«Δεν ζωγραφίζω όταν είμαι χαρούμενη»

«Οταν είμαι πολύ χαρούμενη, δεν νιώθω την ανάγκη να ζωγραφίσω. Και αυτή δεν είναι εποχή για να είμαστε πολύ χαρούμενοι. Είναι ζοφεροί καιροί. Υπάρχει μελαγχολία στον αέρα. Οπότε, τα θέματα με τα οποία ασχολούμαι είναι πράγματα που μας προβληματίζουν», λέει η Μαρλέν Ντουμά. Ντυμένη στα μαύρα, στέκεται όρθια ανάμεσα στους δημοσιογράφους που την έχουν περικυκλώσει στο αίθριο του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης, εκεί όπου πραγματοποιείται μια ξεχωριστή για εκείνη παρουσίαση της δουλειάς της: περισσότεροι από 40 καμβάδες και τα σχέδιά της σε έναν με πολλές αναγνώσεις διάλογο με 14 αρχαιότητες από τις μόνιμες συλλογές του μουσείου.

Από το βάθος της διπλανής αίθουσας την «κοιτάζει» το υπερμέγεθες κεφάλι ενός πρωτοκυκλαδικού ειδωλίου, που πρωταγωνιστεί στο έργο της «Cycladic Blues», το οποίο έχει δώσει το όνομά του στην έκθεση. Μια ελαιογραφία ύψους 1,25 μ. στην οποία η ανέκφραστη και χωρίς ανάγλυφα χαρακτηριστικά (πλην της μύτης) πρωτότυπη μαρμάρινη κεφαλή αποκτά μάτια και στόμα με τα χείλη στραμμένα προς τα κάτω, μαρτυρώντας θλίψη. Ενα έργο που γεννήθηκε το 2020, λίγο μετά την πρώτη της επίσκεψη στο μουσείο και ενώ ακόμη η ιδέα για μια έκθεση στην Αθήνα δεν είχε απολύτως σχηματοποιηθεί.

Στους καμβάδες της νοτιοαφρικανής δημιουργού που ταξίδεψαν ως το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης – έργα των τελευταίων τεσσάρων δεκαετιών – ο θεατής συναντά από την κόρη και τον εγγόνο της έως στρίπερ, με τη σεξουαλικότητα και την αθωότητα, τον θάνατο και την τρυφερότητα να συνυπάρχουν.

Ανάμεσά τους και δύο έργα που ολοκληρώθηκαν μόλις τον Ιανουάριο ειδικά για τη συγκεκριμένη έκθεση και έχουν καταλάβει μία από τις αίθουσες του ισογείου του Μεγάρου Σταθάτου. Πρόκειται για δύο γυναικείες όρθιες φιγούρες, όψεις πιθανόν της ίδιας της καλλιτέχνιδος, βασισμένες στο γλυπτό του 2ου αιώνα π.Χ. «Η Ηλικιωμένη Γυναίκα της Αγοράς», το οποίο φέρεται να απεικονίζει μια γυναίκα ντυμένη για μια διονυσιακή γιορτή. Ενα σχόλιο για την πορεία της ζωής μέσα στον χρόνο, όπως επισημαίνει ο επιμελητής της έκθεσης Ντάγκλας Φογκλ, αλλά και για τη θέση της γυναίκας, που ίσως είναι κουρασμένη από τη ζωή ή ίσως αντέχει να σηκώνει τα βάρη του βίου, σύμφωνα με τη σύμβουλο προγράμματος σύγχρονης τέχνης του μουσείου Αφροδίτη Γκόνου.

Οι γυναίκες στην τέχνη

Η Μαρλέν Ντουμά πιστεύει πως κατά τη διάρκεια της 50χρονης πορείας της ως εικαστικός άλλαξε η θέση της γυναίκας; «Ναι, σίγουρα», απαντά στα «ΝΕΑ». «Θυμάμαι ότι συχνά χρησιμοποιούσα άντρες ως παραδείγματα, όταν ήθελα να αναφερθώ σε καλλιτέχνες, διότι δεν γνώριζα καλά το έργο πολλών γυναικών, χωρίς να σημαίνει ότι δεν υπήρχαν ή ότι δεν τις εκτιμούσα. Απλώς δεν είχα δει τόσο πολύ τη δουλειά τους. Οταν άρχισα να διδάσκω, ήταν υπέροχο να βλέπω ότι και τα αγόρια αγαπούσαν το έργο των γυναικών. Ελεγαν: “Α, η Σίντι Σέρμαν ή η Λουίζ Μπουρζουά με εμπνέει”. Η Μπουρζουά ήταν 71 ετών όταν έγινε πολύ διάσημη, όσο είμαι εγώ σήμερα, αλλά ανήκε σε άλλη γενιά. Είχε άλλο υπόβαθρο – νομίζω ότι ένιωθε πολύ περισσότερο την κοινωνική διάκριση εις βάρος της. Εγώ είχα μια διαφορετική πορεία. Πάντα τους λυπόμουν τους άντρες».

Για τη δύναμη που νιώθει ευθύνεται και το γεγονός ότι έχει αναδειχθεί ως η ακριβότερη εν ζωή γυναίκα εικαστικός αφού το έργο της «Δεσποινίς Ιανουάριος» (1997) πωλήθηκε σε δημοπρασία προς 13,6 εκατ. δολάρια; «Παίζει κι αυτό έναν ρόλο, αν και ξέρετε δεν είμαι σαν τον Τραμπ, που νομίζει ότι υπάρχουν μόνο δύο φύλα, άντρας και γυναίκα. Θα πρέπει να πούμε ότι σε ορισμένα πλαίσια, όπως αυτό των δημοπρασιών, πράγματι, η γυναίκα δεν αντιμετωπίζεται ισότιμα. Παρ’ όλα αυτά, είναι ωραίο – ειδικά αν μπορείς να το δεις με μια δόση χιούμορ και να πεις: “Ας αφιερώσουμε αυτό το επίτευγμα σε όλες τις καλλιτέχνιδες”».