«Είναι ανάγκη {LF}να αλλάξει ρότα {LF}η πολιτεία {LF}στον κινηματογράφο»

Πρώην γενικός διευθυντής του Εθνικού Κέντρου Κινηματογράφου, ο σκηνοθέτης και παραγωγός Βασίλης Κοσμόπουλος εργάζεται στο πεδίο του ντοκιμαντέρ και της εθνογραφικής έρευνας, φτιάχνοντας και αναβιώνοντας πορτρέτα μεγάλων Ελλήνων, μακριά από μεγαλοϊδεατισμούς, φωτίζοντας έξοχα στιγμές της νεοελληνικής Ιστορίας, συνθέτοντας εικόνες με συνοχή, το όνειρο και τις ευαίσθητες κεραίες του.

Προσφάτως ο Αγγελος Παπαδημητρίου δημοσιοποίησε ένα βιντεάκι με το τίτλο
«Ο Υποβολέας», το οποίο εσείς δημιουργήσατε για την επετειακή παράσταση της «Νυχτερίδας» του Στράους σε σκηνοθεσία Αλέξανδρου Ευκλείδη.

Ο Αγγελος Παπαδημητρίου είναι ένας καλλιτέχνης πολύ ξεχωριστός, μοναδικός στο είδος του, χωρίς να ανήκει αποκλειστικά σε κανένα είδος! Πετυχημένος ήδη εικαστικός, καταπιάστηκε με το θέατρο, το τραγούδι και το σινεμά κι… άρχισαν οι τέχνες να ερίζουν μεταξύ τους. Αυτό που «φέρει» ο ίδιος, σχεδόν αυτοφυώς, είναι η αίσθηση ότι η πιο μύχια Τέχνη έχει έναν χαρακτήρα ανάλαφρο κι εύθραυστο, σαν αεράκι πτητικό. Σε μια στιγμή μπορεί να σε συνεπάρει το άρωμά του και την επομένη να έχει χαθεί. Στον «υποβολέα της Λυρικής», με την πρώτη ματιά «συνεννοηθήκαμε» και σαν σκανταλιάρικη συμμορία, μαζί με τη Γωγώ (Βαρζελιώτη) κι εξαίρετους συνεργάτες, η μικρή αυτή ταινία, έγινε παιχνίδι και μνήμη και πάθος για την όπερα, με τέτοια συγκίνηση και χιούμορ που έκλεψε την παράσταση!

Εχετε κάνει πολλά ντοκιμαντέρ και ανάμεσά τους φωτίσατε τον κορυφαίο αρχαιολόγο Γιάννη Μηλιάδη. Πώς φτάσατε σε αυτό το πρόσωπο;

Υπάρχουν κάποια πρότζεκτ – έργα ζωής, αρκεί βέβαια να τα ολοκληρώσεις εν ζωή! Το λέω με αυτοσαρκασμό, δουλεύοντας το σχέδιο ντοκιμαντέρ «Η Απόκρυψη» σχεδόν είκοσι χρόνια – νομίζω ότι πλησιάζει η ώρα του. Ο σπουδαίος αρχαιολόγος Γιάννης Μηλιάδης ήταν ένας από τους πρωταγωνιστές της απόκρυψης αρχαιοτήτων (σ.σ.: κατά την Κατοχή) στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, ο Λευτέρης Ξανθόπουλος γνώριζε την ενασχόλησή μου και με κάλεσε να σκηνοθετήσω το κινηματογραφικό του πορτρέτο. Λίγο καιρό νωρίτερα, ο Ροβήρος Μανθούλης μού είχε μιλήσει για τη χαμένη κόπια του ντοκιμαντέρ του «Ακρόπολις των Αθηνών» (1960), στο οποίο ο Μηλιάδης είχε κυρίαρχο ρόλο. Με μανιακό πείσμα, την ανακάλυψα στο υπόγειο ενός υπουργείου, δικαιώνοντας τον Ροβήρο και ένα μέρος της «εγκιβωτίστηκε» στο ντοκιμαντέρ.

Επειδή έχετε ασχοληθεί επί μακρόν με το άγνωστο θέμα της κατάκρυψης του προγονικού μας θησαυρού κατά την εισβολή των Γερμανών στην Αθήνα, πείτε μας για αυτό.

Η προστασία των αρχαιοτήτων από αεροπορικούς βομβαρδισμούς και γενικότερους κινδύνους ενός πολέμου ήταν μια απόφαση της πολιτείας, μέριμνα και επίτευγμα της Ελληνικής Αρχαιολογικής Υπηρεσίας. Ανάλογες διεργασίες έγιναν στην Ευρώπη τη δεκαετία του ’30, ενώ ο ελληνικός σχεδιασμός εντοπίζεται ήδη από το 1937 χωρίς όμως εμφανείς δραστηριότητες μέχρι την κήρυξη του πολέμου το 1940 λόγω τήρησης στάσης αυστηρής ουδετερότητας. Με αφοσίωση και ικανότητα χωρίς προηγούμενο, μέσα σε λίγους μήνες προφυλάχθηκαν χιλιάδες αρχαιότητες. Η στρεβλή χρήση της ελληνικής και ρωμαϊκής αρχαιότητας στη διαμόρφωση της ναζιστικής ιδεολογίας και η συστηματική λεηλασία πολιτιστικών θησαυρών σ’ όλη την Ευρώπη φωτίζουν βαθύτερα το θέμα.

Πώς βλέπετε τις νέες τάσεις του δικού μας κινηματογράφου; Το ρωτώ επειδή έχετε υπάρξει διευθυντής του Ελληνικού Κέντρου Κινηματογράφου κι έχετε μία πλήρη εικόνα…

Μακάρι να επέτρεπε η πραγματικότητα να απαντήσω για τις τάσεις και τις προκλήσεις του ελληνικού κινηματογράφου. Δυστυχώς είμαι υποχρεωμένος να μιλήσω πρώτα για την ύπαρξή του και την ανάγκη ν’ αλλάξει ρότα η πολιτεία. Πριν από 15 χρόνια συμμετείχα ενεργά στους «Κινηματογραφιστές στην Ομίχλη» που πρωταγωνίστησαν στην αλλαγή του νομικού πλαισίου (αλλά ποτέ δεν εφαρμόστηκε πλήρως) και την ίδρυση της Ελληνικής Ακαδημίας Κινηματογράφου – βήματα θετικά και τα δύο. Σήμερα συμμετέχω μαζί με 1.896 επαγγελματίες του οπτικοακουστικού χώρου στην – εντελώς αναγκαία και πλήρως τεκμηριωμένη – πρωτοβουλία «Σινεμά στην Ελλάδα – Ορατότης μηδέν». Δεν πρόκειται για, κακώς εννοούμενο, κοντόφθαλμο συνδικαλισμό τη στιγμή μάλιστα που η ανθρωπότητα βιώνει τη γενοκτονία στη Γάζα και την παράνοια του πολέμου, αντίθετα πρόκειται για μια στάση ευθύνης για τη Τέχνη, τον διεθνή ρόλο και την ανάπτυξη του ελληνικού κινηματογράφου. Οι νέοι έλληνες κινηματογραφιστές, όπως και οι ερευνητές και επιστήμονες, έχουν προχωρήσει μπροστά σε διεθνές επίπεδο, σε πείσμα της αναχρονιστικής μοίρας που τους επιφυλάσσει η πολιτεία. Αυτό πρέπει επιτέλους ν’ αλλάξει. Ακόμη και στα Καλλιτεχνικά Σχολεία, όπου διδάσκω, ο κινηματογράφος είναι σαφέστατα υποτιμημένος από χρόνια άγνοια και προκατάληψη του υπουργείου Παιδείας!

Πώς μπήκατε στο ντοκιμαντέρ;

Η πρώτη μου δουλειά ήταν η βραβευμένη μικρού μήκους ταινία μυθοπλασίας «Ο φωτογράφος των Τρικάλων», βασισμένη σε ποίημα του εξαίρετου Χρήστου Μπράβου, στο τραγούδι «Α. Μάνθος» του Θανάση Παπακωνσταντίνου και σε μια – συναρπαστική αλλά διαφορετική – πραγματική ιστορία που κείτεται στη ρίζα όλων αυτών. Στην περιπέτεια του ντοκιμαντέρ μπήκα με έναν ιδιότυπο, υβριδικό αλλά πολύ ενδιαφέροντα τρόπο. Οταν η πόλη όπου μεγάλωσα έγινε Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης, έκανα τελευταία στιγμή μια τολμηρή πρόταση που αποδέχτηκε ο Θάνος Μικρούτσικος, με το ιδιαίτερα νεωτερικό αισθητήριό του, λίγο πριν παραιτηθεί. Μαζί με μια νεανική ομάδα εξαιρετικών συνεργατών, φτιάξαμε την πολυτοπική, διαδραστική κινηματογραφική εγκατάσταση «Επίκαιρα Πατρών: ο Λαβύρινθος με τις εικόνες», αποκλειστικά με κινηματογραφικά αρχεία από το 1928 – 1975 που ανιχνεύσαμε ανά την υφήλιο. Από στόμα σε στόμα, πήγαν 17.000 θεατές σε 40 ημέρες και θεωρήθηκε ένα πρωτότυπο ταξίδι στην κινηματογραφική μνήμη μιας πόλης, μια ανοιχτή φόρμα ντοκιμαντέρ. Με αυτή την αφετηρία ύστερα από πρόσκληση του δημάρχου Κώστα Πελετίδη, ξεκινήσαμε το 2016 την περιπέτεια δημιουργίας του Ψηφιακού Κέντρου Οπτικοακουστικής Κληρονομιάς και σήμερα το Παλαιό Δημοτικό Νοσοκομείο Πατρών αποκαθίσταται γι’ αυτή την χρήση, οδεύοντας στην ολοκλήρωσή του.

Μία άγνωστη πλευρά σας είναι η θητεία σας δίπλα στον Κώστα Νίτσο, ιστορικό διευθυντή των «ΝΕΩΝ».

Ημουν φοιτητής στο νεοσύστατο Τμήμα Θεατρικών Σπουδών, όταν ο Πλάτων Μαυρομούστακος, λέκτορας τότε, μου λέει: «Ο Κώστας Νίτσος ρώτησε αν υπάρχει κάποιος φοιτητής που “ξέρει γράμματα”, μήπως βοηθήσει εθελοντικά διότι σκέφτεται να ξαναβγάλει το “ΘΕΑΤΡΟ”. Αν δεν ήμουν καθηγητής, θα… πήγαινα τρέχοντας ο ίδιος! Σας ενδιαφέρει;». Την επομένη, περνούσα δειλά την πόρτα του γραφείου του στη Χρήστου Λαδά. Βγήκα από εκείνο το γραφείο περίπου μία δεκαετία αργότερα, ανεξίτηλα σημαδεμένος απ’ όσα «κοινώνησα» δίπλα του. Είχαμε 50 χρόνια διαφορά, δεν έπαψα ποτέ να του μιλώ στον πληθυντικό, όμως από την πρώτη στιγμή έγινε συνάμα ανεκτίμητος Δάσκαλος – στο θέατρο, την έρευνα, τη δημοσιογραφία, την αφήγηση, τη ζωή – και ο καλύτερος φίλος, ενώ μαζί με την υπέροχη Εφη Ροδίτη με πάντρεψαν. Είναι τίτλος τιμής για μένα ότι με θεωρούσε πρωτοπαλίκαρό του…