Οι σφαίρες βρίσκονται στον αέρα. Το απόσπασμα των ναζί έχει μόλις πυροβολήσει. Οι κάννες των όπλων τους ακόμη καπνίζουν. Οι έλληνες πατριώτες στέκουν ακόμη όρθιοι απέναντί τους. Τα βόλια δεν έχουν προλάβει να διαπεράσουν τα σώματά τους. Μια στιγμή μεταξύ ζωής και θανάτου που ο φωτογραφικός φακός πρόλαβε να σώσει ώστε να φτάσει ως τις μέρες μας, 80 χρόνια μετά.
Είναι η στιγμή της εκτέλεσης μιας ομάδας από τους 200 Ελληνες που έπεσαν νεκροί την Πρωτομαγιά του 1944 στην Καισαριανή ως αντίποινα για τον θάνατο του γερμανού υποστράτηγου Φραντς Κρεχ κοντά στους Μολάους, στις 27 Απριλίου 1944, και των τριών συνοδών του από ενέδρα που του είχαν στήσει αντάρτες. Και είναι μία από τις τρεις άγνωστες φωτογραφίες από την εκτέλεση που προέρχονται από τη συλλογή του υπολοχαγού της Βέρμαχτ Χέρμαν Χόιερ και οι οποίες παρουσιάστηκαν για πρώτη φορά χθες στον Τύπο στο αμφιθέατρο του υπουργείου Πολιτισμού.
Είναι και η μοναδική από τις επίμαχες τρεις που δημοσιοποιήθηκε, καθώς οι άλλες δύο παρουσιάστηκαν αλλά δεν διανεμήθηκαν από σεβασμό καθώς απεικονίζουν νεκρούς. Στη δεύτερη, που έχει ληφθεί προφανώς αμέσως μετά την εκτέλεση, οι Ελληνες έχουν πέσει στο έδαφος, ενώ στο βάθος διακρίνεται ένας ένστολος με πιστόλι στο χέρι, για να ρίξει προφανώς τη χαριστική βολή. Η τρίτη διαφέρει από τις δύο προηγούμενες καθώς απεικονίζεται ένας και μόνο νεκρός, με το καρέ να έχει διαφορετική διάταξη από τα προηγούμενα (τα πρώτα είναι πλάγια, ενώ το συγκεκριμένο είναι κάθετο).
Οι τρεις αυτές φωτογραφίες αποτελούν μέρος της συλλογής των 262 μαζί με ακόμη 16 έγγραφα (κυρίως αποκόμματα εφημερίδων σχετικά με το θάνατο του Κρεχ στους Μολάους) και τέσσερα ελληνικά χαρτονομίσματα εποχής που αγόρασε το υπουργείο Πολιτισμού ιδία δαπάνη την προηγούμενη Παρασκευή προς 100.000 ευρώ από τον βέλγο συλλέκτη Τιμ ντε Κράνε, ο οποίος 13 ημέρες νωρίτερα είχε αναρτήσει προς δημοπράτηση μέρος του υλικού στην ιστοσελίδα eBay.
«Η συλλογή αποτελεί μια σπάνια και συνεκτική πηγή για την ιστορία της γερμανικής κατοχής στην Ελλάδα κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Η αξία της είναι πολύ μεγάλη και ιδιαιτέρως οι φωτογραφίες της Καισαριανής είναι ανεκτίμητες, καθώς δίνουν εικόνα και πρόσωπο στις ιστορικές μαρτυρίες, ιδιαιτέρως για το ήθος, το φρόνημα και τον πατριωτισμό των Ελλήνων» ανέφερε κατά τη χθεσινή παρουσίαση η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, η οποία τόνισε ιδιαιτέρως την ταχύτητα με την οποία κινήθηκε η διαδικασία αγοράς της συλλογής. Αποκάλυψε, μάλιστα, ότι έμαθε για την ύπαρξή της μία ημέρα μετά την έναρξη της δημοπρασίας, στις 15 Φεβρουαρίου, ενώ βρισκόταν στο Κάιρο, από τον επικεφαλής της Νέας Αριστεράς Αλέξη Χαρίτση. Η διαδικασία μελέτης και επιστημονικής τεκμηρίωσης του υλικού, που έχει κηρυχθεί ήδη ως μνημείο, θα απαιτήσει χρόνο, ήδη όμως από την πρώτη επαφή μαζί του οι εμπειρογνώμονες του ΥΠΠΟ μπόρεσαν να καταλήξουν σε κάποια συμπεράσματα τόσο για τις φωτογραφίες όσο και για τον ίδιο τον φωτογράφο.
Πρόκειται για φωτογραφίες που έχουν τραβηχτεί από μια καλή μηχανή, αλλά από έναν ανεκπαίδευτο φωτογράφο. Εχουν τυπωθεί σε εξαιρετικό χαρτί – στοιχείο που συνέβαλε στην τεκμηρίωση της αυθεντικότητάς τους. Είναι όμως «φωτογραφικά κακές», όπως παρατήρησε ο εξωτερικός συνεργάτης του ΥΠΠΟ, φωτογράφος Σωκράτης Μαυρομμάτης, ο οποίος και υπήρξε μέλος του κλιμακίου που ανέλαβε τις συνεννοήσεις με τον βέλγο συλλέκτη. Και πρόσθεσε πως το συγκεκριμένο υλικό προοριζόταν για το προσωπικό άλμπουμ του Χόιερ, γι’ αυτό και οι λήψεις έγιναν αυθόρμητα, ως ενθύμια, γεγονός πως τους δίνει ιδιαίτερη αξία επειδή δεν έγιναν κατ’ εντολή, αλλά σύμφωνα με το πνεύμα της εποχής. Και επεσήμανε πως ο φωτογράφος ήταν αποστασιοποιημένος από όσα έβλεπε, εξ ου και στο άλμπουμ του είχε τοποθετήσει δίπλα στις φωτογραφίες από τις εκτελέσεις ανθρώπους να απολαμβάνουν το μπάνιο τους στον Πειραιά.
Υβριδικές χαρακτήρισε τις φωτογραφίες ο επιστημονικός συνεργάτης του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών και επίσης μέλος του κλιμακίου του ΥΠΠΟ Βαλεντίν Σνάιντερ, επειδή αποτελούν ιδιωτική τεκμηρίωση της ζωής στον στρατό κατά τη διάρκεια του πολέμου και εξαιτίας τού ότι φαίνεται να είναι αποτέλεσμα εντολής σε επίπεδο μονάδας για την τεκμηρίωση της στρατιωτικής ζωής, ενώ εντάσσει το υλικό στο ευρύτερο σχέδιο προπαγάνδας του Γκέμπελς. Τόνισε δε ότι υπάρχουν στοιχεία που πιστοποιούν ότι γινόταν ανταλλαγή φωτογραφιών μεταξύ των στρατιωτών.
