Ελεύθερα εμπνευσμένο από πραγματικά γεγονότα που έλαβαν χώρα μεταξύ του 1983 και του 1987 και βασισμένο στο βιβλίο της Λοράνς Κοσέ «La Grande Arche» (εκδόσεις Gallimard, 2016), το σενάριο της ταινίας του σκηνοθέτη και σεναριογράφου Στεφάν Ντεμουστιέ «Ο άγνωστος της Μεγάλης Αψίδας» (L’Inconnu de la Grande Arche) μας οδηγεί πίσω σε μια εποχή που το πολιτισμικό όραμα μιας πολιτικής προσωπικότητας είχε πολύ μεγαλύτερη σημασία απ’ ό,τι σήμερα. Η αφήγηση της ιστορίας αρχίζει το 1983, όταν ο γάλλος πρόεδρος Φρανσουά Μιτεράν αποφασίζει να κάνει διεθνή αρχιτεκτονικό διαγωνισμό για ένα εμβληματικό έργο: τη Μεγάλη Αψίδα της Ντεφάνς, που θα τοποθετηθεί στην ίδια γραμμή με το Λούβρο και την Αψίδα του Θριάμβου.
Ενάντια σε όλες τις προβλέψεις, ο Γιόχαν Οτο Φον Σπρέκελσεν, ένας άγνωστος δανός αρχιτέκτονας, κερδίζει τον διαγωνισμό και μέσα σε ένα βράδυ φθάνει στο Παρίσι για να πιάσει το τιμόνι αυτού του φαραωνικού σχεδίου. Ενώ όμως ο αρχιτέκτονας σκοπεύει να χτίσει τη Μεγάλη Αψίδα ακριβώς όπως την οραματίστηκε, οι ιδέες του γρήγορα θα έρθουν σε σύγκρουση με τους ρεαλιστικούς περιορισμούς και τον πολιτικό πραγματισμό για τη δημιουργία ενός άκρως εντυπωσιακού, μοντέρνου μνημείου 106 μέτρων, που εν τέλει εγκαινιάστηκε το 1989 στεγάζοντας γραφεία και προσφέροντας πανοραμική θέα στον ιστορικό άξονα της πόλης.
Αρχιτέκτονες στην οθόνη
«Νομίζω ότι στον κόσμο αρέσουν απλώς οι καλές ταινίες» θα πει στα «ΝΕΑ» ο Στεφάν Ντεμουστιέ (αδελφός της ηθοποιού Αναΐς Ντεμουστιέ) στο Παρίσι, όταν η κουβέντα μας αρχίζει με μια αναφορά στην περσινή επιτυχία «The brutalist», όπου ένας άλλος ευρωπαίος αρχιτέκτονας, ο Ούγγρος Λάζλο Toτ (Εντριαν Μπρόντι) αντιμετώπιζε παρόμοια προβλήματα με αυτά του Φον Σπρέκελσεν, αλλά σε μεγαλύτερο μέγεθος και στις Ηνωμένες Πολιτείες. «Νομίζω όμως ότι το “Brutalist” ήταν απλώς συγκυρία· είχα ακούσει ότι γυρίζεται ενώ γυρίσαμε τη δική μας ταινία και μάλιστα την είδα ενώ είχαμε τελειώσει τα γυρίσματα. Οι αρχιτέκτονες… Δεν ξέρω… Ισως να είναι κάτι στον αέρα της εποχής που ο κόσμος αντιλαμβάνεται».
Προτεραιότητα του Σ. Ντεμουστιέ ήταν να μην υπάρχει ίχνος μίμησης σε ό,τι αφορά τα πρόσωπα που παίζουν ρόλο στην ιστορία και είναι αληθινά – κάποια μάλιστα, όπως ο Φρανσουά Μιτεράν, εμβληματικά. «Στον μιμητισμό ελλοχεύει η παγίδα της παρωδίας και παρωδία δεν θα ήθελα σε καμία περίπτωση να είναι αυτή η ταινία» είπε ο σκηνοθέτης. «Σε ό,τι αφορά τον Μιτεράν συγκεκριμένα, ο Μισέλ Φο και εγώ αποφασίσαμε να μην τονίσουμε την ιδέα του Μιτεράν. Του μοιάζει αρκετά στο πρόσωπο αλλά δεν επικαλέστηκε τη φύση του ανθρώπου. Θα έλεγα ότι προσπάθησα να κάνω μια αόρατη συμφωνία με το κοινό. Είναι σαν να έλεγα αυτός είναι ο Μιτεράν της ταινίας και έτσι θα είναι. Και αυτό ομολογώ ήταν μια αρκετά διασκεδαστική διαδικασία για όλους μας».
Ενδιαφέρον επίσης έχει το γεγονός ότι παρότι δεν βλέπουμε τον Γιόχαν Οτο Φον Σπρέκελσεν να σχεδιάζει και τόσο πολύ, ο Κλας Μπανγκ που τον υποδύεται έκανε μαθήματα ζωγραφικής και σχεδίου πριν αρχίσουν τα γυρίσματα της ταινίας. «Η ζωγραφική και το σχέδιο ήταν η πόρτα που ο Κλας έπρεπε να περάσει για να πλησιάσει καλύτερα τον αρχιτέκτονα» είπε ο Ντεμουστιέ. «Αυτό το κατάλαβα από έναν αρχιτέκτονα συγγενή μου, που όποτε περιέγραφε κάτι σχετικό με τη δουλειά του, κάποια στιγμή, θα έφτανε αναπόφευκτα στο σχέδιο για να μας το εξηγήσει».
Μια στιγμή από τα γυρίσματα
Ζητώ από τον Ντεμουστιέ να θυμηθεί την πιο δύσκολη ημέρα των γυρισμάτων της ταινίας, που είναι η στιγμή της επίσκεψης του Μιτεράν και του Γιόχαν Οτο Φον Σπρέκελσεν στη Σανζ Ελιζέ, εκεί όπου ο πρώτος θα έβλεπε από πρώτο χέρι πώς το όραμά του θα υλοποιούνταν από τον δανό αρχιτέκτονα. «Ηταν από τις πιο έντονες σκηνές των γυρισμάτων της ταινίας μας διότι γυρίστηκε πάνω στη Σανζ Ελιζέ. Ηταν Κυριακή πρωί και είχαμε δική μας τη Σανζ Ελιζέ για τρεις ώρες. Για να το κάνουμε χρειάστηκε άδεια όχι μόνο από την Αστυνομία και τον Δήμο αλλά και από τον ίδιο τον πρόεδρο. Χρειάστηκε να εμφανιστούν πάνω στη Σανζ Ελιζέ 200 περίπου αυτοκίνητα εκείνης της εποχής και στη διάθεσή μας είχαμε μόνο τρεις ώρες για δύο μόνο σκηνές. Καταλαβαίνετε λοιπόν τι πίεση υπήρχε. Ωστόσο, ήταν μια ηλιόλουστη μέρα και αυτό βοήθησε γιατί όλως παραδόξως το μεγαλύτερο μέρος των γυρισμάτων αυτής της ταινίας έγινε με βροχές. Η εμπειρία ήταν αξέχαστη γιατί ενώ γυρίζαμε την ταινία νιώθαμε ότι ήταν ένα στοίχημα που με τίποτα δεν θα κερδίσουμε».
Ο «Αγνωστος της Μεγάλης Αψίδας» είναι επίσης μια ταινία που σχετίζεται άμεσα με την πολιτική. Διότι βλέπουμε ότι ενώ το φιλόδοξο όραμα ενός ικανού πολιτικού μπορεί να γίνει πραγματικότητα, ξαφνικά σταματά, επειδή κάποιο άλλο πολιτικό πρόσωπο βρίσκεται στην εξουσία και δεν μοιράζεται το ίδιο όνειρο (ή και αν το μοιράζεται δεν θα το παραδεχτεί ποτέ). «Ναι, αυτό είναι αλήθεια, όπως αλήθεια είναι ότι ο Φον Σπρέκελσεν παρουσίασε το σχέδιό του ορμώμενος από τον Φρανσουά Μιτεράν που είχε αυτό το φιλόδοξο, σπουδαίο πολιτιστικό όραμα για τη δημιουργία της Μεγάλης Αψίδας της Ντεφάνς, στην ίδια γραμμή με το Λούβρο και την Αψίδα του Θριάμβου. Αλλά, πράγματι, ενώ όλα αυτά ακούγονται πολύ καλά στη θεωρία, στην πράξη δεν συμβαίνει πάντα αυτό. Βλέπουμε ότι προκύπτουν πολλά πολιτικά εμπόδια που ο Φον Σπρέκελσεν έπρεπε να αντιμετωπίσει, όμως δεν μπορείς να έχεις έναν σπουδαίο καλλιτέχνη χωρίς σπουδαίο περιεχόμενο και πολλές φορές πολιτικό περιεχόμενο, την κορνίζα του πολιτικού περιεχομένου. Δεν μπορείς να έχεις τον Μιχαήλ Αγγελο χωρίς τους Μεδίκους».
Διακρίσεις σε φεστιβάλ
Σε κάθε περίπτωση, αυτή η γαλλική παραγωγή, που έκανε πρεμιέρα στο Φεστιβάλ Καννών στο τμήμα Un Certain Regard και ανοίγει στις αίθουσες την προσεχή Πέμπτη σε διανομή One From the Heart, είχε σπουδαία καριέρα. Προβλήθηκε στα Φεστιβάλ της Γκιχόν, της Ανγκουλέμ, της Γάνδης και του Γκέτεμποργκ, κέρδισε το Βραβείο Σεναρίου Φεστιβάλ Cinemania στο Μοντρεάλ, ενώ ήταν ανάμεσα στις ευρωπαϊκές ταινίες που παρουσιάστηκαν στο AFI Film Fest στο Λος Αντζελες. Κέρδισε το Βραβείο Σεναρίου στα Βραβεία Λιμιέρ και ήταν υποψήφια για 8 Βραβεία Σεζάρ (Σκηνοθεσίας, Σεναρίου, Ειδικών Εφέ, Σκηνογραφίας, Ερμηνείας για τους Κλας Μπανγκ, Σουάν Αρλό, Ξαβιέ Ντολάν, Μισέλ Φο) και κέρδισε τα Σεζάρ Σκηνογραφίας – η Λατρίν Κοσμ είναι η πέμπτη γυναίκα που κερδίζει Σεζάρ Σκηνογραφίας στα 51 χρόνια που απονέμονται τα Βραβεία – και Ειδικών Εφέ – η Λιζ Φισέρ είναι η 1η γυναίκα που κερδίζει Σεζάρ Ειδικών Εφέ στην ιστορία του θεσμού.
Info: «Ο άγνωστος της Μεγάλης Αψίδας» του Στεφάν Ντεμουστιέ θα προβάλλεται στις αίθουσες από την Πέμπτη 26 Μαρτίου, σε διανομή One from the Heart
