Οικονομικά ντιλ αλλά και υποχωρήσεις στον Περσικό

Ο πρόεδρος Τραμπ βρίσκεται από χθες σε μια περιοχή που μιλά τη γλώσσα του, δηλαδή τις οικονομικές συμφωνίες. Αυτή η φράση των «Financial Times» συμπυκνώνει τις προθέσεις του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ για την πρώτη του περιοδεία στο εξωτερικό σε αυτή τη δεύτερη θητεία, με την επίσκεψή του που ξεκίνησε χθες στη Σαουδική Αραβία και θα συνεχίσει στο Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα – τρεις πλούσιες πετρελαιοπαραγωγικές χώρες με τις οποίες σκοπεύει να κλείσει επικερδείς συμφωνίες. Η υποδοχή του στο Ριάντ ήταν εντυπωσιακή με τρομπέτες να ηχούν και μια ίλη ιππικού να τον συνοδεύει μέχρι το υπερπολυτελές ξενοδοχείο όπου κατέλυσε. Oλες του οι κινήσεις και οι δηλώσεις δείχνουν πως το ενδιαφέρον του εστιάζεται σε εμπορικές συμφωνίες και όχι στην επίλυση των πιεστικών προβλημάτων ασφαλείας στη Μέση Ανατολή.

Η αρχή έγινε στο Ριάντ όπου ο πρόεδρος Τραμπ υπέγραψε με τον πρίγκιπα διάδοχο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν συμφωνία πώλησης στη Σαουδική Αραβία αμυντικού εξοπλισμού, αξίας 142 δισ. δολαρίων, στο πλαίσιο επενδυτικής δέσμευσης από τη χώρα του Κόλπου προς τις ΗΠΑ ύψους 600 δισ. δολαρίων. Η συμφωνία περιλαμβάνει επίσης εξαγωγές αεριοστροβίλων και ενεργειακών λύσεων της GE, συνολικού ύψους 14,2 δισ. δολαρίων, και επιβατικών αεροσκαφών Boeing 737-8, ύψους 4,8 δισ. δολαρίων. Μεγάλες επενδύσεις έχουν υποσχεθεί και οι άλλες δύο χώρες του Κόλπου, το Κατάρ και τα Εμιράτα που θα επισκεφθεί ο πρόεδρος Τραμπ – εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια που όμως θα πρέπει να επαληθευθούν τα επόμενα χρόνια.

«Αυτό που συμβαίνει είναι ένα αδιανόητο επίπεδο διαφθοράς», καταγγέλλουν Δημοκρατικοί νομοθέτες που εξηγούν ότι ο Τραμπ προτίθεται να άρει τους περιορισμούς στην εξαγωγή μικροεπεξεργαστών για τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, σε αντάλλαγμα για τις συμφωνίες που θα κλειστούν ενώ για τη Σαουδική Αραβία προτίθεται να συμβάλει σε ένα κρίσιμο ζήτημα για το Ριάντ: την ενεργειακή της κυριαρχία, μέσω της ανάπτυξης ενός μη στρατιωτικού προγράμματος πυρηνικής ενέργειας, με τη βοήθεια των ΗΠΑ».

Οι επικριτές του σημειώνουν πως δεν ζητά κινήσεις προς την ειρήνη στην περιοχή, όπως έχουν κάνει οι προκάτοχοί του, αγνοώντας ευαίσθητα διπλωματικά ζητήματα: το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, την απειλή που θέτουν οι αντάρτες Χούθι στην Υεμένη και τον πόλεμο στη Λωρίδα της Γάζας. Σήμερα, πριν αναχωρήσει για το Κατάρ, ο αμερικανός πρόεδρος δέχθηκε να συναντηθεί με τον πρόεδρο της Συρίας Αχμέντ αλ-Σαραά «για να πουν ένα γεια», όπως αναφέρει το πρακτορείο Ρόιτερς. Χθες ο Τραμπ ανακοίνωσε ότι προτίθεται να άρει τις κυρώσεις που έχουν επιβληθεί στη Συρία, έπειτα από συζητήσεις που είχε με τον πρίγκιπα μπιν Σαλμάν και τον τούρκο πρόεδρο Ερντογάν. Και επανέλαβε ότι επιθυμεί ειρήνη με το Ιράν, παρότι το αποκάλεσε την «πιο καταστροφική δύναμη στη Μέση Ανατολή», απειλώντας με άσκηση μεγάλης πίεσης σε αντίθετη περίπτωση.

Καθώς ο πρόεδρος των ΗΠΑ πετούσε προς την περιοχή του Κόλπου, ο τελευταίος αμερικανός υπήκοος που κρατούνταν ακόμη στη Γάζα, ο Ενταν Αλεξάντερ, αφέθηκε ελεύθερος. Η κυβέρνηση Τραμπ είχε διαπραγματευτεί απευθείας με τη Χαμάς για να εξασφαλίσει την επιστροφή του. Ηταν μια τολμηρή κίνηση που, στην ουσία, έθεσε τον ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου στη θέση του θεατή και αφήνοντάς τον να φαίνεται, όπως γράφει η «Monde», ότι παραμέλησε τις τύχες των συμπατριωτών του που εξακολουθούν να κρατούνται όμηροι, προτιμώντας να διεξαγάγει μια εκστρατεία εθνοκάθαρσης στα παλαιστινιακά εδάφη.

Η απουσία του Ισραήλ ως στάσης στην περιοδεία του Τραμπ έχει συμβολική σημασία. Η κυβέρνηση Νετανιάχου είχε παρεξηγήσει, πιστεύοντας ότι απολάμβανε την άνευ όρων υποστήριξη της κυβέρνησης Τραμπ. Αυτή η υποστήριξη είναι, ομολογουμένως, ισχυρή, αλλά ο Τραμπ έχει φερθεί στο Ισραήλ όπως ακριβώς σε οποιαδήποτε άλλη χώρα: αναμένει απόδοση της επένδυσής του.

Επιπλέον, η κυβέρνηση Νετανιάχου έχει δώσει στην αμερικανική κυβέρνηση λόγους να ενοχλείται. Εχει πιέσει για πόλεμο εναντίον του Ιράν και έχει αποσταθεροποιήσει την εύθραυστη κατάσταση της Συρίας μετά τον Ασαντ. Η πεισματική άρνηση του Νετανιάχου να βρει μια πολιτική λύση για τη Λωρίδα της Γάζας έχει θέσει σε κίνδυνο την απελευθέρωση των περίπου 20 ομήρων που εξακολουθούν να βρίσκονται στα χέρια της Χαμάς. Παραδόξως, αυτή η σκληρή στάση της ισραηλινής Δεξιάς έχει ενισχυθεί από τον ίδιο τον Ντόναλντ Τραμπ, όταν ισχυρίστηκε ότι θα ήταν δυνατή η μετεγκατάσταση του παλαιστινιακού πληθυσμού σε γειτονικές χώρες – καμία από τις οποίες δεν είναι έτοιμη για αυτό, με πρώτη την Ιορδανία και την Αίγυπτο.

Πολλά δείχνουν ότι η υπομονή του Τραμπ με τον Νετανιάχου έχει αρχίσει να εξαντλείται, σημειώνουν οι «Financial Times». Το πρώτο σημάδι εκνευρισμού του αμερικανού προέδρου ήρθε κατά τη διάρκεια της συνέντευξης Τύπου στον Λευκό Οίκο τον Απρίλιο. Ο Τραμπ δεν ανέτρεψε τους δασμούς 17% που είχε επιβάλει στο Ισραήλ και επεσήμανε ότι το Ισραήλ λαμβάνει 4 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως σε βοήθεια. «Αυτό είναι πολύ», είπε στον Νετανιάχου που στεκόταν δίπλα του. Αλλά η χειρότερη στιγμή για τον ισραηλινό ηγέτη ήρθε όταν ο Τραμπ αποκάλυψε ότι οι ΗΠΑ μιλούσαν απευθείας με το Ιράν. Ο Νετανιάχου δυσκολεύτηκε να κρατήσει μια σταθερή έκφραση στο πρόσωπό του. Ο Τραμπ είναι επίσης δυσαρεστημένος με τα σχέδια του Νετανιάχου για νέα στρατιωτική εκστρατεία στη Γάζα που αντιβαίνει στο μεγάλο όραμά του για τη δημιουργία μιας Ριβιέρας στην περιοχή.

Οι ΗΠΑ συνεχίζουν να εκπλήσσουν τον Νετανιάχου, αποκλείοντας το Ισραήλ από τις συμφωνίες που κάνουν. Το επόμενο θα μπορούσε να είναι μια πιθανή πολιτική πυρηνική συμφωνία με τη Σαουδική Αραβία, η οποία θα παρακάμπτει την αρχική πρόταση για ισραηλινο-σαουδαραβική ομαλοποίηση σε αντάλλαγμα για μια αμυντική συμφωνία Σαουδικής Αραβίας – ΗΠΑ. Για τον Νετανιάχου, το τίμημα ενός ειρηνικού μέλλοντος – η υπόσχεση ενός μελλοντικού παλαιστινιακού κράτους – είναι πολύ υψηλό. Υποστήριξε με σκληρότητα ότι οι Σαουδάραβες θα μπορούσαν να δημιουργήσουν ένα στο βασίλειό τους, εξοργίζοντας το Ριάντ.