Η φράση «Πού πας; Σε ποιο χάος ετοιμάζεσαι να μπεις;» έμοιαζε τον περασμένο Αύγουστο να αιωρείται πάνω από τη φιγούρα του Ιωάννη Καποδίστρια που ζωντάνεψε ξανά στο Παλαμήδι. Τότε που ο Θοδωρής Γκόνης ανέβασε την παράσταση «Ove vai? Conte Nano, ove vai?» στο πλαίσιο των εκδηλώσεων «Ολη η Ελλάδα ένας πολιτισμός» του υπουργείου Πολιτισμού και του προγράμματος του 2ου Φεστιβάλ Ακροναυπλίας. Το ίδιο ερώτημα επιστρέφει τώρα με την κυκλοφορία του βιβλίου «Ove vai? Conte Nano, ove vai? Το λεμονοπεριβόλι του Δαμαλά» από τις εκδόσεις Μικρή Αρκτος, αλλά και των πέντε πρωτότυπων τραγουδιών της παράστασης σε ψηφιακή μορφή. Η νέα έκδοση περιλαμβάνει τα κείμενα και τους στίχους του Θοδωρή Γκόνη, συνομιλώντας με αυθεντικά γραπτά και διαλόγους της εποχής, όπως «Ιστορικαί Αναμνήσεις» του Νικόλαου Δραγούμη, «Στρατιωτικά Ενθυμήματα» του Νικόλαου Κασομούλη, «Απόλογα για τον Καποδίστρια» του Γεώργιου Τερτσέτη και «Βαβυλωνία» του Δ. Κ. Βυζάντιου, και ανασυνθέτοντας τον καιρό του πρώτου κυβερνήτη της Ελλάδας.
Θέατρο και ιστορία
«Εγώ δεν είμαι ιστορικός. Απαιτούνται βαθύς στοχασμός και λεπτότητα, καιρός και κόπος για να φτάσει κανείς στην ιστορική αλήθεια τού τι συνέβη ακριβώς τότε. Κι η παράσταση δεν είχε καθόλου αυτή τη σκέψη. Ούτε το θέατρο κάνει αυτή τη δουλειά που είναι για τους ιστορικούς και τους μελετητές. Εμείς διαλέξαμε το πρόσωπο του Καποδίστρια, αλλά μας απασχόλησε ως φόντο για να δούμε τι συνέβαινε ακριβώς όταν εκείνος ερχόταν στο Ναύπλιο, την ίδια εποχή που ο Βυζάντιος έγραφε τη “Βαβυλωνία”, ένα έργο – ασυνεννοησία σαν αυτή που θα συναντούσε ο κυβερνήτης. Το θέατρο δεν έχει καμία διάθεση να πει τι ακριβώς συνέβη, απλά να καταθέσει στοιχεία κι ο θεατής ας αποφασίσει, ας δει, ας μελετήσει. Υπάρχουν εξάλλου σπουδαίοι μελετητές του Καποδίστρια. Εδώ, το θέατρο δανείζεται το πρόσωπο από την Ιστορία και το διαχειρίζεται με το δικό του συμφέρον, με αυτό που ξέρει το ίδιο», αναφέρει ο Θοδωρής Γκόνης μιλώντας στο «Νσυν».
Η αφήγηση στο βιβλίο, όπως και στην παράσταση, τοποθετείται την περίοδο της Τρίτης Εθνοσυνέλευσης, στο λεμονοπερίβολο του Δαμαλά, όπως λεγόταν τότε η Ερμιόνη, όπου είχαν συγκεντρωθεί οι εκπρόσωποι των Ελλήνων. Τότε που η Ελλάδα προσπαθούσε να σταθεί στα πόδια της, μέσα σ’ ένα κωμικοτραγικό σκηνικό που δεν θύμιζε συγκροτημένη πολιτική διαδικασία.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο Θοδωρής Γκόνης επέλεξε να ασχοληθεί με τον Καποδίστρια, που εκλέχτηκε κυβερνήτης της χώρας, και να του αφιερώσει τους στίχους των τραγουδιών του. «Για έναν άνθρωπο που έχει μεγαλώσει σαν εμένα στο Ναύπλιο, ο Καποδίστριας είναι κάθε μέρα παρών. Πας στο σχολείο σου, τον βλέπεις, κάνεις παρέλαση κι είναι μπροστά σου, παίζεις ποδόσφαιρο στην πλατεία κι αυτός σε κοιτάει.
Είναι βέβαια κάτι που δεν το καταλάβαινα, και όταν ανέβηκα στην Αθήνα και πήρα τις αποστάσεις μου, κατάλαβα πού βρισκόμουν και είδα τις πραγματικές διαστάσεις των πραγμάτων. Γι’ αυτό και στην παράσταση δεν κάναμε μια ιστορική ανάλυση των γεγονότων του σπουδαίου διπλωμάτη αλλά κάτι πολύ προσωπικό, όπως το θέατρο ξέρει να δουλεύει έτσι. Εμένα με αφορούσαν οι προσωπικές αναμνήσεις ενός παιδιού που μεγάλωσε στον χώρο αυτό», τονίζει ο σκηνοθέτης και στιχουργός.
Ρητορικό ερώτημα
Ο ίδιος δεν πλησίασε τον Καποδίστρια ως μνημείο αλλά ως άνθρωπο που βρέθηκε στο κέντρο μιας χώρας που έβραζε, κι αυτή η αντίφαση ανάμεσα στο χάος της εποχής και στη δική του αίσθηση του καθήκοντος τον γοήτευσε.
«Δεν νομίζω ότι γνώριζε πού ερχόταν. Γι’ αυτό και το “Πού πηγαίνεις;” είναι το ρητορικό ερώτημα της παράστασης και του βιβλίου. Ηταν ένας ταπεινός άνθρωπος, κατά τη γνώμη μου, με βαθιά ελληνική συνείδηση. Ηταν ένας άνθρωπος που ήρθε από την Ευρώπη και προσπάθησε να βάλει τάξη σε μια Βαβυλωνία. Αλλη γλώσσα όμως μιλούσε εκείνος κι άλλες διαλέκτους συνάντησε εδώ, κι άλλα συμφέροντα, τα οποία ο ίδιος πιθανόν να μην είδε όλα ή να μην κατάλαβε. Αλλά πώς να τα καταλάβεις όλα αυτά όταν ακόμα υπάρχουν στάχτη κι ερείπια παντού; Από ‘κεί και πέρα, τα λάθη του θα του τα καταμαρτυρήσει η Ιστορία. Εγώ δεν θα τολμούσα να μιλήσω για όλα αυτά, δεν τα ξέρω τόσο καλά. Εγώ τον αντιμετωπίζω ως έναν άνθρωπο που τον βλέπαμε κάθε μέρα. Με γοητεύει το ότι στο φαρμακείο όπου πήγαινα να πάρω καθαρό πράσινο οινόπνευμα ως παιδί για τη γιαγιά μου, το πρώτο φαρμακείο της Ελλάδας, του Βονιφάτιου Βοναπάρτη, είχε ταριχευτεί ο Καποδίστριας. Σε όλο αυτό, λανθάνει ότι είναι ένας άνθρωπος δικός μας», καταλήγει ο Θοδωρής Γκόνης.
