Ιδρύματα σύγχρονης τέχνης, όπως λέμε «νηπιαγωγείο»

Ποιος είναι σήμερα ο σκοπός της ριζοσπαστικής σύγχρονης τέχνης; Το ερώτημα ήταν το θέμα του συνεδρίου της βρετανικής Εταιρείας Σύγχρονης Τέχνης με τίτλο «On Radicalism», όπου οι σύνεδροι αναφέρθηκαν στις σύγχρονες επιμελητικές πρακτικές που ακολουθούν τα βρετανικά  μουσεία. Τα παραδείγματα που παρουσίασαν στις ομιλίες τους κρίθηκαν από το περιοδικό «The Critic» απογοητευτικά. Και ο συγγραφέας του άρθρου που παρακολούθησε την εκδήλωση επισημαίνει ότι τα στελέχη της θεσμικής τέχνης απαντούν στα πιο πιεστικά προβλήματα της κοινωνίας με μεθόδους νηπιαγωγείων, ενώ το συνέδριο περί ριζοσπαστικής τέχνης δεν έμοιαζε καθόλου με συνάντηση των πνευματικών ηγετών της χώρας.

«Το παράδοξο ότι τα ιδρύματα σύγχρονης τέχνης, πολλά από τα οποία λαμβάνουν κρατική χρηματοδότηση, εμφανίζονται ωστόσο ως ριζοσπαστικοί, ανατρεπτικοί παράγοντες δεν είναι καινούργιο. Ωστόσο είναι εντυπωσιακό πόσο βαθιά ριζωμένη έγινε η έννοια του ριζοσπαστισμού στη διοίκηση των πολιτιστικών ιδρυμάτων καταλήγοντας σε μια διαταραχή. Για να μη θίξουμε ότι ο σημερινός πολιτιστικός ακτιβισμός διατηρεί ελάχιστη σχέση με την τέχνη» γράφει ο Πιερ Ντ’Αλανσέζ στο άρθρο του στο «Critic». Και αναφέρει μεταξύ άλλων την πολιτική του παραρτήματος Tate Liverpool. Η διευθύντρια του ιδρύματος, Ελεν Λεγκ, περιέγραψε την απόκτηση από το ίδρυμά της της εγκατάστασης του καλλιτέχνη από τη Γουατεμάλα Εντγκαρ Καλέλ «The Echo of an Ancient Form of Knowledge» (Η ηχώ μιας αρχαίας μορφής γνώσης). Για μια δυτική επιμελήτρια τέχνης που ενδιαφέρεται να «απο-αποικιοποιήσει» τη συλλογή του μουσείου της, αναφέρει το «Critic», ο Καλέλ, ως μέλος της εθνοτικής κοινότητας των Μάγια-Kaqchikel, αποτελεί εξωτικό έδεσμα. Το έργο του αποτελείται από «ιερές» πέτρες πάνω στις οποίες η κοινότητα των καλλιτεχνών υποτίθεται ότι έκανε προσφορές φρούτων, μια γοητευτική παράδοση που είναι πλέον ευθύνη του κορυφαίου μουσείου σύγχρονης τέχνης της Βρετανίας να συνεχίσει. Η Λεγκ μίλησε με πάθος για τη σχεδόν θρησκευτική τελετή που πραγματοποίησε ο καλλιτέχνης μπροστά  στις πέτρες, δηλώνοντας πανευτυχής η ίδια  επειδή συμμετείχε στην απόκρυφη γνώση των Kaqchikel, παρά το γεγονός ότι δεν καταλάβαινε ούτε μια λέξη από τη γλώσσα τους. Παρ’ όλα αυτά ήταν περήφανη που η Tate άλλαξε ριζικά τα πρωτόκολλα αγοράς της και έστρεψε τα ειδικά κονδύλια της στις πέτρες του Καλέλ.

Αυταπάτη

Αλλά δεν είναι εκεί το θέμα. Η σημερινή απο-αποικιοποίηση, η οποία απέχει πολύ από τη ριζοσπαστική ιδέα που τη γέννησε, είναι μια αυταπάτη, αφού παραμένει συνέχεια μιας ιμπεριαλιστικής παράδοσης πάνω στην οποία ιδρύθηκαν πολλά μουσεία. Ο Πιερ Ντ’Αλανσέζ υπογραμμίζει ότι το πιο σοβαρό είναι ότι οι πολιτιστικοί θεσμοί του Ηνωμένου Βασιλείου αρνούνται ντροπιαστικά ότι το κοινωνικό συμβόλαιο βάσει του οποίου λειτουργούσαν τις προηγούμενες δεκαετίες έχει πλέον διαρραγεί ανεπανόρθωτα. «Αυτό το συμβόλαιο», γράφει, «προσδιοριζόταν από μια ελίτ φιλελεύθερων στελεχών τα οποία με απροθυμία έλεγαν στον πληθυσμό πώς να σκέφτεται. Σήμερα, οι πολίτες δεν έχουν κανένα πρόβλημα να διεκδικήσουν τις απόψεις τους σε διαδηλώσεις ή στην κάλπη. Αυτό δεν αρέσει στους θεσμούς. Ωστόσο, σαν να βρισκόμαστε στο 2016 (τη χρονιά της ψήφου του Brexit και της πρώτης εκλογής του Τραμπ), οι υπάλληλοι των μουσείων εξακολουθούν να επιμένουν ότι ο λαός είναι αυτός που έκανε λάθος. Ούτε μια φορά τα τελευταία δέκα χρόνια δεν σκέφτηκαν ότι είναι αυτοί που μετέτρεψαν τους θεσμούς σε μια παιδαριώδη φάρσα».