ούτε ένα ευρώ.
Αυτή η προσβασιμότητα είναι, φυσικά, το πιο σημαντικό στοιχείο ενός tiers-lieu ή αλλιώς «τρίτου χώρου». Βιβλιοθήκες, κέντρα νεότητας, πολιτιστικά κέντρα, δημόσιες πισίνες και γυμναστήρια πληρούν σίγουρα τα κριτήρια, όπως και ορισμένα μπαρ, παμπ και καφετέριες – εμπορικού χαρακτήρα, αλλά με έναν δευτερεύοντα ρόλο ως «ένα δημόσιο καθιστικό» για τις τοπικές κοινότητες. Με τον κίνδυνο να πω το προφανές, ο κρίσιμος ρόλος αυτών των χώρων είναι να διευκολύνουν τις συναντήσεις μεταξύ ανθρώπων που ζουν κοντά ο ένας στον άλλο. Το αντίθετο, αν θέλετε, του «Αραγμα και Netflix» και του «να παραγγείλουμε στο σπίτι».
Η απώλεια των «τρίτων χώρων»
Παρόμοιες τάσεις παρατηρούνται πέρα από σύνορα και τοπικά πλαίσια: οι τρίτοι χώροι χάνονται σταδιακά και η Ακροδεξιά αναπτύσσεται στην απουσία τους, εκμεταλλευόμενη την απομόνωση, τη δυσαρέσκεια και την αίσθηση εγκατάλειψης. Στις ΗΠΑ, η παρακμή των τρίτων χώρων ήταν τόσο δραστική ώστε (ίσως με έναν τυπικά αμερικανικό τρόπο) η Starbucks – μια καθαρά κερδοσκοπική αλυσίδα – ισχυρίστηκε δημόσια ότι θα μπορούσε να καλύψει το κενό. Το Ηνωμένο Βασίλειο έχει χάσει το 37% των παμπ του από το 1992, στερώντας από τις αγροτικές περιοχές ζωτικά κοινωνικά σημεία εστίασης.
Η Γαλλία έχει βιώσει κάτι παρόμοιο, με 18.000 «bars-tabac» να κλείνουν μεταξύ 2002-2022, παίρνοντας μαζί τους και το «δημόσιο καθιστικό» και, όπως έδειξε μια μελέτη, συμβάλλοντας σε αύξηση της εκλογικής δύναμης της Εθνικής Συσπείρωσης (RN) στις (κυρίως αγροτικές) περιοχές που επλήγησαν. Στον πρώτο γύρο των δημοτικών εκλογών της Γαλλίας, το RN σημείωσε περαιτέρω άνοδο, ωστόσο είχε χειρότερη από την αναμενόμενη επίδοση σε βασικές πόλεις όπως η Μασσαλία, η Λυών και το Παρίσι, οι οποίες παρέμειναν υπό την Αριστερά στον δεύτερο γύρο.
Η κατεύθυνση της Ινταλγκό
Στο Παρίσι ειδικότερα, οι ψηφοφόροι έδειξαν την υποστήριξή τους στην κατεύθυνση που έδωσε η Αν Ινταλγκό για την πόλη, προωθώντας τον διάδοχό της Εμανουέλ Γκρεγκουάρ έναντι της δεξιάς αντιπάλου Ρασίντα Ντατί (παρά το γεγονός ότι όλοι οι ακροδεξιοί και κεντρώοι υποψήφιοι δήμαρχοι αποσύρθηκαν υπέρ της, ενώ ο ακροαριστερός υποψήφιος της Ανυπότακτης Γαλλίας, αρνήθηκε να κάνει το ίδιο υπέρ του Γκρεγκουάρ).
Σε αυτό το πλαίσιο συρρίκνωσης των τρίτων χώρων, ένας χώρος όπως το Print θα ήταν ένα ωραίο εύρημα για οποιαδήποτε πόλη. Στο Παρίσι, η επικράτηση και η επανεμφάνιση τέτοιων χώρων σε βάθος χρόνου στα διάφορα διαμερίσματα δεν είναι τυχαία, αλλά αποτέλεσμα σκόπιμης πολιτικής ως ανάχωμα απέναντι στην απομόνωση και την αποσύνδεση που τροφοδοτούν μια ακροδεξιά πολιτική δυσαρέσκειας.
Μεταξύ των προοδευτικών πολιτικών δεσμεύσεων για το Παρίσι – πεζοδρόμηση των όχθεων του Σηκουάνα, αντικατάσταση θέσεων στάθμευσης με τραπεζοκαθίσματα και πράσινες ζώνες, απαγόρευση κυκλοφορίας οχημάτωνμπροστά από σχολεία, δισεκατομμύρια σε δημόσια στέγαση – η επένδυση στους τρίτους χώρους είναι, νομίζω, από τις πιο σημαντικές.
