Κώστας Σημίτης: «Το αρχείο είναι μνήμη που πληροφορεί και βοηθά το σήμερα»

Πέρασε κιόλας ένας χρόνος από τον θάνατο του Κώστα Σημίτη και αυτά που μπορεί να ανακαλύψει κανείς στο αρχείο του που έχει διασωθεί, τεκμηριωθεί και είναι εν μέρει προσβάσιμο, δίνουν απαντήσεις σε πολλά από τα ερωτήματα που μπορεί να θέσει κανείς σήμερα για έναν από τους πιο συζητημένους πρωθυπουργούς της χώρας.

Μέσα από τη «χαρτογραφημένη» διαδρομή του προκύπτουν εξαιρετικά ενδιαφέροντα ευρήματα με μεγάλο βάθος. Οχι μόνο για εκείνους που ασχολούνται με την πολιτική ιστορία της Ελλάδας ή με το ΠΑΣΟΚ, του οποίου υπήρξε από τα ιδρυτικά μέλη, αλλά και όσων πολιτών θέλουν να πάρουν μια γεύση από τη σκέψη ενός πολιτικού, τόσο κατά τη διάρκεια της πρωθυπουργικής του θητείας, όσο και κατά τη διαδρομή του μέχρι εκεί.

Ο ιστορικός Φίλιππος Ηλιού έλεγε πως «στα δικαιώματα του πολίτη πρέπει να ανήκει και το δικαίωμα να γνωρίζει την ιστορία του». Με αυτή τη θεώρηση συμφωνούσε και ο ίδιος και αυτό ακριβώς φαίνεται να είναι ο κανόνας στον οποίο υπακούει σε μεγάλο βαθμό και το συγκεκριμένο αρχείο, τεκμήρια του οποίου παρουσιάζονται σήμερα στα «ΝΕΑ Σαββατοκύριακο».

Τα περίφημα μπλοκάκια του

Ηταν το 2015 όταν για πρώτη φορά, σε μια γεμάτη (από στελέχη του ΠΑΣΟΚ, αλλά και υπουργούς επί κυβερνήσεών του) αίθουσα του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών, έγινε η πρώτη δημόσια παρουσίαση του πλούσιου και πολύπλευρου προσωπικού αρχείου και του ψηφιακού αποθετηρίου του πρώην πρωθυπουργού.

Στο αρχείο περιλαμβάνονται τα πάντα – όπως ο ίδιος είχε δηλώσει –, ακόμα και τα περίφημα μπλοκάκια του, στα οποία κατέγραφε την πολιτική του δράση, τις επαφές του, τις συνομιλίες του με προέδρους κυβερνήσεων και αρχηγούς κρατών, ακόμα και τις οδηγίες που έδινε στα μέλη του Υπουργικού Συμβουλίου.

Εξερευνώντας κανείς το μεγάλο αρχείο με δεκάδες χιλιάδες τεκμήρια παρακολουθεί τις εξελίξεις σε μια Ελλάδα που δεν έχει ακόμα μνημόνια, οικονομική κρίση, capital control. Παρακολουθεί τη χώρα σε τροχιά οικονομικής ανάπτυξης.

Θυμάται τις πρώτες μέρες του ευρώ με τα μπλε κομπιουτεράκια που έκαναν τη μετατροπή από δραχμές, την άνοδο και την κατάρρευση του Χρηματιστηρίου, τα εγκαίνια του Ελευθέριος Βενιζέλος, της γέφυρας Ρίου-Αντιρρίου, του Μετρό… Την προετοιμασία για τους Ολυμπιακούς Αγώνες, τη Συμφωνία του Ελσίνκι, αλλά και οριακές στιγμές όπως εκείνη της κρίσης των Ιμίων ή μεγάλες αγροτικές κινητοποιήσεις και ιστορικά πανεκπαιδευτικά συλλαλητήρια κατά του νόμου Αρσένη (απ’ όπου θα αναδειχθεί μία νέα γενιά πολιτικών όπως ο Αλέξης Τσίπρας).

Είναι μιας πρώτης τάξεως ευκαιρία για να παρακολουθήσει τις πολιτικές του τότε με τη γνώση και την απόσταση του σήμερα. Πολιτικές που ακόμα συζητούνται, βλέποντας παράλληλα την Ελλάδα μιας άλλης εποχής, που δεν υποψιαζόταν τι θα ακολουθήσει λίγα χρόνια αργότερα.

«Το αρχείο καταρχάς είναι μνήμη»

Το 2018 σε εκδήλωση που είχαν συνδιοργανώσει το Ιδρυμα Κωνσταντίνου Σημίτη, τα Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας και το Μουσείο Μπενάκη με θέμα «Πολιτικό Αρχείο: υστεροφημία ή δεοντολογία;», ο πρώην πρωθυπουργός είχε εκθέσει τις απόψεις του για το θέμα των πολιτικών αρχείων και μεταξύ άλλων είχε αναφέρει τα εξής:

«Το αρχείο καταρχάς είναι μνήμη. Αλλά μνήμη που πληροφορεί και βοηθά το σήμερα, την κατανόηση του περιβάλλοντός μας […] Ενα αρχείο συνεπάγεται έκθεση, καθώς αυτός που παραδίδει το αρχείο γνωρίζει πως παρέχει δυνατότητες τόσο στον έπαινο, όσο και στην επίκριση».

Πίστευε πως μία από τις βασικές λειτουργίες ενός πολιτικού αρχείου, όπως εκείνο που διατηρούσε και ο ίδιος, είναι «να διατηρήσει και να κάνει προσβάσιμα εκείνα τα στοιχεία, που συμπληρώνουν την εικόνα του παρελθόντος, παρέχοντας έτσι δυνατότητες μιας καλύτερης κατανόησης και ερμηνείας των σύγχρονων εξελίξεων».

Θα ήθελα να ευχαριστήσω την κυρία Μαριλένα Σημίτη, την κυρία Χριστίνα Πουλίδου και τον κύριο Θωμά Χιώτη για την εμπιστοσύνη και τη συμβολή τους.