Η μαύρη τρύπα των 400 εκατ. της πειρατείας

Για χιλιάδες Ελληνες η πειρατεία οπτικοακουστικού περιεχομένου έχει γίνει συνήθεια, αφού θεωρούν ότι με ελάχιστο ή καθόλου κόστος μπορούν να απολαμβάνουν συνδρομητικά προγράμματα. Στην πραγματικότητα, ωστόσο, η παράνομη παρακολούθηση αγώνων, ταινιών και σειρών κοστίζει και μάλιστα πολύ ακριβά για όλους. Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη του Κέντρου Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών (ΚΕΠΕ) για λογαριασμό της Εταιρίας Προστασίας Οπτικοακουστικών Εργων (ΕΠΟΕ), η συνολική ετήσια επίπτωση της οπτικοακουστικής πειρατείας στη χώρα μας εκτιμάται σε πάνω από 400 εκατομμύρια ευρώ για το ελληνικό ΑΕΠ.

Με βάση τη μελέτη, η οποία βασίστηκε στην επεξεργασία διαφορετικών σεναρίων, η ζημιά που προκαλεί η πειρατεία μεταφράζεται σε απώλεια εσόδων τόσο για τις επιχειρήσεις όσο και για το Δημόσιο. Πιο συγκεκριμένα, η συνολική ετήσια στέρηση δημοσίων εσόδων φτάνει τα 221 εκατομμύρια ευρώ, εκ των οποίων τα 59 εκατ. ευρώ σχετίζονται άμεσα με χρήματα από φόρους που δεν θα μπουν ποτέ στα κρατικά ταμεία. Τα υπόλοιπα 162 εκατ. ευρώ αντιστοιχούν σε απώλειες για τις ίδιες τις επιχειρήσεις του κλάδου. Η πειρατεία δεν πλήττει, όμως, μόνο τα οικονομικά μεγέθη αλλά και το ανθρώπινο κεφάλαιο. Υπολογίζεται ότι εξαιτίας της απώλειας εσόδων και της συρρίκνωσης της νόμιμης αγοράς, χάνονται έως και 5.000 θέσεις εργασίας στην ευρύτερη οικονομία, τόσο άμεσα στον χώρο των μέσων ενημέρωσης και της τεχνολογίας, όσο και έμμεσα σε υποστηρικτικούς τομείς.

800.000 χρήστες

Ως προς την έκταση του φαινομένου της λαθραίας παρακολούθησης προγραμμάτων, υπολογίζεται ότι 800.000 έλληνες χρήστες κάνουν χρήση πειρατικών υπηρεσιών τηλεοπτικού περιεχομένου, έχοντας εκτιμώμενο τζίρο άνω των 190 εκατομμυρίων ευρώ ετησίως. Οι περισσότερες από αυτές τις υπηρεσίες προσφέρονται μέσω συσκευών τύπου Android TV ή IPTV BOX, οι οποίες κυκλοφορούν στην αγορά προσχηματικά ως «συσκευές streaming», αλλά συχνά είναι προρυθμισμένες για να παρέχουν παράνομο περιεχόμενο. Η λειτουργία τους, μάλιστα, βασίζεται σε streaming από εξωτερικούς servers, συχνά με χρήση κρυπτονομισμάτων ή άλλων μεθόδων ανώνυμης πληρωμής. Μάλιστα, οι διακινητές των παράνομων υπηρεσιών λειτουργούν όπως οι επαγγελματίες του λιανεμπορίου: προσφέρουν πακέτα, εκπτώσεις, εξυπηρέτηση πελατών και τεχνική υποστήριξη. Ολα αυτά φυσικά στο σκοτάδι της παραοικονομίας. Οι χρήστες πληρώνουν κατά μέσο όρο 20 ευρώ τον μήνα για αυτές τις υπηρεσίες – ένα ποσό σαφώς μικρότερο από τις νόμιμες συνδρομές, το οποίο λειτουργεί ως ισχυρό δέλεαρ. Ομως τα έσοδα αυτά καταλήγουν σε οργανωμένα κυκλώματα, πολλές φορές με διεθνή παρουσία, τα οποία δραστηριοποιούνται και σε άλλες μορφές παρανομίας όπως ξέπλυμα χρήματος και απάτες.

Ενα από τα πιο ανησυχητικά στοιχεία της μελέτης είναι ότι η Ελλάδα κατατάσσεται πρώτη στην Ευρώπη στη χρήση πειρατικού περιεχομένου από νέους χρήστες. Σύμφωνα με ανάλυση του European Union Intellectual Property Office που επικαλείται το ΚΕΠΕ, το 60% των νέων ηλικίας 16 – 24 παρακολουθεί περιεχόμενο από παράνομες πηγές. Αυτό αποδίδεται τόσο στη χαμηλή ψηφιακή παιδεία όσο και στη σχετική κοινωνική ανοχή γύρω από το φαινόμενο.

Οσο κι αν το ελληνικό νομικό πλαίσιο έχει κάνει βήματα προόδου τα τελευταία χρόνια για την αντιμετώπιση του φαινομένου, παραμένουν αδυναμίες. Το τραπεζικό και τηλεπικοινωνιακό απόρρητο, για παράδειγμα, δυσχεραίνει τον εντοπισμό κυκλωμάτων. Παράλληλα, η φορολογική επιβάρυνση των νόμιμων παρόχων, με τον ειδικό φόρο 10% συνδρομητικής τηλεόρασης, αποτελεί αντικίνητρο για τη διατήρηση ανταγωνιστικών τιμών και υπηρεσιών. Ο συγκεκριμένος φόρος εισήχθη στα χρόνια των Μνημονίων και εξακολουθεί να επιβαρύνει δυσανάλογα τους νόμιμους παρόχους περιεχομένου. Το κόστος μετακυλίεται στους καταναλωτές, καθιστώντας τις νόμιμες υπηρεσίες λιγότερο ελκυστικές και, άθελά του, ενισχύοντας την παραοικονομία της πειρατείας. Για τον λόγο αυτό, προτείνεται η κατάργηση ή τουλάχιστον η δραστική μείωσή του ως μέτρο εξορθολογισμού και ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας.

Στις παράπλευρες απώλειες της πειρατείας, πρέπει να υπολογίζεται και η λειτουργία της ίδιας της πολιτιστικής βιομηχανίας. Οταν η δημιουργία περιεχομένου δεν ανταμείβεται, οι παραγωγοί έχουν λιγότερα κίνητρα να επενδύσουν σε νέες ιδέες και έργα. Η καινοτομία παγώνει, οι θέσεις εργασίας στον τομέα της πολιτιστικής παραγωγής μειώνονται και, τελικά, οι καταναλωτές βρίσκονται αντιμέτωποι με φτωχότερες επιλογές. Επιπλέον, οι χρήστες πειρατικών υπηρεσιών είναι εκτεθειμένοι σε κινδύνους απορρήτου, κακόβουλο λογισμικό και χαμηλής ποιότητας εμπειρία χρήσης. Οι πλατφόρμες που προσφέρουν το περιεχόμενο λειτουργούν χωρίς ελέγχους, συχνά από το εξωτερικό, και δεν υπόκεινται σε καμία κανονιστική υποχρέωση.

Προτάσεις

Για την αντιμετώπιση της πειρατείας, το ΚΕΠΕ προτείνει τη νομική αναμόρφωση του πλαισίου δράσης των διωκτικών Αρχών με σκοπό την ενίσχυση των δυνατοτήτων πρόσβασης στα στοιχεία παραβατών. Παράλληλα, η Ελλάδα επιβάλλεται να έχει συμμετοχή σε ευρωπαϊκά προγράμματα εντοπισμού και καταπολέμησης της πειρατείας. Κρίσιμη για τον περιορισμό των κυβερνοπειρατών είναι η διεξαγωγή δημόσιας καμπάνιας ενημέρωσης ώστε να κατανοήσει το κοινό ότι η πειρατεία είναι έγκλημα και έχει σοβαρές ποινικές συνέπειες, όπως προβλέπεται και από τον νέο νόμο που ψηφίστηκε πρόσφατα στη Βουλή. Καθοριστικό βήμα προς την εφαρμογή του νομικού πλαισίου θεωρείται η έκδοση της σχετικής Κοινής Υπουργικής Απόφασης, η οποία θα ενεργοποιήσει τη διαδικασία επιβολής προστίμων και αναμένεται σύντομα. Η ενημέρωση μπορεί να συνδεθεί με την ενσωμάτωση της θεματικής της πειρατείας στο εκπαιδευτικό σύστημα, όχι μόνο μέσω των μαθημάτων τεχνολογίας αλλά και άλλων γνωστικών πεδίων όπως οι κοινωνικές επιστήμες και τα οικονομικά για να ενισχυθεί η κατανόηση των νέων γύρω από τις επιπτώσεις του φαινομένου σε προσωπικό, κοινωνικό και οικονομικό επίπεδο. Τέλος, οι Αρχές πρέπει να ενισχύσουν τη νόμιμη προσφορά περιεχομένου ως αντίβαρο στην παράνομη διακίνηση, παρέχοντας φορολογικά κίνητρα, συμβάλλοντας στη βελτίωση των υπηρεσιών αλλά και την ψηφιακή καινοτομία.