Πώς ο Takis διέλυσε τα συμβατικά όρια της τέχνης

Ενα βράδυ του Απριλίου του 1959 ένας ενθουσιασμένος 34χρονος έτρεχε σ’ έναν δρόμο του Παρισιού μ’ ένα έργο στο χέρι, και γεμάτος συγκίνηση φώναζε: «Αυτό είναι, το βρήκα». Αυτή την εικόνα περιέγραψε η Μαρία Κουτσομάλλη – Moreau, υπεύθυνη Συλλογών του Ιδρύματος Βασίλη και Ελίζας Γουλανδρή, το περασμένο Σάββατο στη νέα πτέρυγα του Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης της Ανδρου, μπροστά από τις ωραίες σπείρες του Takis, για να περιγράψει πώς ο σπουδαίος εικαστικός έφτασε σε ένα από τα βασικά στοιχεία της τέχνης του: τον μαγνητισμό. Την ανακάλυψη του νέου δρόμου όπου θέλησε να βαδίσει ο έλληνας πρωτοπόρος καλλιτέχνης έχει περιγράψει ο γάλλος συγγραφέας Alain Jouffroy με τον οποίο ο Takis μοιράστηκε την έκστασή του. Οπως περιέγραψε ο Jouffroy, ο κατά κόσμον Παναγιώτης Βασιλάκης ήταν βέβαιος ότι άνοιγε έναν εντελώς νέο χώρο στην τέχνη – μια τέταρτη διάσταση, πέρα από τη φόρμα, την ύλη και τον ήχο. Με αυτή του την τομή, η τέχνη απέκτησε μια ακόμη διάσταση: εκείνη της αόρατης δύναμης.

Αυτή είναι μόνο ένα κομμάτι της σπουδαίας διαδρομής του Takis, από τη γέννηση του οποίου συμπληρώνονται φέτος 100 χρόνια. Και αυτή ήταν η αφορμή για τη μεγάλη αναδρομική έκθεση προς τιμήν του. Για πρώτη φορά στην ιστορία του Ιδρύματος, όλοι οι εκθεσιακοί του χώροι, τόσο στην Αθήνα όσο και στην Ανδρο, αφιερώνονται εξ ολοκλήρου σε έναν και μόνον δημιουργό. Η έκθεση «Takis 1∞» αποτελεί μια διαδρομή που καλύπτει σχεδόν εβδομήντα χρόνια αδιάλειπτης καλλιτεχνικής δράσης, φωτίζοντας όλα τα κομβικά σημεία της πορείας του Takis. Περισσότερα από 150 έργα – γλυπτά, σχέδια, πίνακες, αλλά και κοσμήματα – πλαισιώνονται από οπτικοακουστικό υλικό και αναφορές σε εφήμερες παρεμβάσεις και πειραματικές δημιουργίες του καλλιτέχνη.

Αθήνα – Ανδρος

Στην Αθήνα, η έκθεση «Μαγνητικά Πεδία» φωτίζει τον πυρήνα της έρευνας του Takis πάνω στη μαγνητική ενέργεια. Μέσα από εμβληματικά έργα όπως οι σειρές «Télésculptures», «Télépeintures», «Télélumières», «Défis à la gravité», «Sphères électro – magnétiques», «Musicales», «Murs magnétiques», «Magnétrons» και «Isidos Plants», ο θεατής εισέρχεται σε έναν κόσμο όπου το αόρατο γίνεται ορατό, και η γλυπτική μετατρέπεται σε πεδίο δυνάμεων. Στην Ανδρο, στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, ξετυλίγεται σαν παλμική αφήγηση η καλλιτεχνική διαδρομή του Takis – μια διαδρομή γεμάτη εκπλήξεις, εκρήξεις και ηλεκτρικές ανατροπές. Η έκθεση χαρτογραφεί τα καίρια σημεία της πορείας του, σαν σημάδια σε έναν νοητό μαγνητικό χάρτη: τις στιγμές που τα υλικά υπάκουσαν στη φαντασία, τις τομές που διέλυσαν τα συμβατικά όρια της τέχνης και γέννησαν μια προσωπική, αινιγματική γλώσσα. Από τα πρώτα του βήματα, γεμάτα πειραματισμό και ένστικτο, ως τη διεθνή αναγνώριση που εδραίωσε το όνομά του στη σφαίρα των οραματιστών.

Η Παλαιά Πτέρυγα του Μουσείου, που επαναλειτουργεί μετά την πρόσφατη ανακαίνιση, φιλοξενεί την ενότητα «Signals» – έργα-ορόσημα που καθιέρωσαν τον Takis στη διεθνή σκηνή της μεταπολεμικής τέχνης. Μεταλλικές μορφές που συλλαμβάνουν τον παλμό του αόρατου, δηλώνουν με καθαρότητα την καλλιτεχνική του ταυτότητα. Στη νέα πτέρυγα παρουσιάζεται η διαδρομή από τα πρώιμα γλυπτά σε μπρούντζο και σίδηρο έως τις ενότητες «Flowers», «Flower Idols», «Idols», «Dials», «Electronic Reliefs» και το εντυπωσιακό «Sea Oscillation Hydrodynamics». Κάθε σταθμός αναδεικνύει τη συνεχή αναζήτησή του σε ύλη, μορφή και ενέργεια. Ξεχωριστή ενότητα είναι αφιερωμένη στα ερωτικά έργα του και στη σχέση του με τον ήχο και τη μουσική – δύο σταθερές που διατρέχουν ολόκληρη τη δημιουργία του.