Οταν η Πηνελόπη Δέλτα {LF}εμπνέει (και) το κόμικ

Διανύουμε την ένατη δεκαετία από τον θάνατο της Πηνελόπης Δέλτα και τα βιβλία της εξακολουθούν να διαβάζονται, να αποκαλύπτονται σε καινούργιες ομάδες κοινού, να συγκινούν αλλά και να μετατρέπουν διαδοχικές γενιές σε αυτό που αποκαλούμε «αναγνώστες»: ενταγμένα στα σχολικά εγχειρίδια ήδη από τις τάξεις του Δημοτικού, τα κείμενα της Δέλτα αποτελούν τρόπον τινά κομμάτι του «Κανόνα» της ελληνικής παιδικής πεζογραφίας έχοντας μεγαλώσει – κυριολεκτικά – και τις πέντε γενιές που συνυπάρχουν αυτή τη στιγμή στη χώρα.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ήταν αναμενόμενο τα βιβλία αυτά να αποτελέσουν αντικείμενο επανεπεξεργασίας από νεότερους δημιουργούς και φυσικά να διασκευαστούν για άλλα μέσα όπως το κόμικς, που γνωρίζει μεγάλη άνθηση τα τελευταία χρόνια στην ελληνική αγορά βιβλίου. Η αρχή έγινε πριν από λίγα χρόνια με την υποβλητική μεταφορά του αριστουργήματος της Δέλτα «Στα μυστικά του βάλτου» από τους Γιάννη Ράγκο (σενάριο) και Παναγιώτη Πανταζή (σχέδιο) (Polaris, Αθήνα 2018, 120 σελ.), ενώ πρόσφατα, ο συνεργάτης της εφημερίδας, Κώστας Σκλαβενίτης, σκιτσογράφος και κομίστας, μετέφερε σε κόμικς ένα από τα πιο αγαπητά παιδικά βιβλία της Δέλτα, τον «Μάγκα». Εγχείρημα διόλου εύκολο αφού διασκεύασε κείμενο 374 σελίδων σε σενάριο και storyboard 129 έγχρωμων σελίδων και διαστάσεων 17χ24. Τη δυσκολία ενέτειναν φυσικά αφενός το γεγονός ότι το βιβλίο είναι του 1935 με ό,τι αυτό συνεπάγεται γλωσσικά, αλλά αφετέρου και το ιστορικό συγκείμενο. Είναι γνωστό πως ο αδιαμφισβήτητος πατριωτισμός της Πηνελόπης Δέλτα εκφραζόταν όχι μόνο ως ρομαντικός εθνικισμός της εποχής αλλά και ως ιδιοσυγκρασία και βίωμα φορτισμένο με το βάρος της πορείας που είχε διανύσει και διένυε η ελληνική ταυτότητα στις αρχές του 20ού αιώνα. Αυτή η κατάσταση διαπερνά και την αφήγηση του «Μάγκα» όπου η αγάπη για την πατρίδα παρουσιάζεται μέσα από τα μάτια ενός σκύλου – που σταδιακά μετατρέπεται σε φορέα αξιών.

Ας θυμηθούμε όμως την υπόθεση. Το βιβλίο πήρε τον τίτλο του από το όνομα του πρωταγωνιστή του, ένα χαριτωμένο φοξ τεριέ, που παρόλο που όλοι του λένε ότι η ράτσα του είναι αγγλική, το ίδιο λέει πως νιώθει Ρωμιός. Η ιστορία ξεκινά όταν ο Μάγκας και τα αφεντικά του μετακομίζουν από την Ελλάδα στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου. Εκεί και μέσα από τα μάτια του σκύλου, ο αναγνώστης με πρωτοπρόσωπη αφήγηση ξεναγείται σε έναν κοινωνιολογικό και ηθογραφικό περίπατο στην Αλεξάνδρεια της εποχής, στην καθημερινότητα της οικογένειας του Μάγκα, με την ομπρέλα τον θεμάτων της αφήγησης να περιλαμβάνει επίσης τη ζωοφιλία, την αγάπη για την πατρίδα, για τον κόσμο και τους ανθρώπους.

Εσωτερικός μονόλογος

Ο Κώστας Σκλαβενίτης συνδυάζει αριστοτεχνικά την πρωτοπρόσωπη αφήγηση του πρωτότυπου κειμένου, μεταφέροντάς την στη διασκευή του, με τον εσωτερικό μονόλογο που διαπερνά σχεδόν πάντα τις προσωπικές του σεναριακές απόπειρες στα κόμικς που φτιάχνει, μένει πιστός στο κείμενο και στους εκφραστικούς τρόπους της Δέλτα ενώ δεν διστάζει να συμπτύξει σκηνές, να προσπεράσει λεπτομέρειες ή να απορρίψει διακριτικά λέξεις και σεκάνς του πρωτότυπου κειμένου που αντηχούν παράξενα ή ενίοτε προβληματικά στο σήμερα. Αλλωστε το κόμικς είναι μια τέχνη, όπου μεγαλύτερη σημασία έχει αυτό που θα επιλέξεις να μην πεις και δεν θα απεικονίσεις συνειδητά, παρά αυτό που θα αποτυπώσεις.

Σχεδιαστικά, η καθαρή γραμμή και οι καρτουνίστικες και δυναμικές φιγούρες είναι τα βασικά του εργαλεία στην εικονογράφηση του κόμικς. Η σελίδα του ανήκει, τη μοιράζει διαρκώς σε τρεις, τέσσερις ή και λιγότερες σειρές από πάνελ, τη χειρίζεται επιδέξια ώστε να υπηρετήσει τη ροή της αφήγησής του. Χρωματικά, η παλέτα που επέλεξε είναι αποτελεσματική και δημιουργεί συγχρόνως οικειότητα στο μάτι αλλά και την αίσθηση της εποχής του κόμικ. Διάσπαρτα σε σελίδες, μπορεί ο αναγνώστης να παρατηρήσει τη δεινότητα του Σκλαβενίτη στην απεικόνιση των αρχιτεκτονημάτων, εδώ όμως παίρνουμε απλώς μια ιδέα από την τεχνοτροπία του στη σχεδίαση του περιβάλλοντος και σωστά.

Η μεταφορά του «Μάγκα» σε κόμικς, δεν προσδοκά επ ουδενί να υποκαταστήσει το πρωτότυπο – άλλωστε στέκεται μόνο του μια χαρά στο σήμερα – αλλά μέσα από τα φίλτρα της ένατης τέχνης, με τη φροντίδα και το μεράκι του κομίστα που ανέλαβε το εγχείρημα, έχει τη δυνατότητα να αναδειχθεί διαφορετικά και να προσληφθεί με νέους τρόπους.