Ιστορίες εφηβείας σε α’ πρόσωπο

Τι συμβαίνει όταν αλλάζει το σώμα σου; Σε ποιον ανήκει η ντροπή; Πώς μιλάς για όσα σε προβληματίζουν και ποιος πραγματικά ακούει; Τι σημαίνει «δεν φταις εσύ»; Τι μοιραζόμαστε με τους συνομηλίκους μας από τις σκέψεις, τις ανησυχίες και τις χαρές μας; Αυτά τα ερωτήματα, άλλοτε ψιθυριστά κι άλλοτε κραυγαλέα, βρίσκουν απαντήσεις μέσα από τις φωνές των κοριτσιών και νεαρών γυναικών 15-20 ετών στον νέο κύκλο αφηγήσεων της οργάνωσης «Κάθε Μία Ιστορία». Η οργάνωση, που είναι αφιερωμένη στο γυναικείο storytelling και την ενίσχυση της γυναικείας ορατότητας, στο καινούργιο της εγχείρημα καταπιάνεται με την εφηβεία και μοιράζεται προκλήσεις, αναζητήσεις και όνειρα μικρών και μεγάλων κοριτσιών.

«Η συνιδρύτρια της οργάνωσης Δανάη Δραγωνέα κι εγώ τρέφουμε μεγάλη αγάπη και σεβασμό στην εφηβεία. Είναι μια περίοδος της ζωής με δυσκολία, μια ευαίσθητη φάση από την οποία έχουμε περάσει, μια φάση την οποία θυμόμαστε με συμπάθεια. Συχνά προστρέχουμε σε αυτή τη γόνιμη περίοδο για να αντλήσουμε υλικά για το «τώρα». Με αυτή τη μέριμνα, την έννοια, επικεντρωθήκαμε σε ιστορίες της εφηβείας, ως πρώην έφηβες και ως νυν ενήλικοι. Δεν νιώθω ότι γνωρίζω εις βάθος τι σημαίνει να είσαι 15 χρόνων σήμερα, ούτε ότι μπορώ να κρίνω και να μιλήσω εξ ονόματος των σημερινών 15χρονων. Είμαι σίγουρη ότι σε πολλές εποχές πάντα οι νεότερες γενιές στιγματίζονταν κάπως έτσι. Σκεφτήκαμε ότι καλύτερο είναι να δοθεί ο πρώτος λόγος στις ίδιες τις έφηβες, να βάλουν λόγια στις δικές τους πραγματικότητες και να θέσουν αυτές την “ατζέντα” που τις αφορά. Σχεδιάσαμε αυτό το έργο με τον τίτλο/ερώτηση “Με καταλαβαίνεις;” για να καταλάβουμε και να δώσουμε χώρο και χρόνο στην εφηβεία» αναφέρει μιλώντας στο «Νσυν» η Δάφνη Ανέστη, συνιδρύτρια της οργάνωσης.

Οι αφηγήτριες επιλέγουν περιστατικά και εμπειρίες από την πρόσφατη εφηβεία τους ή την περίοδο που διανύουν τώρα, απευθυνόμενες τόσο σε συνομήλικά τους άτομα όσο και στον κόσμο των ενηλίκων. Με χιούμορ, ειλικρίνεια και σοβαρότητα αναστοχάζονται, θυμούνται, μετανιώνουν, συμβουλεύουν και κοιτούν μπροστά. «Οι αφηγήτριες επέλεξαν την ιστορία που ήθελαν να μοιραστούν τη δεδομένη στιγμή, πάνω στην ευρύτερη θεματική της εφηβείας. Εχει μια ελευθερία και αυτό: να θέτει η καθεμία το θέμα της συζήτησης, τι της είναι σημαντικό να ειπωθεί και τι λιγότερο. Εμείς λειτουργούμε βοηθητικά αλλά όχι κατευθυντικά. Εχει τεράστια σημασία κάθε γυναίκα να πει την ιστορία της με τα δικά της λόγια. Για αυτό όσο λιγότερο προβάλλουμε πάνω τους δικές μας ιδέες και προσδοκίες ή βάζουμε “λόγια στο στόμα τους” τόσο καλύτερα. Το θεμελιώδες που κάνουμε ως συλλέκτριες είναι ότι είμαστε εκεί. Είμαστε εκεί με αυθεντικό ενδιαφέρον και σεβασμό να τις ακούσουμε. Για αυτό οι ιστορίες καταλήγουν να είναι περισσότερο σιωπηλοί διάλογοι, όχι μονόλογοι. Εχουν απεύθυνση, προς εμάς και τον υπόλοιπο κόσμο, προς μια εν δυνάμει κοινότητα» επισημαίνει η εκπρόσωπος της οργάνωσης.

Πολυπρισματική απεικόνιση

Κάθε κουβέντα που θα ακούσει το κοινό είναι μια χαραμάδα φωτός σε έναν κόσμο που, συχνά, μοιάζει θολός και μπερδεμένος. Αλλοτε με χιούμορ, άλλοτε με κόμπο στον λαιμό, οι νεαρές αφηγήτριες καταθέτουν αλήθειες που δύσκολα χωρούν στα λόγια κι όμως τις βρίσκεις εκεί. Ολες μαζί συνθέτουν μια πολυπρισματική και αυθεντική απεικόνιση της εφηβείας. Στον κύκλο για την εφηβεία ήταν πολλές οι αναφορές για τις αλλαγές στο σώμα και ό,τι συναισθήματα φέρνει αυτό, κυρίως όταν οι αλλαγές παρατηρούνται μέσα από τα μάτια των άλλων. Η σεξουαλικοποίηση του εφηβικού σώματος από τους τρίτους, συναισθήματα ντροπής, ανασφάλειας, η δυσκολία αίσθησης ταυτότητας και τα ισχύοντα πρότυπα ομορφιάς ήταν κυρίαρχα θέματα. Επιπλέον, η εξοντωτική διαδικασία των πανελλαδικών εξετάσεων, η προστασία σε απειλητικά περιστατικά, από σεξουαλική παρενόχληση έως σχολικό εκφοβισμό, είναι καθοριστικά για αυτή την ηλικιακή φάση.

«Θεωρώ ότι όλες οι ιστορίες αποτυπώνουν μια διαπραγμάτευση του υπό ανάδυση “εγώ” των έφηβων κοριτσιών με τους άλλους: τον κόσμο των μεγάλων που βάζει τις ταμπέλες, τον κόσμο των συνομιλήκων που μπορεί να είναι αμείλικτος στους κανόνες του, την οικογένεια όπου μπορούν να εκφραστούν ή όχι, το μέλλον που περιμένει αλλά και απαιτεί και φοβίζει. Οι ιστορίες τους αφορούν τους πολλούς και διαφορετικούς τρόπους τους να υπάρξουν, να βρίσκουν την ταυτότητά τους και τελικά να μπορέσουν να ικανοποιήσουν την ανάγκη του “ανήκειν”» παρατηρεί η συνιδρύτρια της «Κάθε Μία Ιστορία».

Θέματα που «καίνε»

Ακούγοντας κανείς τις αφηγήσεις, θα διαπιστώσει ότι εκτός από θέματα που επανέρχονται συχνά, ξεδιπλώνονται κι εμπειρίες που για χρόνια έμεναν στο περιθώριο μαζί με θέματα που θεωρούνταν ταμπού. «Σε αυτές τις ιστορίες ήταν συγκλονιστικό ότι όλες οι αφηγήτριες ήθελαν πολύ συνειδητά να μοιραστούν κάτι που θα βοηθήσει τις συνομήλικες και τους συνομήλικούς τους να βροντοφωνάξουν τις εμπειρίες τους σε εκπαιδευτικούς και γονείς, στον κόσμο όλο. Θέλουν οι αφηγήσεις τους να λειτουργήσουν ως μια μορφή ακτιβισμού. Ηθελαν να θίξουν θέματα που “καίνε”, να εμπνεύσουν αλληλεγγύη και να πουν: “Δεν σε ξέρω, δεν με ξέρεις, αλλά είμαι εδώ”, με τα λόγια της Δέσποινας Κουλουριώτη, μιας από τις αφηγήτριες.

Η μονολιθικότητα της προετοιμασίας των Πανελλαδικών, η σεξουαλική διαπαιδαγώγηση – και η έλλειψή της –, ακόμα και το να βγάζεις τρίχες στα πόδια στα 14 και να φοβάσαι να φορέσεις σορτσάκι ή να φοβάσαι να φορέσεις κοντό μπλουζάκι για να αποφύγεις τα βλέμματα και τα παρενοχλητικά σχόλια, είναι όλα ζητήματα “τζιζ”. Οι αφηγήτριες τα έθεσαν, τα περιέγραψαν και τα αμφισβήτησαν ως κάτι που μπορεί να αλλάξει. Τα θέματα αυτά κινητοποίησαν έντονα το ακροατήριο, τόσο ως προς το περιεχόμενο αλλά και συναισθηματικά. Η συνειδητοποίηση ότι δεν αφορά κάτι μόνο εσένα, ότι δεν είναι μόνο δική σου εμπειρία και ότι λέγονται τα πράγματα ανοιχτά με το όνομά τους λειτουργεί αλληλέγγυα, ανακουφιστικά και ενδυναμωτικά» καταλήγει η Δάφνη Ανέστη.