Ξενοφοβία, ομοφυλοφιλία και μια «λοξή» Σταχτοπούτα

^«Ο Καλός καθηγητής» (Pas de vagues, Γαλλία/Βέλγιο, 2024) είναι η ταινία που ξεχωρίζει αρκετά από τις υπόλοιπες της εβδομάδας, λόγω κυρίως του καυτού θέματός της: ένας καθηγητής γυμνασίου θα βρεθεί στην θέση του κατηγορουμένου όταν μια μαθήτρια ισχυρίζεται ότι η ίδια έχει πέσει θύμα σεξουαλικής παρενόχλησης από εκείνον. Το ζήτημα της σεξουαλικής παρενόχλησης στην εκπαίδευση δεν είναι βέβαια καινούργιο και κορυφαία παραμένει η δανέζικη ταινία «Κυνήγι» (2012) του Τόμας Βίντερμπεργκ με τον Μαντς Μίκελσεν στον ρόλο του καθηγητή που επίσης πέφτει θύμα συκοφαντίας από μια μαθήτριά του. Το στοιχείο που τονίζει τη διαφορά στη νέα ταινία του Τεντί Λουσί-Μοντέστ είναι ότι ο δάσκαλος ο οποίος κατηγορείται (Φρανσουά Σιβίλ) είναι ομοφυλόφιλος, οπότε τα πράγματα θα πάρουν μια ακόμα πιο δυσάρεστη τροπή για τον ίδιο, αφού είχε κρατήσει κρυφό τον σεξουαλικό προσανατολισμό του όταν προσελήφθη. Ο σκηνοθέτης ενδιαφέρεται να φωτίσει όλες τις πτυχές που μπορούν να προκύψουν από μια τέτοια κατάσταση – από την απομόνωση στην οποία ωθείται ένας πολύ καλός επαγγελματίας μέχρι τα πρακτικά προβλήματα που θα προκύψουν στη δουλειά αλλά και τη σχέση του. Για παράδειγμα, ένα ερώτημα που τίθεται είναι κατά πόσο μπορεί να διαρκέσει η αρχικώς θερμή αλληλεγγύη των συναδέλφων του εκπαιδευτικού. Το χειρότερο βέβαια είναι ότι αυτή η απροκάλυπτα ειλικρινής ταινία μάς υπενθυμίζει ότι σε τέτοιες περιπτώσεις, συνήθως, η καταστροφή του κατηγορουμένου είναι δεδομένη ακόμα και αν η αθωότητά του αποδειχθεί. Καλύτερα να σου βγει το μάτι παρά το όνομα, που λένε. Γυρισμένη σχεδόν εξ ολοκλήρου στον χώρο του σχολείου, η ταινία κοιτάζει με τόλμη το δύσκολο θέμα της και χάρη στην ερμηνεία του Σιβίλ σε κερδίζει, αφήνοντάς σου στο τέλος μια βαθύτατη αίσθηση πίκρας.

Σε έναν ιδανικό κόσμο…

Δύο χρόνια μετά το βραβευμένο (και υποψήφιο για Οσκαρ μη αγγλόφωνης ταινίας) δράμα ενηλικίωσης «Close», ο βέλγος δημιουργός Λούκας Ντον συνυπέγραψε το σενάριο στον «Πρώτο έρωτα» (Young hearts, Ολλανδία/Bέλγιo, 2024), μια ακόμη ιστορία ενηλικίωσης, σκηνοθέτης της οποίας είναι ο άλλος σεναριογράφος και πρωτοεμφανιζόμενος στη σκηνοθεσία Αντονι Σάτεμαν. Το θέμα εδώ είναι η αποδοχή της ομοφυλοφιλίας στην τρυφερή ηλικία της προεφηβείας. Ο 13χρονος Ελίας νιώθει κάπως διαφορετικά απέναντι στον κατά έναν χρόνο μεγαλύτερό του Αλεξάντερ, τον νέο γείτονά του. Ο Ελίας δεν θα αργήσει να συνειδητοποιήσει ότι είναι ερωτευμένος με τον Αλεξάντερ και αυτό συνεπάγεται ενοχές, φόβο και μια κατάσταση μόνιμης ανησυχίας. Ο Αντονι Σάτεμαν γύρισε την ταινία όχι με υψωμένο το δάχτυλο αλλά με έναν τρόπο που σου δίνει την αίσθηση ότι και ο ίδιος προσπαθεί να καταλάβει πώς νιώθει μέσα του το παιδί. Ο Ελίας είναι μπερδεμένος, σε σύγχυση, πολλά ερωτήματα τον ζώνουν, δεν έχει τις απαντήσεις, δεν ξέρει τι πρέπει και τι όχι να πει ή να κάνει. Ξέρει ότι αυτό που νιώθει ίσως να μην είναι «σωστό» για την κοινωνία στην οποία ζει, αλλά την ίδια ώρα δεν μπορεί να το αλλάξει αφού έτσι νιώθει. Ολες αυτές τις καταστάσεις τις παρακολουθούμε με ενδιαφέρον χάρη στα δύο παιδιά (Λου Γκούσενς – Ελίας, Μάριους Ντε Σέγκεν – Αλεξάντερ) και το φυσικό παίξιμό τους, όμως, παρά την πολύ καλή δομή της, η ταινία σου δίνει την εντύπωση ότι βρίσκεται σε έναν ιδανικό κόσμο όπου όλα είναι αποδεκτά και τίποτα κατακριτέο. Δεν είναι βέβαιο ότι τα πράγματα συμβαίνουν έτσι και στην πραγματικότητα – ίσως θα έπρεπε όντως να συμβαίνουν έτσι, αλλά, όχι, δεν συμβαίνουν. Φυσικά και πολλά έχουν αλλάξει συγκριτικά με το παρελθόν, όμως η αποδοχή της ομοφυλοφιλίας εξακολουθεί να είναι μεγάλο ταμπού και κατά κάποιον τρόπο η ταινία αυτή δείχνει να το λησμονεί.

Λαϊκιστική προσέγγιση

Δεν βάζεις εύκολα «ταμπέλα» στην ταινία «Οταν το φως πέφτει» (Light falls, Ελλάδα/Γεωργία/Γερμανία/Αλβανία, 2023), τη γυρισμένη στην Ελλάδα τρίτη μεγάλου μήκους σκηνοθετική δουλειά τού δύο φορές υποψηφίου για Οσκαρ διευθυντή φωτογραφίας και ενίοτε σκηνοθέτη Φαίδωνα Παπαμιχαήλ. Αυτό θα μπορούσε ίσως να ανήκει και στα χαρίσματά της, αν η ταινία δεν έπεφτε στην παγίδα της λαϊκιστικής προσέγγισης ενός σοβαρού θέματος. Ο Παπαμιχαήλ δείχνει ότι προσπάθησε να κάνει μια μείξη κοινωνικού σχολίου και θρίλερ εξετάζοντας μια μια τις δραματικές καταστάσεις που… πέφτουν σαν βροχή (και μάλιστα καταρρακτώδη) από τη στιγμή που δυο κοπέλες από τη Γεωργία, ζευγάρι (Ελένσιο, Αουλόνα Λούπα), φτάνουν σε ένα ελληνικό νησί για να περάσουν τις διακοπές τους. Δεν θα χρειαστεί να κυλήσει πολύς χρόνος για να αντιληφθούμε ότι στην ουσία οι διακοπές τους είναι στην… κόλαση (μεγαλύτερη δυσφήμηση ελληνικού νησιού δεν θα μπορούσε να γίνει) και εδώ μπαίνει ο παράγοντας του μεταναστευτικού στοιχείου, καθώς η μια από τις δύο κοπέλες θα πέσει στα χέρια αλβανών λαθρομεταναστών, την ώρα που η άλλη χαροπαλεύει ύστερα από ένα ατύχημα σε ένα εγκαταλελειμμένο ξενοδοχείο (το οποίο τα δυο κορίτσια αποφάσισαν – χωρίς λόγο – να «εξερευνήσουν»). Σε ό,τι αφορά το θρίλερ, ο Παπαμιχαήλ το κλιμακώνει ευπρεπώς, βάζοντας τον θεατή στη θέση της αιχμάλωτης κοπέλας ενώ προσπαθεί να ξεφύγει από τους άρπαγές της. Αν κάπου η ταινία φαίνεται ότι σκαλώνει, είναι στην καταγραφή των γεγονότων που σχετίζονται με τους λαθρομετανάστες και το παρελθόν τους. Τα προβλήματα των Αλβανών πάσχουν από μια επιδερμική σεναριακή αντιμετώπιση και έναν σχηματικό τρόπο προσέγγισης και τα πράγματα δεν γίνονται καλύτερα με το εύρημα του ικανού αλλά διεφθαρμένου αστυνομικού του νησιού (Μάκης Παπαδημητρίου). Τελικά, αν σε κάτι η ταινία ξεχωρίζει, αυτό είναι η διεύθυνση φωτογραφίας της – κάτι λογικό αφού ο Παπαμιχαήλ είναι ένας από τους καλύτερους που υπάρχουν αυτή τη στιγμή σε όλον τον κόσμο.

Μεταναστευτικό μελό

Το χρονικό μιας βασανισμένης ψυχής από το Μαρόκο, ενός καλοπροαίρετου άνδρα ονόματι Νουρ (Αγιούμπ Γκρετά) που θα χρειαστεί να περάσει από έναν γολγοθά για να μπορέσει, επιτέλους, να δει τα όνειρά του να πραγματοποιούνται στη Γαλλία, είναι το θέμα της ταινίας «Πέρα από τη θάλασσα» (La mer au loin, Γαλλία/Βέλγιο/Μαρόκο, 2024), πρώτης μεγάλου μήκους του Μαροκινού Σαΐντ Χαμίς (ο οποίος έχει μεγάλη πείρα στην παραγωγή ταινιών). Αν και στην ουσία αυτό σημαίνει μια «οδύσσεια ξεριζωμένου» καμουφλαρισμένη ως ταινία art house (δυστυχία, μιζέρια, παράπονο, θλίψη, πόνος), η ματιά του Χαμίς διακρίνεται από μια ευπρόσδεκτη ηρεμία που συνήθως δεν βρίσκουμε σε αυτού του τύπου τις ταινίες, όπου μονίμως επικρατούν η ένταση, ο σπαραγμός και το «μαστίγωμα» των ηρώων από όλα τα κακά της ζωής. Ενα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία στο σενάριο προκύπτει από τη βοήθεια που ο Νουρ δέχεται στη Μασσαλία από έναν bisexual αστυνομικό (Γκρεγκουάρ Κολέν), ο οποίος δείχνει να συμπαθεί (και ερωτικά) τον πρώτο, γι’ αυτό και τον εντάσσει στην οικογένειά του, τη γυναίκα του (Ανα Μουγκλαλίς) και τον γιο του. Αυτή η ένδειξη συμπαράστασης και αλληλεγγύης έρχεται σε αντιπαράθεση με μια καταγραφή των δυσκολιών ενσωμάτωσης του Νουρ στη γαλλική κοινωνία, η οποία συγχρόνως τον φέρνει σε μια κατάσταση διχασμού, προκαλώντας ρήξη στις σχέσεις του με τους δικούς του πίσω στην πατρίδα. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, το «Πέρα από τη θάλασσα» περιέχει γνήσιες στιγμές συγκίνησης και υπηρετεί ευπρόσωπα το μελόδραμα, είδος στο οποίο ολοκληρωτικά ανήκει.

Πόνος για την ομορφιά

Μια εντελώς διεστραμμένη, λοξή εκδοχή του παραμυθιού της Σταχτοπούτας αποπειράται στο ντεμπούτο της στη σκηνοθεσία μεγάλου μήκους παραγωγής «The ugly stepsister» (Den stygge stesøsteren, Νορβηγία/Σουηδία/Δανία/Πολωνία/Ρουμανία) η Νορβηγή Εμιλι Μπλίχφελντ (The ugly stepsister που σημαίνει «Η άσχημη θετή αδελφή»). Πώς γίνεται ο πρωτότυπος νορβηγικός τίτλος να μεταφραστεί στα αγγλικά για τη διανομή της ταινίας στην… Ελλάδα, ένας Θεός το ξέρει! Πρόσωπο-κλειδί εδώ η Ελβίρα (Λέα Μίρεν), κόρη μιας φιλόδοξης χήρας (Ανε Νταλ Τορπ), η οποία με στόχο να την παντρέψει θα κάνει ό,τι μπορεί για να την ομορφύνει παρακάμπτοντας την πηγαία ομορφιά της ιστορίας (Τέα Σόφι Λοχ Νες), τη θετή αδελφή της Ελβίρα, στης οποίας το σπίτι η μάνα με τις δύο βιολογικές κόρες της έχει εγκατασταθεί. Ολα τα παραπάνω τα μαθαίνουμε πριν από τους τίτλους της ταινίας, η οποία εν συνεχεία θα γίνει το δίωρο καταγραφής των φρικτών μαρτυρίων που η Ελβίρα θα χρειαστεί να περάσει για να «μεταμορφωθεί» σε Σταχτοπούτα. Το σπάσιμο της μύτης από τον αισθητικό, ο νάρθηκας που θα αναγκαστεί να φορέσει για να φέρει τη μύτη στη θέση της, τα σιδεράκια στα δόντια, τα σπυράκια που σπάνε και γεμίζουν με πύον την οθόνη, η δασκάλα του χορού που την ταλαιπωρεί με σαδισμό, ο πόλεμος με την πραγματικά όμορφη, τα σκουλήκια μέσα στα σωθικά – ψηφίδες όλες μιας τρομερά επίπονης διαδικασίας ώστε η Ελβίρα να παρουσιαστεί στον χορό ελπίζοντας να την επιλέξει ο πρίγκιπας. Μπορούμε όμως να γίνουμε με το ζόρι κάτι που δεν είμαστε; Δεν λέμε ότι σημασία έχει αυτό που είμαστε πραγματικά μέσα μας; Το λέμε, αλλά για να το καταλάβει η Ελβίρα θα πρέπει να πονέσει πολύ – και εμείς μαζί της. Αυτό που η ταινία θέλει να πει είναι από την αρχή ξεκάθαρο και το μόνο που μένει είναι το στυλ κινηματογράφησης που, αν και εντυπωσιακό, με την εμμονή της Μπλίχφελντ στη σιχασιά και τη νοσηρότητα μπορεί να γίνει απωθητικό.

Χιλιοειπωμένα κλισέ

Η «Ομάδα κρούσης: Shadow Force» (ΗΠΑ, 2025) του Τζο Κάρναχαν είναι μια εύπεπτη, δραστήρια, εξαιρετικά καλοφτιαγμένη περιπέτεια στην οποία αξιοποιούνται για μια ακόμη φορά τα χιλιοειπωμένα κλισέ που έχουμε δει και ξαναδεί πολλάκις στο παρελθόν σε ταινίες αυτού του τύπου. Πρώτο κλισέ ο πρώην ειδικός πράκτορας (Ομάρ Σι), ο οποίος έχει αποσυρθεί, άρα πρέπει να πληρώσει με τη ζωή του τους ίδιους τους εργοδότες του που τον προτιμούν νεκρό. Δεύτερο κλισέ η οικογένεια, έννοια ιερή όπως πολύ καλά γνωρίζουμε σε κάθε, μα κάθε ταινία στην αμερικανική γλώσσα (αν και εδώ υπάρχουν και κάποια γαλλικά). Στη μέση λοιπόν υπάρχει και μια πράκτορας (Κέρι Ουάσιγκτον), με την οποία ο πρώτος πράκτορας, εκτός από το ήταν κάποτε ζευγάρι, αφού έχει χωρίσει, έχει κάνει μαζί της ένα παιδί, το οποίο φυσικά πρέπει να προστατεύσουν! Οπότε φτάνουμε στο τρίτο κλισέ της ταινίας, το κακό, πάρα, μα πάρα πολύ κακό πρώην αφεντικό τους, έναν παράφρονα με υψηλότατο IQ (Μαρκ Στρονγκ), ο οποίος έχει το συνήθειο να παίζει ξύλο με τους υφισταμένους του για να τους αποδείξει ότι δεν έχει ξεχάσει το αλάνι μέσα του. Κάνεις χάζι, η ώρα περνάει χωρίς καν να το καταλαβαίνεις. Το αν θα θυμάσαι την ταινία μια μέρα μετά είναι άλλο ζήτημα.

n Προβάλλεται τέλος και η κινςζική παιδική ταινία κινουμένων σχεδίων «Η αρκουδοσυμμορία: Ταξίδι στον χρόνο» (Boonie Bears: Time Twist, 2024) που εντάσσεται στη σειρά Boonie Bears, ένα από τα δημοφιλέστερα animation franchises στον κόσμο που έχει κυκλοφορήσει σε πάνω από 130 χώρες και ακολουθείται από 460 εκατομμύρια θαυμαστές παγκοσμίως. Σκηνοθεσία: Λιν Γιονγκτσάνγκ.