Η τρίτη Πολωνία {LF}και η ήττα του Κέντρου

Σπεύδω αμέσως να αναφέρω γιατί έχασε το Κέντρο στην Πολωνία. Απλούστατο! Γιατί το  Κέντρο πλέον φέρνει ήττες. Οι αναλύσεις περί διχασμένης χώρας δεν αρκούν για να ερμηνεύσουν την ήττα του εκπροσώπου του Κέντρου Ραφάου Τσασκόφσκι με 49,11% από τον εκπρόσωπο του πολωνικού συντηρητικού εθνικισμού Κάρολ Ναβρότσκι με 50,89%. Με το ίδιο ακριβώς αποτέλεσμα ο Τσασκόφσκι είχε ηττηθεί και το 2020 από τον Αντζεϊ Ντούντα. Κι όμως στο ενδιάμεσο στις κοινοβουλευτικές εκλογές του 2023 οι φιλευρωπαϊκές δυνάμεις, η Πλατφόρμα Πολιτών του Ντόναλντ Τουσκ με 30,7% και 157 βουλευτές, ο Τρίτος Δρόμος, μια ένωση του παλαιότερου αγροτιστικού κόμματος (PSL) με το Κόμμα 2050, με 14,4% και 65 βουλευτές και η τότε ενωμένη Αριστερά (συνένωση σοσιαλδημοκρατών και ριζοσπαστών αριστερών που στο Ευρωκοινοβούλιο ανήκουν σε διαφορετικές ομάδες) με 8,6% και 26 έδρες, κέρδισαν 248 στις 460 έδρες. Πώς και κέρδισαν τότε; Σίγουρα ρόλο έπαιξε η προσωπικότητα του Τουσκ. Αλλά έφτανε μόνο αυτή; Οχι φυσικά. Το αποτέλεσμα έγειρε υπέρ των φιλευρωπαϊστών γιατί αυτοί (και οι τρεις) είχαν μια πιο σαφή κοινωνική ατζέντα ως απάντηση στον επιδοματοκεντρισμό του Κατσίνσκι. Στη συνέχεια όλοι (συμπολίτευση και αντιπολίτευση) ξέχασαν αυτή την ατζέντα.

Οι αντιθέσεις μεταξύ αστικής και αγροτικής Πολωνίας, μεταξύ φιλευρωπαϊστών και εθνικιστών, μεταξύ φιλελεύθερων και παραδοσιοκρατών οπαδών της πιο συντηρητικής Καθολικής Εκκλησίας στην Ευρώπη, της πολωνικής, της κοσμοπολίτικης και της «Λευκής, Αγνής» Πολωνίας, αυτών που έχουν διαβάσει Σιμπόρσκα και Τοκάρτσουκ και αυτών που δεν τις έχουν διαβάσει, όντως διχοτομούν τη χώρα. Υπάρχει όμως κι ένα μεγάλο τμήμα της πολωνικής κοινωνίας που αδιαφορεί για τα δίπολα «των αναλυτών του Κέντρου». Ορθολογισμός – ανορθολογισμός, φιλελεύθερη – αυταρχική δημοκρατία, αντιλαϊκισμός – λαϊκισμός, εκσυγχρονισμός – παράδοση, οικουμενικότητα – μερικότητα, εξωστρέφεια – εσωστρέφεια δεν τους λένε και πολλά πράγματα. Είναι η τρίτη Πολωνία. Αυτή πάει πέρα από τις παραπάνω πολιτισμικές διαφορές και ενδιαφέρεται και για το αν υπάρχει απάντηση στο ζήτημα των ανισοτήτων. Οι ανισότητες δεν απασχόλησαν τους κεντρώους του Τσασκόφσκι, εν αντιθέσει με τον Τουσκ το 2023. Σε μεγάλο βαθμό δεν απασχόλησαν ούτε  τη διασπασμένη πλέον σε δύο κόμματα πολωνική Αριστερά (η ριζοσπάστρια Μαγκνταλένα Μπιέζατ  που είχε παραμείνει στην κυβέρνηση Τουσκ και ο ριζοσπάστης Αντριαν Ζάντμπεργκ που είχε αποχωρήσει). Οι δύο αθροιστικά έλαβαν λίγο πάνω από το  ποσοστό  της Ενωμένης Αριστεράς του 2023 (9,2%). Η Μπιέζατ έκανε δήλωση στήριξης του Τσασκόφσκι, ενώ ο Ζάντμπεργκ ζήτησε ψήφο κατά συνείδηση. Ολοι τους πάντως «ξέχασαν» την τρίτη Πολωνία.

Οχι μόνο στην Πολωνία, αλλά σχεδόν σε όλες τις σύγχρονες δυτικές κοινωνίες επικρατεί, στον έναν ή τον άλλο βαθμό, αυτή η τριχοτόμηση. Οι ταυτοτικές διαφορές όντως παίζουν μεγάλο ρόλο, αλλά οι δυνάμεις του Κέντρου, όπως και αυτές της κατά Πικετί βραχμανικής Αριστεράς, τέτοια είναι και η πολωνική Αριστερά, δεν κατανοούν πως η αδιαφορία για το Κοινωνικό Ζήτημα (ανισότητες) διαπερνά εγκάρσια αυτές τις διαφορές και σε πολλές περιπτώσεις τις επικαλύπτει. Οσο αυτό δεν γίνεται αντιληπτό και μένουμε στις λογικές τού «το Κέντρο δίνει νίκες», τόσο θα βλέπουμε όχι τα τρένα αλλά τους Ναβρότσκι – Τραμπ να περνούν.

Ο Γιώργος Σιακαντάρης είναι διδάκτωρ Κοινωνιολογίας