«Η αορατότητα παραμένει εργαλείο επιβίωσης»

Τρεις γυναίκες στέκονται ακίνητες σχηματίζοντας ένα αόρατο σκαληνό τρίγωνο. Αντιστέκονται στον κανόνα του αρχαίου ελληνικού κόσμου που θα απέκλειε την παρουσία τους από έναν τέτοιο δημόσιο χώρο: την αγορά. Στιλπνές και αγέρωχες – αν και δεν έχουν ιδιαίτερα χαρακτηριστικά στο πρόσωπό τους –, διηγούνται η καθεμιά τους και μια διαφορετική ιστορία για πρώτη φορά επί ευρωπαϊκού εδάφους.

Τα ονόματά τους είναι Μπίσι, Χερμ και Βέσελ. Είναι τα τρία μπρούντζινα υπερμεγέθη γλυπτά της αφροαμερικανίδας γλύπτριας Σιμόν Λι, η οποία παρουσιάζει για πρώτη φορά τη δουλειά της όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και στην Ευρώπη μετά τη βράβευσή της με την ανώτατη διάκριση, τον Χρυσό Λέοντα, το 2022 στην Μπιενάλε της Βενετίας. «Καλεσμένες» από το  Κέντρο Πολιτισμού Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος (χάρη σε δωρεά του ΙΣΝ) από χθες και έως τις 31 Οκτωβρίου, κοσμούν την Αγορά του ΚΠΙΣΝ σε επιμέλεια Γαβριέλλας Τριανταφύλλη και συνθέτουν την έκθεση «Ανατομία της Αρχιτεκτονικής».

«Στις Ηνωμένες Πολιτείες τα πράγματα είναι δύσκολα αυτή τη στιγμή και σκέφτομαι τι μπορεί να κάνει κανείς μέσα σε τέτοιο κλίμα, τι μπορεί να κάνει η καλλιτεχνική πρακτική σε περιόδους φασιστικής ανόδου», έλεγε χθες η Σιμόν Λι, εστιάζοντας στη μη ορατότητα ως μέσο άμυνας.

Ντυμένη στα μαύρα, σαν το τέταρτο μέλος αυτής της γυναικείας ομάδας, η 58χρονη δημιουργός στάθηκε μπροστά στην Μπίσι. Ενα γλυπτό που έπλασε με τα χέρια της σε πηλό, «κέντησε» τα ανάγλυφα μαλλιά της – εμπνευσμένη από τη νιγηριανή αγγειοπλαστική – και δημιούργησε ένα τεράστιο άνοιγμα στη φούστα της, σαν σπηλιά. «Δεν πρόκειται για ένα πορτρέτο», λέει η δημιουργός για το έργο που αποτελεί φόρο τιμής στη μέντορά της, εκλιπούσα νιγηριανή επιμελήτρια Μπίσι Σίλβα. «Είναι μια απόπειρα να συνδυάσω το σώμα με ένα αρχιτεκτονικό στοιχείο – μία κόγχη – που σχεδιάστηκε ώστε να χωρά το σώμα μου. Μου αρέσει αυτή η μεταφορά: το σώμα να ενώνεται με την αρχιτεκτονική και να παραπέμπει ταυτόχρονα στην ιστορία της γυναικείας εργασίας», συνεχίζει με αφορμή ένα από τα πιο προσωπικά έργα της.

Δίπλα, με το κομψό καρέ ισορροπεί στο ένα πόδι μόνο η Βέσελ. Το όνομά της στα αγγλικά σημαίνει δοχείο. Από το πρόσωπό της λείπουν τα μάτια. «Τα μάτια και το αναγνωρίσιμο πρόσωπο ωθούν τον θεατή να βλέπει μόνο ένα άτομο, ενώ με ενδιαφέρει τα έργα μου να αντιπροσωπεύουν ευρύτερες εμπειρίες», σχολιάζει, ενώ παραδέχεται πως η συγκεκριμένη επιλογή συνδέεται με την αορατότητα «η οποία υπήρξε και παραμένει εργαλείο επιβίωσης», γι’ αυτό και προσπαθεί μέσα από τη δουλειά της να αποκαταστήσει την έλλειψη απεικόνισης και αναγνώρισης των μαύρων γυναικών. Η φούστα της μοιάζει με καταφύγιο, με συμβολική μήτρα ή ακόμη και με δοχείο οικιακής χρήσης που παραπέμπει στις παραγνωρισμένες μαύρες γυναίκες του μόχθου;

Αφρική και Ελλάδα

Πιο κοντά στην αρχαιοελληνική γλυπτική παράδοση το τρίτο γλυπτό, υπό τον τίτλο Χερμ, μια πειραγμένη εκδοχή της ερμαϊκής στήλης, καθώς πιστεύει ότι Αφροαμερικανοί και Ελληνες μοιράζονται κοινές παραδόσεις στην τέχνη. Ωστόσο, από τον μονοκόμματο κορμό προβάλλει ένα γυναικείο πόδι, που αν και θυμίζει εκείνο του θεού Ερμή δεν έχει φτερό. Είναι αφοπλισμένο, αλλά και γειωμένο ως ένδειξη ότι η γυναίκα πατά γερά στο έδαφος και όχι στον μύθο. «Πιστεύω ότι αν ασχολείσαι με τη γλυπτική πρέπει να επισκεφθείς τη Νιγηρία, την Ινδία και οπωσδήποτε την Ελλάδα. Υπάρχει τόση ιστορία εδώ και έχει αναπτυχθεί τόσο μεγάλο υλικό λεξιλόγιο μέσα στις χιλιετίες και είναι πραγματική τιμή για μένα να νιώθω ότι το έργο μου μπορεί να είναι μέρος αυτού του διαλόγου», κατέληξε απαντώντας σε ερώτηση των «ΝΕΩΝ».

Info: «Ανατομία της Αρχιτεκτονικής» έως 31 Οκτωβρίου στην Αγορά του ΚΠΙΣΝ