«Το ρεμπέτικο δεν είναι μουσειακό είδος»

Δεν ξεκίνησαν από μουσικές σκηνές αλλά από παραγκουπόλεις. Εκεί, μετά το 1922, πρόσφυγες οργανοποιοί – Ελληνες και Αρμένιοι – άρχισαν να διαμορφώνουν τον ήχο που αργότερα θα γινόταν το σώμα της λαϊκής μουσικής. Η ιστορία της οικογένειας Παναγή είναι μία από τις πιο χαρακτηριστικές, και το 4ο Φεστιβάλ Λαϊκής Κιθάρας σηκώνει αυλαία στην Αποθήκη Δ του λιμανιού της Θεσσαλονίκης, την Παρασκευή 9 Μαΐου, με την παρουσίαση του βιβλίου που αφηγείται αυτή τη συναρπαστική διαδρομή, με τίτλο «Οικογένεια Παναγή» του Παναγιώτη Καγιάφα. Το Φεστιβάλ ολοκληρώνεται με τον Γιώργο Νταλάρα και τη συναυλία, «50 χρόνια ρεμπέτικο», την Κυριακή 11 Μαΐου.

Το τριήμερο αυτό, παρεμβάλλονται στρογγυλά τραπέζια, σεμινάρια και ομιλίες γύρω από τους σύγχρονους προβληματισμούς που συνδέονται με το είδος, τη μουσική βιομηχανία, αλλά και τους σύγχρονους μουσικούς, ενώ και ο χώρος της οργανοποιίας έχει τη δική του παρουσία.

Η ιδέα του Φεστιβάλ, όπως επισημαίνει ο ιθύνων νους Δημήτρης Μυστακίδης, «ως θεσμός καθιερώθηκε μετά την ένταξη της κιθάρας στην άυλη πολιτιστική κληρονομιά. Κάθε χρόνο το Φεστιβάλ επιχειρεί να λειτουργεί προσθετικά στις προηγούμενες χρονιές. Να τις συμπληρώνει, να μην επαναλαμβάνονται». Ως ένας δηλαδή «μηχανικός διεύρυνσης, μελέτης, εμβάθυνσης» και, όπως συμπληρώνει, «με τις πολλές εκφάνσεις που έχει το φαινόμενο του ρεμπέτικου τραγουδιού και της λαϊκής κιθάρας ειδικότερα. Γι’ αυτό κάθε χρόνο υπάρχει ένας κεντρικός θεματικός άξονας που είναι διαφορετικός. Φέτος είχα την επιθυμία να τιμήσουμε τον Αγάθωνα Ιακωβίδη, ο οποίος, εκτός από φίλος και συνεργάτης, ήταν εκείνος που με ενέπνευσε όταν ήμουν πιτσιρικάς ν’ ασχοληθώ με το ρεμπέτικο. Ετσι σκέφτηκα ότι μια καλή θεματική θα μπορούσε να είναι η αναβίωση – αφού ο Αγάθωνας ήταν πρωταγωνιστής της αναβίωσης στη Μεταπολίτευση. Ετσι στήθηκε το φετινό πρόγραμμα».

Οπως συχνά επισημαίνει ο καλός μουσικός, σολίστας και τραγουδοποιός Δημήτρης Μυστακίδης, «το ρεμπέτικο και το λαϊκό τραγούδι δεν είναι μουσειακό είδος», κάτι που αποτυπώνεται και στη θεματολογία του Φεστιβάλ: «Γι’ αυτό και στις θεματικές, επειδή είναι μια μουσική ζωντανή που μας απασχολεί, πάντα υπάρχουν στοιχεία που αφορούν τους σύγχρονους μουσικούς. Δηλαδή τις ανάγκες που έχουν όλοι όσοι ασχολούνται με το ρεμπέτικο σήμερα». Ποιες είναι αυτές οι ανάγκες; «Τα πνευματικά και συγγενικά δικαιώματα, οι τρόποι που η μουσική τους μπορεί να βγει και να κυκλοφορήσει στις ψηφιακές πλατφόρμες – είναι θέματα που απασχολούν το Φεστιβάλ. Είναι ένας δυναμικός τρόπος για να μπορέσει αυτό το σπουδαίο είδος τραγουδιού να ενταχθεί στο σήμερα και ν’ ακολουθήσει τους τρόπους που απαιτεί η εποχή. Ετσι μπορεί να υπάρξει συνέχεια – όχι μέσα από τη μίμηση, αλλά από τη δημιουργία. Η πρώτη ύλη άλλωστε είναι σπουδαία, οπότε μπορεί να παραχθεί καινούργια μουσική, νέος ήχος. Ακόμη και η αναπαραγωγή των παλιών να γίνεται με σύγχρονο τρόπο».

Η εκπαιδευτική διαδικασία

Το σεμινάριο που θα πραγματοποιηθεί την Παρασκευή 9 Μαΐου, με εισηγητή τον Δημήτρη Μυστακίδη και θέμα «Από την πράξη στη θεωρία», αναδεικνύει μια σημαντική πρόκληση: «Ενα μεγάλο έλλειμμα που υπάρχει αφορά την εκπαιδευτική διαδικασία στη λαϊκή μουσική. Χρειαζόμαστε ένα ενιαίο θεωρητικό σύστημα. Οι ρεμπέτες έγραψαν αυτή τη μουσική πριν από 100 χρόνια και εμείς καλούμαστε να την αναλύσουμε, γιατί έτσι κι αλλιώς η βιωματική μετάδοση δεν ισχύει πια. Η διαδικασία είναι πιο “εγγράμματη” σήμερα. Δεν υπάρχει ένας τρόπος που διδάσκεται αυτή η μουσική. Τα λαϊκά όργανα αναγνωρίστηκαν το 2021 επίσημα, αλλά ακόμη ο καθένας τα διδάσκει με τον δικό του τρόπο: είτε με τα μακάμ, είτε με τη βυζαντινή, είτε με τα συστήματα των λαϊκών δρόμων. Προσπαθώ πολλά χρόνια ώστε να συνεννοηθούμε όλοι οι φορείς που ασχολούμαστε με τη διδασκαλία και να καθιερώσουμε ένα ενιαίο σύστημα διδασκαλίας. Είναι σημαντικό να καταλάβουμε ότι δεν μπορούμε να φορέσουμε ένα “κοστούμι” από ένα άλλο είδος – δεν θα ταιριάζει. Πρέπει να “ραφτεί” από την αρχή ένα κοστούμι ειδικά γι’ αυτή τη μουσική. Ενα σύστημα που θα πάρει ό,τι χρειάζεται από τα υπάρχοντα, αλλά που θα είναι τελείως νέο. Αυτό θα προκύψει μέσα από τον διάλογο που θα ξεκινήσει ανάμεσα στα πέντε μουσικά πανεπιστήμια που υπάρχουν στην Ελλάδα, σε συνεργασία επίσης με το υπουργείο Παιδείας και το υπουργείο Πολιτισμού».