Η γνώση ως άγνοια

Στην πρώτη και την τελευταία σκηνή της παράστασης ο ήρωας είναι στο ντιβάνι του ψυχαναλυτή, μέσα στο δωμάτιο με τους ξύλινους τοίχους. Σε όλες τις υπόλοιπες, ενδιάμεσες σκηνές, τον ακολουθούμε στις διαδρομές της φαντασίας και του υποσυνειδήτου του, μέσα στους επιβλητικούς σκηνικούς χώρους που έχει δημιουργήσει ο Πάρις Μέξης.

Στον «Φάουστ» που διασκεύασε και σκηνοθετεί ο Αρης Μπινιάρης, στην Κεντρική Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου, με βάση το ομώνυμο έργο του Γκαίτε, το σκηνικό, τα χρώματα, η κίνηση, η χορογραφία, οι μάσκες, τα κοστούμια, οι ήχοι και οι μουσικές δεσπόζουν. Υπάρχει μια οπτική ένταση, μια ζωντάνια, μια πληθωρική απεικόνιση.

Στον αντίποδα, ο συγγραφέας και το έργο, ο λόγος, οι λέξεις, τα νοήματα. Εμπλουτισμένος με κείμενα, όπως ο «Δρ Φάουστους» του Κρίστοφερ Μάρλοου, η «Ζιστίν» του Μαρκησίου ντε Σαντ και το εκτεταμένο ποίημα σε πεζό λόγο του Αρθούρου Ρεμπό, «Μια εποχή στην Κόλαση», αυτός ο «Φάουστ» έχει μεταφερθεί στο σήμερα. Κουβαλώντας όλα τα βαρίδια της εποχής, όλες τις ψυχικές αναπηρίες και τις αναζητήσεις, παρουσιάζεται ως δείγμα του σύγχρονου ανθρώπου, που είναι βυθισμένος στα μεγάλα διλήμματα. Μοιρασμένος ανάμεσα στο σώμα και το πνεύμα, ακολουθεί τα μονοπάτια που τον οδηγούν στο υποσυνείδητό του, ψάχνοντας απαντήσεις για το νόημα της ζωής και τη δική του λύτρωση.

Ο Αρης Μπινιάρης, ένας σκηνοθέτης με έντονη σφραγίδα και πλούσια φαντασία, προσέγγισε, όπως άλλωστε το συνηθίζει, το έργο του Γκαίτε μέσα από μια ρυθμολογία και μια έντονη αναπαραστατική διάθεση. Κι αυτό μοιάζει να λειτούργησε καθοριστικά στην ανάγνωσή του: Εριξε φως και χρώμα στα σκοτάδια του έργου στερώντας του όμως έτσι το βάθος των νοημάτων, το έρεβος που το αγκαλιάζει, την άβυσσο μέσα στην οποία είναι βυθισμένο. Η σωματικότητα, τα χορογραφικά μοτίβα, η διαρκής κινητικότητα έφεραν ενδεχομένως στη σκηνή έναν ήρωα του σήμερα, όχι όμως μια διαχρονική φιγούρα, η οποία έχει ενσωματώσει όλη τη γνώση, δηλαδή την άγνοια της ζωής.

Μέσα από ποικίλους σκηνικούς συμβολισμούς ο σκηνοθέτης έδωσε υπόσταση στο χάος που επικρατεί μέσα στο μυαλό του Φάουστ: πνεύματα, ιεροεξεταστές, πίθηκοι, έκπτωτοι, φόβοι, ενοχές απέκτησαν όψη, αποδίδοντας στις «σκιές» του ήρωα τα σκηνικά χαρακτηριστικά μιας θύελλας – θύελλα και ορμή… Λαμπρή εξαίρεση, η σκηνή της Μαργαρίτας, η σκηνή της αγάπης και του έρωτα, της επιθυμίας και της αγνότητας, λουσμένη στο φως του ήλιου και του άνθους – μια κίτρινη μαργαρίτα, ποιητική και αφοπλιστική. Εξοχη.

Οι ερμηνείες

Ο Μιχάλης Βαλάσογλου στάθηκε πλάι στον Φάουστ, δίπλα του, ακολουθώντας τις σκηνοθετικές επιταγές: δεν αρνήθηκε τον ήρωά του – αλλά ούτε και τον απογείωσε. Ο Αρης Νινίκας, Εωσφόρος και ψυχαναλυτής, περιορίστηκε στην εκδοχή του ψυχαναλυτή, αφήνοντας σε δεύτερο πλάνο τον σκοτεινό κόσμο του Εωσφόρου.

Ουσιαστική και πολλά υποσχόμενη η Νάντια Κατσούρα ξεχώρισε στον ρόλο της Μαργαρίτας, με την ανάλαφρη αλλά βαθιά ερμηνεία της ηρωίδας της. Μια φιγούρα με υποκριτικό και κινησιολογικό αποτύπωμα.

Η καθαρή και γοητευτική ερμηνεία του Γιλμάζ Χουσμέν στον ρόλο του έκπτωτου πνεύματος (α’), άρθρωσε τον λόγο του, με μια καθαρότητα που δεν μοιράστηκε το μεγαλύτερο μέρος του θιάσου.

Ο δικός μας άνθρωπος

Η πρώτη εκδήλωση στη μνήμη του Κώστα Γεωργουσόπουλου, πέντε μήνες μετά τον θάνατό του (Δεκέμβριος 2024), θα πραγματοποιηθεί, στη Σχολή Μωραΐτη, στο πλαίσιο του διήμερου Πανηγυριού των Αποφοίτων, το προσεχές Σαββατοκύριακο. Το αφιέρωμα θα γίνει το μεσημέρι της Κυριακής (18/5), στον χώρο του σχολείου στο Παλαιό Ψυχικό (στις 13.00).

Κι έχει σημασία ο τόπος όπου θα γίνει αυτό το αφιέρωμα. Γιατί ο Γεωργουσόπουλος, αυτό το ανήσυχο πνεύμα των Γραμμάτων και των Τεχνών, με τις πολλές ιδιότητες – του φιλολόγου, του συγγραφέα, του θεατρολόγου, του ποιητή, του μεταφραστή, του στιχουργού, του κριτικού, του δοκιμιογράφου -, ήταν πρώτα και πάνω απ’ όλα δάσκαλος. Σε αυτή την πολυετή διαδρομή, είτε μιλούσε είτε έγραφε, ουδέποτε διαχωρίστηκε αυτός ο χαρακτηρισμός από τον ίδιο. Ουδέποτε αποχωρίστηκε τον δάσκαλο, που θέλει να μοιράζεται τη γνώση, που θέλει να δώσει τη σκυτάλη, που δεν άφησε τον πλούτο που είχε ενσωματώσει να τον κρατήσει για τον εαυτό του. Ο Γεωργουσόπουλος ήταν ένας γενναιόδωρος δάσκαλος – αυστηρός, απαιτητικός, δύσκολος αλλά γενναιόδωρος. Κι αυτό είναι αναντικατάστατο. Οσοι από εμάς δεν το συνειδητοποιήσαμε όταν έμπαινε να διδάξει στην τάξη, το καταλάβαμε και το εκτιμήσαμε αργότερα, όταν τον συναντήσαμε έξω, στη ζωή και στη δουλειά, είτε προσωπικά είτε μέσα από τα βιβλία και τα κείμενά του. Εγινε ένας δικός μας άνθρωπος…

Γι’ αυτό και στο αφιέρωμα στη Σχολή Μωραΐτη θα μιλήσουν κυρίως μαθητές και μαθήτριές του, όλοι εμείς που τον πρωτοσυναντήσαμε στο σχολείο και οι δρόμοι μας διασταυρώθηκαν στη συνέχεια, στον επαγγελματικό στίβο. Θέατρο, πανεπιστήμιο, εφημερίδες, βιβλία: η σκηνοθέτρια και καλλιτεχνική διευθύντρια του Φεστιβάλ Αθηνών – Επιδαύρου Κατερίνα Ευαγγελάτου, η ηθοποιός και μεταφράστρια Αννίτα Δεκαβάλλα, η ραδιοφωνική παραγωγός Μαργαρίτα Μυτιληναίου, η ηθοποιός και σκηνοθέτρια Αθανασία Καραγιαννοπούλου και η γράφουσα. Θα μιλήσουν όμως και συνάδελφοί του: η φιλόλογος και ιστορικός Φούλα Πισπιρίγκου, ο φυσικός Βασίλης Γεωργουσόπουλος και η φιλόλογος Τζιάνα Τσαϊλακοπούλου.

Το Πανηγύρι διοργανώνεται από τον σύνδεσμο Αποφοίτων της Σχολής Μωραΐτη (ΣΑΣΜ) και περιλαμβάνει ποικίλες εκδηλώσεις, με στόχο την ενίσχυση τριών φιλανθρωπικών σωματείων. Συγκεκριμένα τα έσοδα προορίζονται για τα: Πόρτα Ανοιχτή – Εταιρεία Προστασίας Σπαστικών, Ξενώνας Προσωρινής Διαμονής ΠΝΟΗ και Φίλοι Εντατικής Θεραπείας Παιδιού και Φίλοι Ιεραποστολής Β. Μαδαγασκάρης «Αγιος Ζωτικός ο Ορφανοτρόφος».